57 shlokas
- 1
नारद उवाच
भूर्लोकोऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकोऽथ महर्जनः
तपः सत्यं च सप्तैते देवलोकाः प्रकीर्तिताः
nārada uvāca
bhūrloko'tha bhuvarlokaḥ svarloko'tha maharjanaḥ
tapaḥ satyaṃ ca saptaite devalokāḥ prakīrtitāḥ
- 2
पर्यायेण तु सर्वेषामाधिपत्यं कथं भवेत्
इह लोके शुभं रूपमायुः सौभाग्यमेव च
लक्ष्मीश्च विपुला नाथ कथं स्यात्पुरसूदन
paryāyeṇa tu sarveṣāmādhipatyaṃ kathaṃ bhavet
iha loke śubhaṃ rūpamāyuḥ saubhāgyameva ca
lakṣmīśca vipulā nātha kathaṃ syātpurasūdana
- 3
महेश्वर उवाच
पुरा हुताशनः सार्धं मारुतेन महीतले
आदिष्टः पुरुहूतेन विनाशाय सुरद्विषाम्
maheśvara uvāca
purā hutāśanaḥ sārdhaṃ mārutena mahītale
ādiṣṭaḥ puruhūtena vināśāya suradviṣām
- 4
निर्दग्धेषु ततस्तेन दानवेषु सहस्रशः
तारकः कमलाक्षश्च कालदंष्ट्रः परावसुः
विरोचनश्च संग्रामाद् अपलायंस्तपोधन
nirdagdheṣu tatastena dānaveṣu sahasraśaḥ
tārakaḥ kamalākṣaśca kāladaṃṣṭraḥ parāvasuḥ
virocanaśca saṃgrāmād apalāyaṃstapodhana
- 5
अम्भः सामुद्रमाविश्य संनिवेशमकुर्वत
अशक्या इति तेऽप्यग्निमारुताभ्यामुपेक्षिताः
ambhaḥ sāmudramāviśya saṃniveśamakurvata
aśakyā iti te'pyagnimārutābhyāmupekṣitāḥ
- 6
ततः प्रभृति ते देवान्मनुष्यान्सह जङ्गमान्
संपीड्य च मुनीन्सर्वान्प्रविशन्ति पुनर्जलम्
tataḥ prabhṛti te devānmanuṣyānsaha jaṅgamān
saṃpīḍya ca munīnsarvānpraviśanti punarjalam
- 7
एवं वर्षसहस्राणि वीराः पञ्च च सप्त च
जलदुर्गबलाद्ब्रह्मन्पीडयन्ति जगत्त्रयम्
evaṃ varṣasahasrāṇi vīrāḥ pañca ca sapta ca
jaladurgabalādbrahmanpīḍayanti jagattrayam
- 8
ततः परमथो वह्निमारुतावमराधिपः
आदिदेश चिराद् अम्बुनिधिरेष विशोष्यताम्
tataḥ paramatho vahnimārutāvamarādhipaḥ
ādideśa cirād ambunidhireṣa viśoṣyatām
- 9
यस्मादस्मद्द्विषामेष शरणं वरुणालयः
तस्माद्भवद्भ्याम् अद्यैव क्षयमेष प्रणीयताम्
yasmādasmaddviṣāmeṣa śaraṇaṃ varuṇālayaḥ
tasmādbhavadbhyām adyaiva kṣayameṣa praṇīyatām
- 10
तावूचतुस्ततः शक्रमुभौ शम्बरसूदनम्
अधर्म एष देवेन्द्र सागरस्य विनाशनम्
tāvūcatustataḥ śakramubhau śambarasūdanam
adharma eṣa devendra sāgarasya vināśanam
- 11
यस्माज्जीवनिकायस्य महतः संक्षयो भवेत्
तस्मान्न पापमद्यावां करवाव पुरंदर
yasmājjīvanikāyasya mahataḥ saṃkṣayo bhavet
tasmānna pāpamadyāvāṃ karavāva puraṃdara
- 12
अस्य योजनमात्रेऽपि जीवकोटिशतानि च
निवसन्ति सुरश्रेष्ठ स कथं नाशमर्हति
asya yojanamātre'pi jīvakoṭiśatāni ca
nivasanti suraśreṣṭha sa kathaṃ nāśamarhati
- 13
एवमुक्तः सुरेन्द्रस्तु कोपात्संरक्तलोचनः
उवाचेदं वचो रोषान्निर्दहन्निव पावकम्
evamuktaḥ surendrastu kopātsaṃraktalocanaḥ
uvācedaṃ vaco roṣānnirdahanniva pāvakam
- 14
न धर्माधर्मसंयोगं प्राप्नुवन्त्यमराः क्वचित्
भवतोस्तु विशेषेण माहात्म्यं चाधितिष्ठतोः
na dharmādharmasaṃyogaṃ prāpnuvantyamarāḥ kvacit
bhavatostu viśeṣeṇa māhātmyaṃ cādhitiṣṭhatoḥ
- 15
मदाज्ञालङ्घनं यस्मान्मारुतेन समं त्वया
मुनिव्रतहिंसादि परिगृह्य त्वया कृतम्
धर्मार्थशास्त्रहितं शत्रुं प्रति विभावसो
madājñālaṅghanaṃ yasmānmārutena samaṃ tvayā
munivratahiṃsādi parigṛhya tvayā kṛtam
dharmārthaśāstrahitaṃ śatruṃ prati vibhāvaso
- 16
तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे
मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति
