28 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथितं नरसिंहस्य माहात्म्यं विस्तरेण च
पुनस्तस्यैव माहात्म्यमन्यद्विस्तरतो वद
ṛṣaya ūcuḥ
kathitaṃ narasiṃhasya māhātmyaṃ vistareṇa ca
punastasyaiva māhātmyamanyadvistarato vada
- 2
पद्मरूपमभूदेतत्कथं हेममयं जगत्
कथं च वैष्णवी सृष्टिः पद्ममध्येऽभवत्पुरा
padmarūpamabhūdetatkathaṃ hemamayaṃ jagat
kathaṃ ca vaiṣṇavī sṛṣṭiḥ padmamadhye'bhavatpurā
- 3
सूत उवाच
श्रुत्वा च नरसिंहस्य माहात्म्यं रविनन्दनः
विस्मयोत्फुल्लनयनः पुनः पप्रच्छ केशवम्
sūta uvāca
śrutvā ca narasiṃhasya māhātmyaṃ ravinandanaḥ
vismayotphullanayanaḥ punaḥ papraccha keśavam
- 4
मनुरुवाच
कथं पाद्मे महाकल्पे तव पद्ममयं जगत्
जलार्णवगतस्येह नाभौ जातं जनार्दन
manuruvāca
kathaṃ pādme mahākalpe tava padmamayaṃ jagat
jalārṇavagatasyeha nābhau jātaṃ janārdana
- 5
प्रभावात्पद्मनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि
पुष्करे च कथं भूता देवाः सर्षिगणाः पुरा
prabhāvātpadmanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi
puṣkare ca kathaṃ bhūtā devāḥ sarṣigaṇāḥ purā
- 6
एतदाख्याहि निखिलं योगं योगविदां पते
शृण्वतस्तस्य मे कीर्तिं न तृप्तिरुपजायते
etadākhyāhi nikhilaṃ yogaṃ yogavidāṃ pate
śṛṇvatastasya me kīrtiṃ na tṛptirupajāyate
- 7
कियता चैव कालेन शेते वै पुरुषोत्तमः
कियन्तं वा स्वपिति च कोऽस्य कालस्य संभवः
kiyatā caiva kālena śete vai puruṣottamaḥ
kiyantaṃ vā svapiti ca ko'sya kālasya saṃbhavaḥ
- 8
कियता वाथ कालेन ह्युत्तिष्ठति महायशाः
कथं चोत्थाय भगवान्सृजते निखिलं जगत्
kiyatā vātha kālena hyuttiṣṭhati mahāyaśāḥ
kathaṃ cotthāya bhagavānsṛjate nikhilaṃ jagat
- 9
के प्रजापतयस्तावदासन्पूर्वं महामुने
कथं निर्मितवांश्चैव चित्रं लोकं सनातनम्
ke prajāpatayastāvadāsanpūrvaṃ mahāmune
kathaṃ nirmitavāṃścaiva citraṃ lokaṃ sanātanam
- 10
कथमेकार्णवे शून्ये नष्टस्थावरजङ्गमे
दग्धे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
kathamekārṇave śūnye naṣṭasthāvarajaṅgame
dagdhe devāsuranare pranaṣṭoragarākṣase
- 11
नष्टानिलानले लोके नष्टाकाशमहीतले
केवलं गह्वरीभूते महाभूतविपर्यये
naṣṭānilānale loke naṣṭākāśamahītale
kevalaṃ gahvarībhūte mahābhūtaviparyaye
- 12
विभुर्महाभूतपतिर्महातेजा महाकृतिः
आस्ते सुरवरश्रेष्ठो विधिमास्थाय योगवित्
vibhurmahābhūtapatirmahātejā mahākṛtiḥ
āste suravaraśreṣṭho vidhimāsthāya yogavit
- 13
शृणुयां परया भक्त्या ब्रह्मन्नेतदशेषतः
वक्तुमर्हसि धर्मिष्ठ यशो नारायणात्मकम्
śṛṇuyāṃ parayā bhaktyā brahmannetadaśeṣataḥ
vaktumarhasi dharmiṣṭha yaśo nārāyaṇātmakam
- 14
श्रद्धया चोपविष्टानां भगवन्वक्तुमर्हसि
śraddhayā copaviṣṭānāṃ bhagavanvaktumarhasi
- 15
मत्स्य उवाच
नारायणस्य यशसः श्रवणे या तव स्पृहा
तद्वंश्यान्वयभूतस्य न्याय्यं रविकुलर्षभ
matsya uvāca
nārāyaṇasya yaśasaḥ śravaṇe yā tava spṛhā
tadvaṃśyānvayabhūtasya nyāyyaṃ ravikularṣabha
- 16
