56 shlokas
- 1
सूत उवाच
जलाशयगतं विष्णुमुवाच रविनन्दनः
तडागारामकूपानां वापीषु नलिनीषु च
sūta uvāca
jalāśayagataṃ viṣṇumuvāca ravinandanaḥ
taḍāgārāmakūpānāṃ vāpīṣu nalinīṣu ca
- 2
विधिं पृच्छामि देवेशे देवतायतनेषु च
के तत्र चर्त्विजो नाथ वेदी वा कीदृशी भवेत्
vidhiṃ pṛcchāmi deveśe devatāyataneṣu ca
ke tatra cartvijo nātha vedī vā kīdṛśī bhavet
- 3
दक्षिणावलयः कालः स्थानमाचार्य एव च
द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वमाचक्ष्व तत्त्वतः
dakṣiṇāvalayaḥ kālaḥ sthānamācārya eva ca
dravyāṇi kāni śastāni sarvamācakṣva tattvataḥ
- 4
मत्स्य उवाच
शृणु राजन्महाबाहो तडागादिषु यो विधिः
पुराणेष्वितिहासोऽयं पठ्यते वेदवादिभिः
matsya uvāca
śṛṇu rājanmahābāho taḍāgādiṣu yo vidhiḥ
purāṇeṣvitihāso'yaṃ paṭhyate vedavādibhiḥ
- 5
प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लमतीते चोत्तरायणे
पुण्येऽह्नि विप्रकथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम्
prāpya pakṣaṃ śubhaṃ śuklamatīte cottarāyaṇe
puṇye'hni viprakathite kṛtvā brāhmaṇavācanam
- 6
प्रागुदक्प्रवणे देशे तडागस्य समीपतः
चतुर्हस्तां शुभां वेदीं चतुरस्रां चतुर्मुखाम्
prāgudakpravaṇe deśe taḍāgasya samīpataḥ
caturhastāṃ śubhāṃ vedīṃ caturasrāṃ caturmukhām
- 7
तथा षोडशहस्तः स्यान्मण्डपश्च चतुर्मुखः
वेद्याश्च परितो गर्ता रत्निमात्रास्त्रिमेखलाः
tathā ṣoḍaśahastaḥ syānmaṇḍapaśca caturmukhaḥ
vedyāśca parito gartā ratnimātrāstrimekhalāḥ
- 8
नव सप्ताथ वा पञ्च नातिरिक्ता नृपात्मज
वितस्तिमात्रा योनिः स्यात्षट्सप्ताङ्गुलिविस्तृता
nava saptātha vā pañca nātiriktā nṛpātmaja
vitastimātrā yoniḥ syātṣaṭsaptāṅgulivistṛtā
- 9
गर्ताश्च तत्र सप्त स्युस्त्रिपर्वोच्छ्रितमेखलाः
सर्वतस्तु सवर्णाः स्युः पताकाध्वजसंयुताः
gartāśca tatra sapta syustriparvocchritamekhalāḥ
sarvatastu savarṇāḥ syuḥ patākādhvajasaṃyutāḥ
- 10
अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षवटशाखाकृतानि तु
मण्डपस्य प्रतिदिशं द्वाराण्येतानि कारयेत्
aśvatthodumbaraplakṣavaṭaśākhākṛtāni tu
maṇḍapasya pratidiśaṃ dvārāṇyetāni kārayet
- 11
शुभास्तत्राष्ट होतारो द्वारपालास्तथाष्ट वै
अष्टौ तु जापकाः कार्या ब्राह्मणा वेदपारगाः
śubhāstatrāṣṭa hotāro dvārapālāstathāṣṭa vai
aṣṭau tu jāpakāḥ kāryā brāhmaṇā vedapāragāḥ
- 12
सर्वलक्षणसम्पूर्णो मन्त्रविद्विजितेन्द्रियः
कुलशीलसमायुक्तः पुरोधाः स्याद्द्विजोत्तमः
sarvalakṣaṇasampūrṇo mantravidvijitendriyaḥ
kulaśīlasamāyuktaḥ purodhāḥ syāddvijottamaḥ
- 13
प्रतिगर्तेषु कलशी यज्ञोपकरणानि च
व्यजनं चामरे शुभ्रे ताम्रपात्रे सुविस्तृते
pratigarteṣu kalaśī yajñopakaraṇāni ca
vyajanaṃ cāmare śubhre tāmrapātre suvistṛte
- 14
ततस्त्वनेकवर्णाः स्युश्चरवः प्रतिदैवतम्
आचार्यः प्रक्षिपेद्भूमावनुमन्त्र्य विचक्षणः
tatastvanekavarṇāḥ syuścaravaḥ pratidaivatam
ācāryaḥ prakṣipedbhūmāvanumantrya vicakṣaṇaḥ
- 15
त्र्यरत्निमात्रो यूपः स्यात्क्षारवृक्षविनिर्मितः
यजमानप्रमाणो वा संस्थाप्यो भूतिमिच्छता
tryaratnimātro yūpaḥ syātkṣāravṛkṣavinirmitaḥ
yajamānapramāṇo vā saṃsthāpyo bhūtimicchatā
- 16
