51 shlokas
- 1
संजय उवाच
त्रिभागमात्रशेषायां रात्र्यां युद्धम् अवर्तत
कुरूणां पाण्डवानां च संहृष्टानां विशां पते
saṃjaya uvāca
tribhāgamātraśeṣāyāṃ rātryāṃ yuddham avartata
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca saṃhṛṣṭānāṃ viśāṃ pate
- 2
अथ चन्द्रप्रभां मुष्णन्न् आदित्यस्य पुरःसरः
अरुणो ऽभ्युदयांचक्रे ताम्रीकुर्वन्न् इवाम्बरम्
atha candraprabhāṃ muṣṇann ādityasya puraḥsaraḥ
aruṇo 'bhyudayāṃcakre tāmrīkurvann ivāmbaram
- 3
ततो द्वैधीकृते सैन्ये द्रोणः सोमकपाण्डवान्
अभ्यद्रवत्सपाञ्चालान्दुर्योधनपुरोगमः
tato dvaidhīkṛte sainye droṇaḥ somakapāṇḍavān
abhyadravatsapāñcālānduryodhanapurogamaḥ
- 4
द्वैधीभूतान्कुरून्दृष्ट्वा माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
सपत्नान्सव्यतः कुर्मि सव्यसाचिन् इमान्कुरून्
dvaidhībhūtānkurūndṛṣṭvā mādhavo 'rjunam abravīt
sapatnānsavyataḥ kurmi savyasācin imānkurūn
- 5
स माधवम् अनुज्ञाय कुरुष्वेति धनंजयः
द्रोणकर्णौ महेष्वासौ सव्यतः पर्यवर्तत
sa mādhavam anujñāya kuruṣveti dhanaṃjayaḥ
droṇakarṇau maheṣvāsau savyataḥ paryavartata
- 6
अभिप्रायं तु कृष्णस्य ज्ञात्वा परपुरंजयः
आजिशीर्षगतं दृष्ट्वा भीमसेनं समासदत्
abhiprāyaṃ tu kṛṣṇasya jñātvā parapuraṃjayaḥ
ājiśīrṣagataṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ samāsadat
- 7
भीम उवाच
अर्जुनार्जुन बीभत्सो शृणु मे तत्त्वतो वचः
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालो ऽयम् आगतः
bhīma uvāca
arjunārjuna bībhatso śṛṇu me tattvato vacaḥ
yadarthaṃ kṣatriyā sūte tasya kālo 'yam āgataḥ
- 8
अस्मिंश्चेद् आगते काले श्रेयो न प्रतिपत्स्यसे
असंभावितरूपः सन्न् आनृशंस्यं करिष्यसि
asmiṃśced āgate kāle śreyo na pratipatsyase
asaṃbhāvitarūpaḥ sann ānṛśaṃsyaṃ kariṣyasi
- 9
सत्यश्रीधर्मयशसां वीर्येणानृण्यम् आप्नुहि
भिन्द्ध्यनीकं युधां श्रेष्ठ सव्यसाचिन् इमान्कुरु
satyaśrīdharmayaśasāṃ vīryeṇānṛṇyam āpnuhi
bhinddhyanīkaṃ yudhāṃ śreṣṭha savyasācin imānkuru
- 10
संजय उवाच
स सव्यसाची भीमेन चोदितः केशवेन च
कर्णद्रोणावतिक्रम्य समन्तात्पर्यवारयत्
saṃjaya uvāca
sa savyasācī bhīmena coditaḥ keśavena ca
karṇadroṇāvatikramya samantātparyavārayat
- 11
तम् आजिशीर्षम् आयान्तं दहन्तं क्षत्रियर्षभान्
पराक्रान्तं पराक्रम्य यतन्तः क्षत्रियर्षभाः
नाशक्नुवन्वारयितुं वर्धमानम् इवानलम्
tam ājiśīrṣam āyāntaṃ dahantaṃ kṣatriyarṣabhān
parākrāntaṃ parākramya yatantaḥ kṣatriyarṣabhāḥ
nāśaknuvanvārayituṃ vardhamānam ivānalam
- 12
अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः
अभ्यवर्षञ्शरव्रातैः कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
atha duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ
abhyavarṣañśaravrātaiḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayam
- 13
तेषाम् अस्त्राणि सर्वेषाम् उत्तमास्त्रविदां वरः
कदर्थीकृत्य राजेन्द्र शरवर्षैर् अवाकिरत्
teṣām astrāṇi sarveṣām uttamāstravidāṃ varaḥ
kadarthīkṛtya rājendra śaravarṣair avākirat
- 14
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य लघुहस्तो धनंजयः
सर्वान् अविध्यन्निशितैर्दशभिर्दशभिः शरैः
astrair astrāṇi saṃvārya laghuhasto dhanaṃjayaḥ
