35 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
बहुभिर्धारिणी भुक्ता भूपालैः श्रूयते पुरा
पार्थिवाः पृथिवीयोगात्पृथिवी कस्य योगतः
ṛṣaya ūcuḥ
bahubhirdhāriṇī bhuktā bhūpālaiḥ śrūyate purā
pārthivāḥ pṛthivīyogātpṛthivī kasya yogataḥ
- 2
किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेः किं पारिभाषिकी
गौर् इतीयं च विख्याता सूत कस्माद्ब्रवीहि नः
kimarthaṃ ca kṛtā saṃjñā bhūmeḥ kiṃ pāribhāṣikī
gaur itīyaṃ ca vikhyātā sūta kasmādbravīhi naḥ
- 3
सूत उवाच
वंशे स्वायम्भुवस्यासीद् अङ्गो नाम प्रजापतिः
मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीता सुदुर्मुखा
sūta uvāca
vaṃśe svāyambhuvasyāsīd aṅgo nāma prajāpatiḥ
mṛtyostu duhitā tena pariṇītā sudurmukhā
- 4
सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा
अधर्मनिरतश्चासीद्बलवान्वसुधाधिपः
sunīthā nāma tasyāstu veno nāma sutaḥ purā
adharmanirataścāsīdbalavānvasudhādhipaḥ
- 5
लोके ऽप्यधर्मकृज्जातः परभार्यापहारकः
धर्माचारस्य सिद्ध्यर्थं जगतोऽथ महर्षिभिः
loke 'pyadharmakṛjjātaḥ parabhāryāpahārakaḥ
dharmācārasya siddhyarthaṃ jagato'tha maharṣibhiḥ
- 6
अनुनीतोऽपि न ददाव् अनुज्ञां स यदा ततः
शापेन मारयित्वैनम् अराजकभयार्दिताः
anunīto'pi na dadāv anujñāṃ sa yadā tataḥ
śāpena mārayitvainam arājakabhayārditāḥ
- 7
ममन्थुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः
तत्कायान्मथ्यमानात्तु निपेतुर्म्लेच्छजातयः
mamanthurbrāhmaṇāstasya balāddehamakalmaṣāḥ
tatkāyānmathyamānāttu nipeturmlecchajātayaḥ
- 8
शरीरे मातुरंशेन कृष्णाञ्जनसमप्रभाः
पितुरंशस्य चांशेन धार्मिको धर्मचारिणः
śarīre māturaṃśena kṛṣṇāñjanasamaprabhāḥ
pituraṃśasya cāṃśena dhārmiko dharmacāriṇaḥ
- 9
उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी
दिव्यतेजोमयवपुः सरत्नकवचाङ्गदः
utpanno dakṣiṇāddhastātsadhanuḥ saśaro gadī
divyatejomayavapuḥ saratnakavacāṅgadaḥ
- 10
पृथोरेवाभवद्यत्नात्ततः पृथुरजायत
स विप्रैरभिषिक्तोऽपि तपः कृत्वा सुदारुणम्
pṛthorevābhavadyatnāttataḥ pṛthurajāyata
sa viprairabhiṣikto'pi tapaḥ kṛtvā sudāruṇam
- 11
विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वम् अगमत्पुनः
निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्धर्मं वीक्ष्य भूतलम्
viṣṇorvareṇa sarvasya prabhutvam agamatpunaḥ
niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ nirdharmaṃ vīkṣya bhūtalam
- 12
दग्धुमेवोद्यतः कोपाच्छरेणामितविक्रमः
ततो गोरूपम् आस्थाय भूः पलायितुम् उद्यता
dagdhumevodyataḥ kopācchareṇāmitavikramaḥ
tato gorūpam āsthāya bhūḥ palāyitum udyatā
- 13
पृष्ठतोऽनुगतस्तस्याः पृथुर्दीप्तशरासनः
ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्
pṛṣṭhato'nugatastasyāḥ pṛthurdīptaśarāsanaḥ
tataḥ sthitvaikadeśe tu kiṃ karomīti cābravīt
- 14
पृथुर् अप्यवदद्वाक्यम् ईप्सितं देहि सुव्रते
सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च
pṛthur apyavadadvākyam īpsitaṃ dehi suvrate
sarvasya jagataḥ śīghraṃ sthāvarasya carasya ca
- 15
तथैव साब्रवीद्भूमिर्दुदोह स नराधिपः
स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायम्भुवं मनुम्
tathaiva sābravīdbhūmirdudoha sa narādhipaḥ
svake pāṇau pṛthurvatsaṃ kṛtvā svāyambhuvaṃ manum
- 16