हेमालंकारिणः कार्याः पञ्चविंशतिऋत्विजः
कुण्डलानि च हैमानि केयूरकटकानि च
hemālaṃkāriṇaḥ kāryāḥ pañcaviṃśatiṛtvijaḥ
kuṇḍalāni ca haimāni keyūrakaṭakāni ca
- 17
तथाङ्गुल्यः पवित्राणि वासांसि विविधानि च
पूजयेत्तु समं सर्वानाचार्यो द्विगुणं पुनः
दद्याच्छयनसंयुक्तमात्मनश्चापि यत्प्रियम्
tathāṅgulyaḥ pavitrāṇi vāsāṃsi vividhāni ca
pūjayettu samaṃ sarvānācāryo dviguṇaṃ punaḥ
dadyācchayanasaṃyuktamātmanaścāpi yatpriyam
- 18
सौवर्णकूर्ममकरौ राजतौ मत्स्यदुन्दुभौ
ताम्रौ कुलीरमण्डूकावायसः शिशुमारकः
एवमासाद्य तत्सर्वमादावेव विशां पते
sauvarṇakūrmamakarau rājatau matsyadundubhau
tāmrau kulīramaṇḍūkāvāyasaḥ śiśumārakaḥ
evamāsādya tatsarvamādāveva viśāṃ pate
- 19
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः
सर्वौषध्युदकैस्तत्र स्नापितो वेदपारगैः
śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ
sarvauṣadhyudakaistatra snāpito vedapāragaiḥ
- 20
यजमानः सपत्नीकः पुत्रपौत्रसमन्वितः
पश्चिमं द्वारमासाद्य प्रविशेद्यागमण्डपम्
yajamānaḥ sapatnīkaḥ putrapautrasamanvitaḥ
paścimaṃ dvāramāsādya praviśedyāgamaṇḍapam
- 21
ततो मङ्गलशब्देन भेरीणां निःस्वनेन च
अञ्जसा मण्डलं कुर्यात्पञ्चवर्णेन तत्त्ववित्
tato maṅgalaśabdena bherīṇāṃ niḥsvanena ca
añjasā maṇḍalaṃ kuryātpañcavarṇena tattvavit
- 22
षोडशारं ततश्चक्रं पद्मगर्भं चतुर्मुखम्
चतुरस्रं च परितो वृत्तं मध्ये सुशोभनम्
ṣoḍaśāraṃ tataścakraṃ padmagarbhaṃ caturmukham
caturasraṃ ca parito vṛttaṃ madhye suśobhanam
- 23
वेद्याश्चोपरि तत्कृत्वा ग्रहांल्लोकपतींस्ततः
विन्यसेन्मन्त्रतः सर्वान्प्रतिदिक्षु विचक्षणः
vedyāścopari tatkṛtvā grahāṃllokapatīṃstataḥ
vinyasenmantrataḥ sarvānpratidikṣu vicakṣaṇaḥ
- 24
कूर्मादि स्थापयेन्मध्ये वारुणं मन्त्रमाश्रितः
ब्रह्माणं च शिवं विष्णुं तत्रैव स्थापयेद्बुधः
kūrmādi sthāpayenmadhye vāruṇaṃ mantramāśritaḥ
brahmāṇaṃ ca śivaṃ viṣṇuṃ tatraiva sthāpayedbudhaḥ
- 25
विनायकं च विन्यस्य कमलामम्बिकां तथा
शान्त्यर्थं सर्वलोकानां भूतग्रामं न्यसेत्ततः
vināyakaṃ ca vinyasya kamalāmambikāṃ tathā
śāntyarthaṃ sarvalokānāṃ bhūtagrāmaṃ nyasettataḥ
- 26
पुष्पभक्ष्यफलैर्युक्तमेवं कृत्वाधिवासनम्
कुम्भान्सजलगर्भांस्तान्वासोभिः परिवेष्टयेत्
puṣpabhakṣyaphalairyuktamevaṃ kṛtvādhivāsanam
kumbhānsajalagarbhāṃstānvāsobhiḥ pariveṣṭayet
- 27
पुष्पगन्धैरलंकृत्य द्वारपालान्समन्ततः
पठध्वमिति तान्ब्रूयादाचार्यस्त्वभिपूजयेत्
puṣpagandhairalaṃkṛtya dvārapālānsamantataḥ
paṭhadhvamiti tānbrūyādācāryastvabhipūjayet
- 28
बह्वृचौ पूर्वतः स्थाप्यौ दक्षिणेन यजुर्विदौ
सामगौ पश्चिमे तद्वदुत्तरेण त्वथर्वणौ
bahvṛcau pūrvataḥ sthāpyau dakṣiṇena yajurvidau
sāmagau paścime tadvaduttareṇa tvatharvaṇau
- 29
उदङ्मुखो दक्षिणतो यजमान उपाविशेत्
यजध्वमिति तान्ब्रूयाद्धौत्रिकान्पुनरेव तु
udaṅmukho dakṣiṇato yajamāna upāviśet
yajadhvamiti tānbrūyāddhautrikānpunareva tu
- 30
उत्कृष्टान्मन्त्रजापेन तिष्ठध्वमिति जापकान्
एवमादिश्य तान्सर्वान्पर्युक्ष्याग्निं स मन्त्रवित्
utkṛṣṭānmantrajāpena tiṣṭhadhvamiti jāpakān
evamādiśya tānsarvānparyukṣyāgniṃ sa mantravit

