85 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
किमर्थं तद्वनं दग्धमापवस्य महात्मनः
कार्तवीर्येण विक्रम्य सूत प्रब्रूहि तत्त्वतः
ṛṣaya ūcuḥ
kimarthaṃ tadvanaṃ dagdhamāpavasya mahātmanaḥ
kārtavīryeṇa vikramya sūta prabrūhi tattvataḥ
- 2
रक्षिता स तु राजर्षिः प्रजानामिति नः श्रुतम्
स कथं रक्षिता भूत्वा अदहत्तत्तपोवनम्
rakṣitā sa tu rājarṣiḥ prajānāmiti naḥ śrutam
sa kathaṃ rakṣitā bhūtvā adahattattapovanam
- 3
सूत उवाच
आदित्यो द्विजरूपेण कार्तवीर्यमुपस्थितः
तृप्तिमेकां प्रयच्छस्व आदित्योऽहं नरेश्वर
sūta uvāca
ādityo dvijarūpeṇa kārtavīryamupasthitaḥ
tṛptimekāṃ prayacchasva ādityo'haṃ nareśvara
- 4
राजोवाच
भगवन्केन तृप्तिस्ते भवत्येव दिवाकर
कीदृशं भोजनं दद्मि हुत्वा तु विदधाम्यहम्
rājovāca
bhagavankena tṛptiste bhavatyeva divākara
kīdṛśaṃ bhojanaṃ dadmi hutvā tu vidadhāmyaham
- 5
आदित्य उवाच
स्थावरं देहि मे सर्वमाहारं ददतां वर
तेन तृप्तो भवेयं वै सा मे तृप्तिर्हि पार्थिव
āditya uvāca
sthāvaraṃ dehi me sarvamāhāraṃ dadatāṃ vara
tena tṛpto bhaveyaṃ vai sā me tṛptirhi pārthiva
- 6
कार्तवीर्य उवाच
न शक्याः स्थावराः सर्वे तेजसा च बलेन च
निर्दग्धुं तपतां श्रेष्ठ तेन त्वां प्रणमाम्यहम्
kārtavīrya uvāca
na śakyāḥ sthāvarāḥ sarve tejasā ca balena ca
nirdagdhuṃ tapatāṃ śreṣṭha tena tvāṃ praṇamāmyaham
- 7
आदित्य उवाच
तुष्टस्ते ऽहं शरान्दद्मि अक्षयान्सर्वतोमुखान्
ये प्रक्षिप्ता ज्वलिष्यन्ति मम तेजःसमन्विताः
āditya uvāca
tuṣṭaste 'haṃ śarāndadmi akṣayānsarvatomukhān
ye prakṣiptā jvaliṣyanti mama tejaḥsamanvitāḥ
- 8
आविष्टा मम तेजोभिः शोषयिष्यन्ति स्थावरान्
शुष्कान्भस्मीकरिष्यन्ति तेन तृप्तिर्नराधिप
āviṣṭā mama tejobhiḥ śoṣayiṣyanti sthāvarān
śuṣkānbhasmīkariṣyanti tena tṛptirnarādhipa
- 9
सूत उवाच
ततः शरांस्तदादित्यस्त्वर्जुनाय प्रयच्छत
ततो ददाह सम्प्राप्तान्स्थावरान्सर्वमेव च
sūta uvāca
tataḥ śarāṃstadādityastvarjunāya prayacchata
tato dadāha samprāptānsthāvarānsarvameva ca
- 10
ग्रामांस्तथाश्रमांश्चैव घोषाणि नगराणि च
तपोवनानि रम्याणि वनान्युपवनानि च
grāmāṃstathāśramāṃścaiva ghoṣāṇi nagarāṇi ca
tapovanāni ramyāṇi vanānyupavanāni ca
- 11
एवं प्राचीमन्वदहत्ततः सर्वां स दक्षिणाम्
निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्हता घोरेण तेजसा
evaṃ prācīmanvadahattataḥ sarvāṃ sa dakṣiṇām
nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmirhatā ghoreṇa tejasā
- 12
एतस्मिन्नेव काले तु आपवो जलमास्थितः
दश वर्षसहस्राणि तत्रास्ते स महानृषिः
etasminneva kāle tu āpavo jalamāsthitaḥ
daśa varṣasahasrāṇi tatrāste sa mahānṛṣiḥ
- 13
पूर्णे व्रते महातेजा उदतिष्ठंस्तपोधनः
सो ऽपश्यदाश्रमं दग्धमर्जुनेन महामुनिः
pūrṇe vrate mahātejā udatiṣṭhaṃstapodhanaḥ
so 'paśyadāśramaṃ dagdhamarjunena mahāmuniḥ
- 14
क्रोधाच्छशाप राजर्षिं कीर्तितं वो यथा मया
क्रोष्टोः शृणुत राजर्षेर्वंशमुत्तमपौरुषम्
krodhācchaśāpa rājarṣiṃ kīrtitaṃ vo yathā mayā
kroṣṭoḥ śṛṇuta rājarṣervaṃśamuttamapauruṣam
- 15
यस्यान्ववाये सम्भूतो विष्णुर्वृष्णिकुलोद्वहः
क्रोष्टोरेवाभवत्पुत्रो वृजिनीवान्महारथः
