44 shlokas
- 1
संजय उवाच
ते किरन्तः शरव्रातान्सर्वे यत्ताः प्रहारिणः
त्वरमाणा महाराज युयुधानम् अयोधयन्
saṃjaya uvāca
te kirantaḥ śaravrātānsarve yattāḥ prahāriṇaḥ
tvaramāṇā mahārāja yuyudhānam ayodhayan
- 2
तं द्रोणः सप्तसप्तत्या जघान निशितैः शरैः
दुर्मर्षणो द्वादशभिर्दुःसहो दशभिः शरैः
taṃ droṇaḥ saptasaptatyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ
durmarṣaṇo dvādaśabhirduḥsaho daśabhiḥ śaraiḥ
- 3
विकर्णश्चापि निशितैस्त्रिंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः
विव्याध सव्ये पार्श्वे तु स्तनाभ्याम् अन्तरे तथा
vikarṇaścāpi niśitaistriṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ
vivyādha savye pārśve tu stanābhyām antare tathā
- 4
दुर्मुखो दशभिर्बाणैस्तथा दुःशासनो ऽष्टभिः
चित्रसेनश्च शैनेयं द्वाभ्यां विव्याध मारिष
durmukho daśabhirbāṇaistathā duḥśāsano 'ṣṭabhiḥ
citrasenaśca śaineyaṃ dvābhyāṃ vivyādha māriṣa
- 5
दुर्योधनश्च महता शरवर्षेण माधवम्
अपीडयद्रणे राजञ्शूराश्चान्ये महारथाः
duryodhanaśca mahatā śaravarṣeṇa mādhavam
apīḍayadraṇe rājañśūrāścānye mahārathāḥ
- 6
सर्वतः प्रतिविद्धस्तु तव पुत्रैर्महारथैः
तान्प्रत्यविध्यच्छैनेयः पृथक्पृथग् अजिह्मगैः
sarvataḥ pratividdhastu tava putrairmahārathaiḥ
tānpratyavidhyacchaineyaḥ pṛthakpṛthag ajihmagaiḥ
- 7
भारद्वाजं त्रिभिर्बाणैर्दुःसहं नवभिस्तथा
विकर्णं पञ्चविंशत्या चित्रसेनं च सप्तभिः
bhāradvājaṃ tribhirbāṇairduḥsahaṃ navabhistathā
vikarṇaṃ pañcaviṃśatyā citrasenaṃ ca saptabhiḥ
- 8
दुर्मर्षणं द्वादशभिश्चतुर्भिश्च विविंशतिम्
सत्यव्रतं च नवभिर्विजयं दशभिः शरैः
durmarṣaṇaṃ dvādaśabhiścaturbhiśca viviṃśatim
satyavrataṃ ca navabhirvijayaṃ daśabhiḥ śaraiḥ
- 9
ततो रुक्माङ्गदं चापं विधुन्वानो महारथः
अभ्ययात्सात्यकिस्तूर्णं पुत्रं तव महारथम्
tato rukmāṅgadaṃ cāpaṃ vidhunvāno mahārathaḥ
abhyayātsātyakistūrṇaṃ putraṃ tava mahāratham
- 10
राजानं सर्वलोकस्य सर्वशस्त्रभृतां वरम्
शरैर् अभ्याहनद्गाढं ततो युद्धम् अभूत्तयोः
rājānaṃ sarvalokasya sarvaśastrabhṛtāṃ varam
śarair abhyāhanadgāḍhaṃ tato yuddham abhūttayoḥ
- 11
विमुञ्चन्तौ शरांस्तीक्ष्णान्संदधानौ च सायकान्
अदृश्यं समरे ऽन्योन्यं चक्रतुस्तौ महारथौ
vimuñcantau śarāṃstīkṣṇānsaṃdadhānau ca sāyakān
adṛśyaṃ samare 'nyonyaṃ cakratustau mahārathau
- 12
सात्यकिः कुरुराजेन निर्विद्धो बह्वशोभत
अस्रवद्रुधिरं भूरि स्वरसं चन्दनो यथा
sātyakiḥ kururājena nirviddho bahvaśobhata
asravadrudhiraṃ bhūri svarasaṃ candano yathā
- 13
सात्वतेन च बाणौघैर्निर्विद्धस्तनयस्तव
शातकुम्भमयापीडो बभौ यूप इवोच्छ्रितः
sātvatena ca bāṇaughairnirviddhastanayastava
śātakumbhamayāpīḍo babhau yūpa ivocchritaḥ
- 14
माधवस्तु रणे राजन्कुरुराजस्य धन्विनः
धनुश्चिछेद सहसा क्षुरप्रेण हसन्न् इव
अथैनं छिन्नधन्वानं शरैर्बहुभिर् आचिनोत्
mādhavastu raṇe rājankururājasya dhanvinaḥ
dhanuścicheda sahasā kṣurapreṇa hasann iva
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śarairbahubhir ācinot
- 15
निर्भिन्नश्च शरैस्तेन द्विषता क्षिप्रकारिणा
नामृष्यत रणे राजा शत्रोर्विजयलक्षणम्
nirbhinnaśca śaraistena dviṣatā kṣiprakāriṇā
nāmṛṣyata raṇe rājā śatrorvijayalakṣaṇam
- 16
अथान्यद्धनुर् आदाय हेमपृष्ठं दुरासदम्
विव्याध सात्यकिं तूर्णं सायकानां शतेन ह