tasmādekena vapuṣā munirūpeṇa mānuṣe
mārutena samaṃ loke tava janma bhaviṣyati
- 17
यदा च मानुषत्वेऽपि त्वयागस्त्येन शोषितः
भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि
yadā ca mānuṣatve'pi tvayāgastyena śoṣitaḥ
bhaviṣyatyudadhirvahne tadā devatvamāpsyasi
- 18
इतीन्द्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले
अवाप्तावेकदेहेन कुम्भाज्जन्म तपोधन
itīndraśāpātpatitau tatkṣaṇāttau mahītale
avāptāvekadehena kumbhājjanma tapodhana
- 19
मित्रावरुणयोर्वीर्याद्वसिष्ठस्यानुजोऽभवत्
अगस्त्य इत्युग्रतपाः संबभूव पुनर्मुनिः
mitrāvaruṇayorvīryādvasiṣṭhasyānujo'bhavat
agastya ityugratapāḥ saṃbabhūva punarmuniḥ
- 20
नारद उवाच
सम्भूतः स कथं भ्राता वसिष्ठस्याभवन्मुनिः
कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ
जन्म कुम्भादगस्त्यस्य कथं स्यात्पुरसूदन
nārada uvāca
sambhūtaḥ sa kathaṃ bhrātā vasiṣṭhasyābhavanmuniḥ
kathaṃ ca mitrāvaruṇau pitarāvasya tau smṛtau
janma kumbhādagastyasya kathaṃ syātpurasūdana
- 21
ईश्वर उवाच
पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गन्धमादने
भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश्चचार विपुलं तपः
īśvara uvāca
purā purāṇapuruṣaḥ kadācidgandhamādane
bhūtvā dharmasuto viṣṇuścacāra vipulaṃ tapaḥ
- 22
तपसा तस्य भीतेन विघ्नार्थं प्रेषितावुभौ
शक्रेण माधवानङ्गावप्सरोगणसंयुतौ
tapasā tasya bhītena vighnārthaṃ preṣitāvubhau
śakreṇa mādhavānaṅgāvapsarogaṇasaṃyutau
- 23
यदा न गीतवाद्येन नाङ्गरागादिना हरिः
न काममाधवाभ्यां च विषयान्प्रति चुक्षुभे
yadā na gītavādyena nāṅgarāgādinā hariḥ
na kāmamādhavābhyāṃ ca viṣayānprati cukṣubhe
- 24
तदा काममधुस्त्रीणां विषादम् अगमद्गणः
संक्षोभाय ततस्तेषां स्वोरुदेशान्नराग्रजः
नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यजनमोहिनीम्
tadā kāmamadhustrīṇāṃ viṣādam agamadgaṇaḥ
saṃkṣobhāya tatasteṣāṃ svorudeśānnarāgrajaḥ
nārīmutpādayāmāsa trailokyajanamohinīm
- 25
संक्षुब्धास्तु तया देवास्तौ तु देववरावुभौ
अप्सरोभिः समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः
saṃkṣubdhāstu tayā devāstau tu devavarāvubhau
apsarobhiḥ samakṣaṃ hi devānāmabravīddhariḥ
- 26
अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः
उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति
apsarā iti sāmānyā devānāmabravīddhariḥ
urvaśīti ca nāmneyaṃ loke khyātiṃ gamiṣyati
- 27
ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी
उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा
tataḥ kāmayamānena mitreṇāhūya sorvaśī
uktā māṃ ramayasveti bāḍham ityabravīttu sā
- 28
गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत्स्तोकमिन्दीवरेक्षणा
वरुणेन धृता पश्चाद्वरुणं नाभ्यनन्दत
gacchantī cāmbaraṃ tadvatstokamindīvarekṣaṇā
varuṇena dhṛtā paścādvaruṇaṃ nābhyanandata
- 29
मित्रेणाहं वृता पूर्वमद्य भार्या न ते विभो
उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्
mitreṇāhaṃ vṛtā pūrvamadya bhāryā na te vibho
uvāca varuṇaścittaṃ mayi saṃnyasya gamyatām
- 30
गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा
तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम्
gatāyāṃ bāḍhamityuktvā mitraḥ śāpamadāttadā
tasyai mānuṣaloke tvaṃ gaccha somasutātmajam