yasyānvavāye sambhūto viṣṇurvṛṣṇikulodvahaḥ
kroṣṭorevābhavatputro vṛjinīvānmahārathaḥ
- 16
वृजिनीवतश्च पुत्रोऽभूत्स्वाहो नाम महाबलः
स्वाहपुत्रो ऽभवद्राजन्रुषङ्गुर्वदतां वरः
vṛjinīvataśca putro'bhūtsvāho nāma mahābalaḥ
svāhaputro 'bhavadrājanruṣaṅgurvadatāṃ varaḥ
- 17
स तु प्रसूतिमिच्छन्वै रुषङ्गुः सौम्यमात्मजम्
चित्रश्चित्ररथश्चास्य पुत्रः कर्मभिरन्वितः
sa tu prasūtimicchanvai ruṣaṅguḥ saumyamātmajam
citraścitrarathaścāsya putraḥ karmabhiranvitaḥ
- 18
अथ चैत्ररथिवीरो जज्ञे विपुलदक्षिणः
शशबिन्दुरिति ख्यातश्चक्रवर्ती बभूव ह
atha caitrarathivīro jajñe vipuladakṣiṇaḥ
śaśabinduriti khyātaścakravartī babhūva ha
- 19
अत्रानुवंशश्लोकोऽयं गीतस्तस्मिन्पुराभवत्
शशबिन्दोस्तु पुत्राणां शतानाम् अभवच्छतम्
atrānuvaṃśaśloko'yaṃ gītastasminpurābhavat
śaśabindostu putrāṇāṃ śatānām abhavacchatam
- 20
धीमतां चाभिरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम्
तेषां शतप्रधानानां पृथुसाह्वा महाबलाः
dhīmatāṃ cābhirūpāṇāṃ bhūridraviṇatejasām
teṣāṃ śatapradhānānāṃ pṛthusāhvā mahābalāḥ
- 21
पृथुश्रवाः पृथुयशाः पृथुधर्मा पृथुंजयः
पृथुकीर्तिः पृथुमना राजानः शशबिन्दवः
pṛthuśravāḥ pṛthuyaśāḥ pṛthudharmā pṛthuṃjayaḥ
pṛthukīrtiḥ pṛthumanā rājānaḥ śaśabindavaḥ
- 22
शंसन्ति च पुराणज्ञाः पृथुश्रवसमुत्तमम्
अन्तरस्य सुयज्ञस्य सुयज्ञस्तनयोऽभवत्
śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pṛthuśravasamuttamam
antarasya suyajñasya suyajñastanayo'bhavat
- 23
उशना तु सुयज्ञस्य यो रक्षन्पृथिवीमिमाम्
आजहाराश्वमेधानां शतमुत्तमधार्मिकः
uśanā tu suyajñasya yo rakṣanpṛthivīmimām
ājahārāśvamedhānāṃ śatamuttamadhārmikaḥ
- 24
तितिक्षुरभवत्पुत्र औशनः शत्रुतापनः
मरुत्तस्तस्य तनयो राजर्षीणामनुत्तमः
titikṣurabhavatputra auśanaḥ śatrutāpanaḥ
maruttastasya tanayo rājarṣīṇāmanuttamaḥ
- 25
आसीन्मरुत्ततनयौ वीरः कम्बलबर्हिषः
पुत्रस्तु रुक्मकवचो विद्वान्कम्बलबर्हिषः
āsīnmaruttatanayau vīraḥ kambalabarhiṣaḥ
putrastu rukmakavaco vidvānkambalabarhiṣaḥ
- 26
निहत्य रुक्मकवचः परान्कवचधारिणः
धन्विनो विविधैर्बाणैरवाप्य पृथिवीमिमाम्
nihatya rukmakavacaḥ parānkavacadhāriṇaḥ
dhanvino vividhairbāṇairavāpya pṛthivīmimām
- 27
अश्वमेधे ददौ राजा ब्राह्मणेभ्यस्तु दक्षिणाम्
यज्ञे तु रुक्मकवचः कदाचित्परवीरहा
aśvamedhe dadau rājā brāhmaṇebhyastu dakṣiṇām
yajñe tu rukmakavacaḥ kadācitparavīrahā
- 28
जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महावीर्या धनुर्भृतः
रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः परिघो हरिः
jajñire pañca putrāstu mahāvīryā dhanurbhṛtaḥ
rukmeṣuḥ pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ parigho hariḥ
- 29
परिघं च हरिं चैव विदेहेऽस्थापयत्पिता
रुक्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तदाश्रयः
parighaṃ ca hariṃ caiva videhe'sthāpayatpitā
rukmeṣurabhavadrājā pṛthurukmastadāśrayaḥ
- 30
तेभ्यः प्रव्राजितो राज्याज्ज्यामघस्तु तदाश्रमे
प्रशान्तश्चाश्रमस्थश्च ब्राह्मणेनावबोधितः
tebhyaḥ pravrājito rājyājjyāmaghastu tadāśrame
praśāntaścāśramasthaśca brāhmaṇenāvabodhitaḥ