तदन्नमभवच्छुद्धं प्रजा जीवन्ति येन वै
ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्
tadannamabhavacchuddhaṃ prajā jīvanti yena vai
tatastu ṛṣibhirdugdhā vatsaḥ somastadābhavat
- 17
दोग्धा बृहस्पतिरभूत्पात्रं वेदस्तपो रसः
देवैश्च वसुधा दुग्धा दोग्धा मित्रस्तदाभवत्
dogdhā bṛhaspatirabhūtpātraṃ vedastapo rasaḥ
devaiśca vasudhā dugdhā dogdhā mitrastadābhavat
- 18
इन्द्रो वत्सः समभवत्क्षीरमूर्जस्करं बलम्
देवानां काञ्चनं पात्रं पितॄणां राजतं तथा
indro vatsaḥ samabhavatkṣīramūrjaskaraṃ balam
devānāṃ kāñcanaṃ pātraṃ pitṝṇāṃ rājataṃ tathā
- 19
अन्तकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः
अलाबुपात्रं नागानां तक्षको वत्सको ऽभवत्
antakaścābhavaddogdhā yamo vatsaḥ svadhā rasaḥ
alābupātraṃ nāgānāṃ takṣako vatsako 'bhavat
- 20
विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रो ऽभवत्पुनः
असुरैरपि दुग्धेयमायसे शक्रपीडिनीम्
viṣaṃ kṣīraṃ tato dogdhā dhṛtarāṣṭro 'bhavatpunaḥ
asurairapi dugdheyamāyase śakrapīḍinīm
- 21
पात्रे मायाम् अभूद्वत्सः प्राह्लादिस्तु विरोचनः
दोग्धा द्विमूर्धा तत्रासीन्माया येन प्रवर्तिता
pātre māyām abhūdvatsaḥ prāhlādistu virocanaḥ
dogdhā dvimūrdhā tatrāsīnmāyā yena pravartitā
- 22
यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरान्तर्धानम् ईप्सुभिः
कृत्वा वैश्रवणं वत्समामपात्रे महीपते
yakṣaiśca vasudhā dugdhā purāntardhānam īpsubhiḥ
kṛtvā vaiśravaṇaṃ vatsamāmapātre mahīpate
- 23
प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा धरा रुधिरमुल्बणम्
रौप्यनाभोऽभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव तु
pretarakṣogaṇairdugdhā dharā rudhiramulbaṇam
raupyanābho'bhavaddogdhā sumālī vatsa eva tu
- 24
गन्धर्वैश्च पुरा दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः
वत्सं चैत्ररथं कृत्वा गन्धान्पद्मदले तथा
gandharvaiśca purā dugdhā vasudhā sāpsarogaṇaiḥ
vatsaṃ caitrarathaṃ kṛtvā gandhānpadmadale tathā
- 25
दोग्धा वररुचिर्नाम नाट्यवेदस्य पारगः
गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च
dogdhā vararucirnāma nāṭyavedasya pāragaḥ
giribhirvasudhā dugdhā ratnāni vividhāni ca
- 26
औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महाचलः
वत्सो ऽभूद्धिमवांस्तत्र पात्रं शैलमयं पुनः
auṣadhāni ca divyāni dogdhā merurmahācalaḥ
vatso 'bhūddhimavāṃstatra pātraṃ śailamayaṃ punaḥ
- 27
वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणम्
पालाशपात्रे दोग्धा तु शालः पुष्पलताकुलः
vṛkṣaiśca vasudhā dugdhā kṣīraṃ chinnaprarohaṇam
pālāśapātre dogdhā tu śālaḥ puṣpalatākulaḥ
- 28
प्लक्षोऽभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षो धनाधिपः
एवमन्यैश्च वसुधा तदा दुग्धा यथेप्सितम्
plakṣo'bhavattato vatsaḥ sarvavṛkṣo dhanādhipaḥ
evamanyaiśca vasudhā tadā dugdhā yathepsitam
- 29
आयुर्धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति
न दरिद्रस्तदा कश्चिन्न रोगी न च पापकृत्
āyurdhanāni saukhyaṃ ca pṛthau rājyaṃ praśāsati
na daridrastadā kaścinna rogī na ca pāpakṛt
- 30
नोपसर्गभयं किंचित्पृथौ राजनि शासति
नित्यं प्रमुदिता लोका दुःखशोकविवर्जिताः
nopasargabhayaṃ kiṃcitpṛthau rājani śāsati
nityaṃ pramuditā lokā duḥkhaśokavivarjitāḥ

