20 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
पादपानां विधिं सूत यथावद्विस्तराद्वद
विधिना केन कर्तव्यं पादपोद्यापनं बुधैः
ṛṣaya ūcuḥ
pādapānāṃ vidhiṃ sūta yathāvadvistarādvada
vidhinā kena kartavyaṃ pādapodyāpanaṃ budhaiḥ
- 2
ये च लोकाः स्मृतास्तेषां तानिदानीं वदस्व नः
यत्फलं लभते प्रेत्य तत्सर्वं वक्तुमर्हसि
ye ca lokāḥ smṛtāsteṣāṃ tānidānīṃ vadasva naḥ
yatphalaṃ labhate pretya tatsarvaṃ vaktumarhasi
- 3
सूत उवाच
पादपानां विधिं वक्ष्ये तथैवोद्यानभूमिषु
तडागविधिवत्सर्वमासाद्य जगदीश्वर
sūta uvāca
pādapānāṃ vidhiṃ vakṣye tathaivodyānabhūmiṣu
taḍāgavidhivatsarvamāsādya jagadīśvara
- 4
ऋत्विङ्मण्डपसम्भारश्चाचार्यश्चैव तद्विधः
पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद्धेमवस्त्रानुलेपनैः
ṛtviṅmaṇḍapasambhāraścācāryaścaiva tadvidhaḥ
pūjayedbrāhmaṇāṃstadvaddhemavastrānulepanaiḥ
- 5
सर्वौषध्युदकैः सिक्तान्पिष्टातकविभूषितान्
वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत्
sarvauṣadhyudakaiḥ siktānpiṣṭātakavibhūṣitān
vṛkṣānmālyairalaṃkṛtya vāsobhirabhiveṣṭayet
- 6
सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम्
अञ्जनं चापि दातव्यं तद्वद्धेमशलाकया
sūcyā sauvarṇayā kāryaṃ sarveṣāṃ karṇavedhanam
añjanaṃ cāpi dātavyaṃ tadvaddhemaśalākayā
- 7
फलानि सप्त चाष्टौ वा कालधौतानि कारयेत्
प्रत्येकं सर्ववृक्षाणां वेद्यां तान्यधिवासयेत्
phalāni sapta cāṣṭau vā kāladhautāni kārayet
pratyekaṃ sarvavṛkṣāṇāṃ vedyāṃ tānyadhivāsayet
- 8
धूपोऽत्र गुग्गुलः श्रेष्ठस्ताम्रपात्रैरधिष्ठितान्
सप्तधान्यस्थितान्कृत्वा वस्त्रगन्धानुलेपनैः
dhūpo'tra guggulaḥ śreṣṭhastāmrapātrairadhiṣṭhitān
saptadhānyasthitānkṛtvā vastragandhānulepanaiḥ
- 9
कुम्भान्सर्वेषु वृक्षेषु स्थापयित्वा नरेश्वर
सहिरण्यान् अशेषांस्तान्कृत्वा बलिनिवेदनम्
kumbhānsarveṣu vṛkṣeṣu sthāpayitvā nareśvara
sahiraṇyān aśeṣāṃstānkṛtvā balinivedanam
- 10
यथास्वं लोकपालानामिन्द्रादीनां विशेषतः
वनस्पतेश्च विद्वद्भिर्होमः कार्यो द्विजातिभिः
yathāsvaṃ lokapālānāmindrādīnāṃ viśeṣataḥ
vanaspateśca vidvadbhirhomaḥ kāryo dvijātibhiḥ
- 11
ततः शुक्लाम्बरधरां सौवर्णकृतभूषणाम्
सकांस्यदोहां सौवर्णशृङ्गाभ्याम् अतिशालिनीम्
पयस्विनीं वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गामुदङ्मुखीम्
tataḥ śuklāmbaradharāṃ sauvarṇakṛtabhūṣaṇām
sakāṃsyadohāṃ sauvarṇaśṛṅgābhyām atiśālinīm
payasvinīṃ vṛkṣamadhyādutsṛjedgāmudaṅmukhīm
- 12
ततोऽभिषेकमन्त्रेण वाद्यमङ्गलगीतकैः
ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च वारुणैरभितस्तथा
तैरेव कुम्भैः स्नपनं कुर्याद्ब्राह्मणपुंगवः
tato'bhiṣekamantreṇa vādyamaṅgalagītakaiḥ
ṛgyajuḥsāmamantraiśca vāruṇairabhitastathā
taireva kumbhaiḥ snapanaṃ kuryādbrāhmaṇapuṃgavaḥ
- 13
स्नातः शुक्लाम्बरस्तद्वद्यजमानो ऽभिपूजयेत्
गोभिर्विभवतः सर्वानृत्विजस्तान्समाहितः
snātaḥ śuklāmbarastadvadyajamāno 'bhipūjayet
gobhirvibhavataḥ sarvānṛtvijastānsamāhitaḥ
- 14
हेमसूत्रैः सकटकैर् अङ्गुलीयपवित्रकैः
वासोभिः शयनीयैश्च तथोपस्करपादुकैः
क्षीरेण भोजनं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयम्
hemasūtraiḥ sakaṭakair aṅgulīyapavitrakaiḥ
vāsobhiḥ śayanīyaiśca tathopaskarapādukaiḥ
kṣīreṇa bhojanaṃ dadyādyāvaddinacatuṣṭayam
- 15
होमश्च सर्षपैः कार्यो यवैः कृष्णतिलैस्तथा
पलाशसमिधः शस्ताश्चतुर्थेऽह्नि तथोत्सवः
दक्षिणा च पुनस्तद्वद्देया तत्रापि शक्तितः
homaśca sarṣapaiḥ kāryo yavaiḥ kṛṣṇatilaistathā
palāśasamidhaḥ śastāścaturthe'hni tathotsavaḥ
dakṣiṇā ca punastadvaddeyā tatrāpi śaktitaḥ
- 16
यद्यदिष्टतमं किंचित्तत्तद्दद्यादमत्सरी
आचार्ये द्विगुणं दद्यात्प्रणिपत्य विसर्जयेत्
yadyadiṣṭatamaṃ kiṃcittattaddadyādamatsarī
ācārye dviguṇaṃ dadyātpraṇipatya visarjayet
- 17
अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वृक्षोत्सवं बुधः
सर्वान्कामानवाप्नोति फलं चानन्त्यमश्नुते
anena vidhinā yastu kuryādvṛkṣotsavaṃ budhaḥ
sarvānkāmānavāpnoti phalaṃ cānantyamaśnute
- 18
यश्चैकमपि राजेन्द्र वृक्षं संस्थापयेन्नरः
सोऽपि स्वर्गे वसेद्राजन्यावदिन्द्रायुतत्रयम्
yaścaikamapi rājendra vṛkṣaṃ saṃsthāpayennaraḥ
so'pi svarge vasedrājanyāvadindrāyutatrayam
- 19
भूतान्भव्यांश्च मनुजांस्तारयेद्द्रुमसंमितान्
परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्
bhūtānbhavyāṃśca manujāṃstārayeddrumasaṃmitān
paramāṃ siddhimāpnoti punarāvṛttidurlabhām
- 20
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः
सोऽपि सम्पूजितो देवैर्ब्रह्मलोके महीयते
ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvāpi mānavaḥ
so'pi sampūjito devairbrahmaloke mahīyate