athānyaddhanur ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam
vivyādha sātyakiṃ tūrṇaṃ sāyakānāṃ śatena ha
- 17
सो ऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विना
अमर्षवशम् आपन्नस्तव पुत्रम् अपीडयत्
so 'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvinā
amarṣavaśam āpannastava putram apīḍayat
- 18
पीडितं नृपतिं दृष्ट्वा तव पुत्रा महारथाः
सात्वतं शरवर्षेण छादयामासुर् अञ्जसा
pīḍitaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā tava putrā mahārathāḥ
sātvataṃ śaravarṣeṇa chādayāmāsur añjasā
- 19
स छाद्यमानो बहुभिस्तव पुत्रैर्महारथैः
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
sa chādyamāno bahubhistava putrairmahārathaiḥ
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ
- 20
दुर्योधनं च त्वरितो विव्याधाष्टभिर् आशुगैः
प्रहसंश्चास्य चिछेद कार्मुकं रिपुभीषणम्
duryodhanaṃ ca tvarito vivyādhāṣṭabhir āśugaiḥ
prahasaṃścāsya cicheda kārmukaṃ ripubhīṣaṇam
- 21
नागं मणिमयं चैव शरैर्ध्वजम् अपातयत्
हत्वा तु चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः
सारथिं पातयामास क्षुरप्रेण महायशाः
nāgaṃ maṇimayaṃ caiva śarairdhvajam apātayat
hatvā tu caturo vāhāṃścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ
sārathiṃ pātayāmāsa kṣurapreṇa mahāyaśāḥ
- 22
एतस्मिन्न् अन्तरे चैव कुरुराजं महारथम्
अवाकिरच्छरैर्हृष्टो बहुभिर्मर्मभेदिभिः
etasminn antare caiva kururājaṃ mahāratham
avākiraccharairhṛṣṭo bahubhirmarmabhedibhiḥ
- 23
स वध्यमानः समरे शैनेयस्य शरोत्तमैः
प्राद्रवत्सहसा राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव
आप्लुतश्च ततो यानं चित्रसेनस्य धन्विनः
sa vadhyamānaḥ samare śaineyasya śarottamaiḥ
prādravatsahasā rājanputro duryodhanastava
āplutaśca tato yānaṃ citrasenasya dhanvinaḥ
- 24
हाहाभूतं जगच्चासीद्दृष्ट्वा राजानम् आहवे
ग्रस्यमानं सात्यकिना खे सोमम् इव राहुणा
hāhābhūtaṃ jagaccāsīddṛṣṭvā rājānam āhave
grasyamānaṃ sātyakinā khe somam iva rāhuṇā
- 25
तं तु शब्दं महच्छ्रुत्वा कृतवर्मा महारथः
अभ्ययात्सहसा तत्र यत्रास्ते माधवः प्रभुः
taṃ tu śabdaṃ mahacchrutvā kṛtavarmā mahārathaḥ
abhyayātsahasā tatra yatrāste mādhavaḥ prabhuḥ
- 26
विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं चोदयंश्चैव वाजिनः
भर्त्सयन्सारथिं चोग्रं याहि याहीति सत्वरः
vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ codayaṃścaiva vājinaḥ
bhartsayansārathiṃ cograṃ yāhi yāhīti satvaraḥ
- 27
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य व्यादितास्यम् इवान्तकम्
युयुधानो महाराज यन्तारम् इदम् अब्रवीत्
tam āpatantaṃ samprekṣya vyāditāsyam ivāntakam
yuyudhāno mahārāja yantāram idam abravīt
- 28
कृतवर्मा रथेनैष द्रुतम् आपतते शरी
प्रत्युद्याहि रथेनैनं प्रवरं सर्वधन्विनाम्
kṛtavarmā rathenaiṣa drutam āpatate śarī
pratyudyāhi rathenainaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām
- 29
ततः प्रजविताश्वेन विधिवत्कल्पितेन च
आससाद रणे भोजं प्रतिमानं धनुष्मताम्
tataḥ prajavitāśvena vidhivatkalpitena ca
āsasāda raṇe bhojaṃ pratimānaṃ dhanuṣmatām
- 30
ततः परमसंक्रुद्धौ ज्वलन्ताविव पावकौ
समेयातां नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ
tataḥ paramasaṃkruddhau jvalantāviva pāvakau
sameyātāṃ naravyāghrau vyāghrāviva tarasvinau