sarvān avidhyanniśitairdaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ
- 15
उद्धूता रजसो वृष्टिः शरवृष्टिस्तथैव च
तमश्च घोरं शब्दश्च तदा समभवन्महान्
uddhūtā rajaso vṛṣṭiḥ śaravṛṣṭistathaiva ca
tamaśca ghoraṃ śabdaśca tadā samabhavanmahān
- 16
न द्यौर्न भूमिर्न दिशः प्राज्ञायन्त तथा गते
सैन्येन रजसा मूढं सर्वम् अन्धम् इवाभवत्
na dyaurna bhūmirna diśaḥ prājñāyanta tathā gate
sainyena rajasā mūḍhaṃ sarvam andham ivābhavat
- 17
नैव ते न वयं राजन्प्रज्ञासिष्म परस्परम्
उद्देशेन हि तेन स्म समयुध्यन्त पार्थिवाः
naiva te na vayaṃ rājanprajñāsiṣma parasparam
uddeśena hi tena sma samayudhyanta pārthivāḥ
- 18
विरथा रथिनो राजन्समासाद्य परस्परम्
केशेषु समसज्जन्त कवचेषु भुजेषु च
virathā rathino rājansamāsādya parasparam
keśeṣu samasajjanta kavaceṣu bhujeṣu ca
- 19
हताश्वा हतसूताश्च निश्चेष्टा रथिनस्तदा
जीवन्त इव तत्र स्म व्यदृश्यन्त भयार्दिताः
hatāśvā hatasūtāśca niśceṣṭā rathinastadā
jīvanta iva tatra sma vyadṛśyanta bhayārditāḥ
- 20
हतान्गजान्समाश्लिष्य पर्वतान् इव वाजिनः
गतसत्त्वा व्यदृश्यन्त तथैव सह सादिभिः
hatāngajānsamāśliṣya parvatān iva vājinaḥ
gatasattvā vyadṛśyanta tathaiva saha sādibhiḥ
- 21
ततस्त्वभ्यवसृत्यैव संग्रामाद् उत्तरां दिशम्
अतिष्ठद् आहवे द्रोणो विधूम इव पावकः
tatastvabhyavasṛtyaiva saṃgrāmād uttarāṃ diśam
atiṣṭhad āhave droṇo vidhūma iva pāvakaḥ
- 22
तम् आजिशीर्षाद् एकान्तम् अपक्रान्तं निशाम्य तु
समकम्पन्त सैन्यानि पाण्डवानां विशां पते
tam ājiśīrṣād ekāntam apakrāntaṃ niśāmya tu
samakampanta sainyāni pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate
- 23
भ्राजमानं श्रिया युक्तं ज्वलन्तम् इव तेजसा
द्रोणं दृष्ट्वारयस्त्रेसुश्चेलुर्मम्लुश्च मारिष
bhrājamānaṃ śriyā yuktaṃ jvalantam iva tejasā
droṇaṃ dṛṣṭvārayastresuścelurmamluśca māriṣa
- 24
आह्वयन्तं परानीकं प्रभिन्नम् इव वारणम्
नैनं शशंसिरे जेतुं दानवा वासवं यथा
āhvayantaṃ parānīkaṃ prabhinnam iva vāraṇam
nainaṃ śaśaṃsire jetuṃ dānavā vāsavaṃ yathā
- 25
केचिद् आसन्निरुत्साहाः केचित्क्रुद्धा मनस्विनः
विस्मिताश्चाभवन्केचित्केचिद् आसन्न् अमर्षिताः
kecid āsannirutsāhāḥ kecitkruddhā manasvinaḥ
vismitāścābhavankecitkecid āsann amarṣitāḥ
- 26
हस्तैर्हस्ताग्रम् अपरे प्रत्यपिंषन्नराधिपाः
अपरे दशनैर् ओष्ठान् अदशन्क्रोधमूर्छिताः
hastairhastāgram apare pratyapiṃṣannarādhipāḥ
apare daśanair oṣṭhān adaśankrodhamūrchitāḥ
- 27
व्याक्षिपन्न् आयुधान् अन्ये ममृदुश्चापरे भुजान्
अन्ये चान्वपतन्द्रोणं त्यक्तात्मानो महौजसः
vyākṣipann āyudhān anye mamṛduścāpare bhujān
anye cānvapatandroṇaṃ tyaktātmāno mahaujasaḥ
- 28
पाञ्चालास्तु विशेषेण द्रोणसायकपीडिताः
समसज्जन्त राजेन्द्र समरे भृशवेदनाः
pāñcālāstu viśeṣeṇa droṇasāyakapīḍitāḥ
samasajjanta rājendra samare bhṛśavedanāḥ
- 29
ततो विराटद्रुपदौ द्रोणं प्रतिययू रणे
तथा चरन्तं संग्रामे भृशं समरदुर्जयम्
tato virāṭadrupadau droṇaṃ pratiyayū raṇe
tathā carantaṃ saṃgrāme bhṛśaṃ samaradurjayam
- 30
द्रुपदस्य ततः पौत्रास्त्रय एव विशां पते
चेदयश्च महेष्वासा द्रोणम् एवाभ्ययुर्युधि
drupadasya tataḥ pautrāstraya eva viśāṃ pate
cedayaśca maheṣvāsā droṇam evābhyayuryudhi