शृणुष्वादिपुराणेषु वेदेभ्यश्च यथा श्रुतम्
ब्राह्मणानां च वदतां श्रुत्वा वै सुमहात्मनाम्
śṛṇuṣvādipurāṇeṣu vedebhyaśca yathā śrutam
brāhmaṇānāṃ ca vadatāṃ śrutvā vai sumahātmanām
- 17
यथा च तपसा दृष्ट्वा बृहस्पतिसमद्युतिः
पराशरसुतः श्रीमान्गुरुर्द्वैपायनोऽब्रवीत्
yathā ca tapasā dṛṣṭvā bṛhaspatisamadyutiḥ
parāśarasutaḥ śrīmāngururdvaipāyano'bravīt
- 18
तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाशक्ति यथाश्रुति
यद्विज्ञातुं मया शक्यमृषिमात्रेण सत्तमाः
tatte'haṃ kathayiṣyāmi yathāśakti yathāśruti
yadvijñātuṃ mayā śakyamṛṣimātreṇa sattamāḥ
- 19
कः समुत्सहते ज्ञातुं परं नारायणात्मकम्
विश्वायनश्च यद्ब्रह्मा न वेदयति तत्त्वतः
kaḥ samutsahate jñātuṃ paraṃ nārāyaṇātmakam
viśvāyanaśca yadbrahmā na vedayati tattvataḥ
- 20
तत्कर्म विश्ववेदानां तद्रहस्यं महर्षीणाम्
तमीशं सर्वयज्ञानां तत्तत्त्वं सर्वदर्शिनाम्
तदध्यात्मविदां चिन्त्यं नरकं च विकर्मिणाम्
tatkarma viśvavedānāṃ tadrahasyaṃ maharṣīṇām
tamīśaṃ sarvayajñānāṃ tattattvaṃ sarvadarśinām
tadadhyātmavidāṃ cintyaṃ narakaṃ ca vikarmiṇām
- 21
अधिदैवं च यद्दैवमधियज्ञं सुसंज्ञितम्
तद्भूतमधिभूतं च तत्परं परमर्षीणाम्
adhidaivaṃ ca yaddaivamadhiyajñaṃ susaṃjñitam
tadbhūtamadhibhūtaṃ ca tatparaṃ paramarṣīṇām
- 22
स यज्ञो वेदनिर्दिष्टस्तत्तपः कवयो विदुः
यः कर्ता कारको बुद्धिर्मनः क्षेत्रज्ञ एव च
sa yajño vedanirdiṣṭastattapaḥ kavayo viduḥ
yaḥ kartā kārako buddhirmanaḥ kṣetrajña eva ca
- 23
प्रणवः पुरुषः शास्ता एकश्चेति विभाव्यते
प्राणः पञ्चविधश्चैव ध्रुव अक्षर एव च
praṇavaḥ puruṣaḥ śāstā ekaśceti vibhāvyate
prāṇaḥ pañcavidhaścaiva dhruva akṣara eva ca
- 24
कालः पाकश्च पक्ता च द्रष्टा स्वाध्याय एव च
उच्यते विविधैर्देवैः स एवायं न तत्परम्
kālaḥ pākaśca paktā ca draṣṭā svādhyāya eva ca
ucyate vividhairdevaiḥ sa evāyaṃ na tatparam
- 25
स एव भगवान्सर्वं करोति विकरोति च
सोऽस्मान्कारयते सर्वान्सोऽत्येति व्याकुलीकृतान्
sa eva bhagavānsarvaṃ karoti vikaroti ca
so'smānkārayate sarvānso'tyeti vyākulīkṛtān
- 26
यजामहे तमेवाद्यं तमेवेच्छाम निर्वृताः
यो वक्ता यच्च वक्तव्यं यच्चाहं तद्ब्रवीमि वः
yajāmahe tamevādyaṃ tamevecchāma nirvṛtāḥ
yo vaktā yacca vaktavyaṃ yaccāhaṃ tadbravīmi vaḥ
- 27
श्रूयते यच्च वै श्राव्यं यच्चान्यत्परिजल्प्यते
याः कथाश्चैव वर्तन्ते श्रुतयो वाथ तत्पराः
विश्वं विश्वपतिर्यश्च स तु नारायणः स्मृतः
śrūyate yacca vai śrāvyaṃ yaccānyatparijalpyate
yāḥ kathāścaiva vartante śrutayo vātha tatparāḥ
viśvaṃ viśvapatiryaśca sa tu nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
- 28
यत्सत्यं यदमृतमक्षरं परं यद्यद्भूतं परममिदं च यद्भविष्यत्
यत्किंचिच्चरमचरं यदस्ति चान्यत्तत्सर्वं पुरुषवरः प्रभुः पुराणः
yatsatyaṃ yadamṛtamakṣaraṃ paraṃ yadyadbhūtaṃ paramamidaṃ ca yadbhaviṣyat
yatkiṃciccaramacaraṃ yadasti cānyattatsarvaṃ puruṣavaraḥ prabhuḥ purāṇaḥ

