52 shlokas
- 1
सूत उवाच
इत्येतच्छौनकाद्राजा शतानीको निशम्य तु
विस्मितः परया प्रीत्या पूर्णचन्द्र इवाबभौ
sūta uvāca
ityetacchaunakādrājā śatānīko niśamya tu
vismitaḥ parayā prītyā pūrṇacandra ivābabhau
- 2
पूजयामास नृपतिर्विधिवच्चाथ शौनकम्
रत्नैर्गोभिः सुवर्णैश्च वासोभिर्विविधैस्तथा
pūjayāmāsa nṛpatirvidhivaccātha śaunakam
ratnairgobhiḥ suvarṇaiśca vāsobhirvividhaistathā
- 3
प्रतिगृह्य ततः सर्वं यद्राज्ञा प्रहितं धनम्
दत्त्वा च ब्राह्मणेभ्यश्च शौनकोऽन्तरधीयत
pratigṛhya tataḥ sarvaṃ yadrājñā prahitaṃ dhanam
dattvā ca brāhmaṇebhyaśca śaunako'ntaradhīyata
- 4
ऋषय ऊचुः
ययातेर्वंशमिच्छामः श्रोतुं विस्तरतो वद
यदुप्रभृतिभिः पुत्रैर्यदा लोके प्रतिष्ठितम्
ṛṣaya ūcuḥ
yayātervaṃśamicchāmaḥ śrotuṃ vistarato vada
yaduprabhṛtibhiḥ putrairyadā loke pratiṣṭhitam
- 5
सूत उवाच
यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः
विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत
sūta uvāca
yadorvaṃśaṃ pravakṣyāmi jyeṣṭhasyottamatejasaḥ
vistareṇānupūrvyā ca gadato me nibodhata
- 6
यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः
महारथा महेष्वासा नामतस्तान्निबोधत
yadoḥ putrā babhūvurhi pañca devasutopamāḥ
mahārathā maheṣvāsā nāmatastānnibodhata
- 7
सहस्रजिर् अथो ज्येष्ठः क्रोष्टुर्नीलोऽन्तिको लघुः
सहस्रजेस्तु दायादः शतजिर्नाम पार्थिवः
sahasrajir atho jyeṣṭhaḥ kroṣṭurnīlo'ntiko laghuḥ
sahasrajestu dāyādaḥ śatajirnāma pārthivaḥ
- 8
शतजेरपि दायादास्त्रयः परमकीर्तयः
हैहयश्च हयश्चैव तथा वेणुहयश्च यः
śatajerapi dāyādāstrayaḥ paramakīrtayaḥ
haihayaśca hayaścaiva tathā veṇuhayaśca yaḥ
- 9
हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः
धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संहतस्तस्य चात्मजः
haihayasya tu dāyādo dharmanetraḥ pratiśrutaḥ
dharmanetrasya kuntistu saṃhatastasya cātmajaḥ
- 10
संहतस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः
आसीन्महिष्मतः पुत्रो रुद्रश्रेण्यः प्रतापवान्
saṃhatasya tu dāyādo mahiṣmānnāma pārthivaḥ
āsīnmahiṣmataḥ putro rudraśreṇyaḥ pratāpavān
- 11
वाराणस्याम् अभूद्राजा कथितं पूर्वमेव तु
रुद्रश्रेण्यस्य पुत्रोऽभूद्दुर्दमो नाम पार्थिवः
vārāṇasyām abhūdrājā kathitaṃ pūrvameva tu
rudraśreṇyasya putro'bhūddurdamo nāma pārthivaḥ
- 12
दुर्दमस्य सुतो धीमान्कनको नाम वीर्यवान्
कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः
durdamasya suto dhīmānkanako nāma vīryavān
kanakasya tu dāyādāścatvāro lokaviśrutāḥ
- 13
कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च
कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्ततोऽर्जुनः
kṛtavīryaḥ kṛtāgniśca kṛtavarmā tathaiva ca
kṛtaujāśca caturtho 'bhūtkṛtavīryāttato'rjunaḥ
- 14
जातः करसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः
वर्षायुतं तपस्तेपे दुश्चरं पृथिवीपतिः
jātaḥ karasahasreṇa saptadvīpeśvaro nṛpaḥ
varṣāyutaṃ tapastepe duścaraṃ pṛthivīpatiḥ
- 15
दत्तमाराधयामास कार्तवीर्यो ऽत्रिसम्भवम्
तस्मै दत्ता वरास्तेन चत्वारः पुरुषोत्तम
dattamārādhayāmāsa kārtavīryo 'trisambhavam
tasmai dattā varāstena catvāraḥ puruṣottama
- 16
पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे राजसत्तमः
अधर्मं चरमाणस्य सद्भिश्चापि निवारणम्
pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu sa vavre rājasattamaḥ
adharmaṃ caramāṇasya sadbhiścāpi nivāraṇam
- 17
युद्धेन पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्
संग्रामे वर्तमानस्य वधश्चैवाधिकाद्भवेत्
yuddhena pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānupālanam
saṃgrāme vartamānasya vadhaścaivādhikādbhavet
- 18
तेनेयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता
सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षात्त्रेण विधिना जिता
teneyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā
saptodadhiparikṣiptā kṣāttreṇa vidhinā jitā
- 19
जज्ञे बाहुसहस्रं वै इच्छतस्तस्य धीमतः
रथो ध्वजश्च संजज्ञ इत्येवमनुशुश्रुम
jajñe bāhusahasraṃ vai icchatastasya dhīmataḥ
ratho dhvajaśca saṃjajña ityevamanuśuśruma
- 20
दश यज्ञसहस्राणि राज्ञां द्वीपेषु वै तदा
निरर्गलानि वृत्तानि श्रूयन्ते तस्य धीमतः
daśa yajñasahasrāṇi rājñāṃ dvīpeṣu vai tadā
nirargalāni vṛttāni śrūyante tasya dhīmataḥ
- 21
सर्वे यज्ञा महाराज्ञस्तस्यासन्भूरिदक्षिणाः
सर्वे काञ्चनयूपास्ते सर्वाः काञ्चनवेदिकाः
sarve yajñā mahārājñastasyāsanbhūridakṣiṇāḥ
sarve kāñcanayūpāste sarvāḥ kāñcanavedikāḥ
- 22
सर्वे देवैः समं प्राप्तैर्विमानस्थैरलंकृताः
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः
sarve devaiḥ samaṃ prāptairvimānasthairalaṃkṛtāḥ
gandharvairapsarobhiśca nityamevopaśobhitāḥ
- 23
तस्य यज्ञे जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तथा
कार्तवीर्यस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य सः
tasya yajñe jagau gāthāṃ gandharvo nāradastathā
kārtavīryasya rājarṣermahimānaṃ nirīkṣya saḥ
- 24
न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति क्षत्रियाः
यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च
na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti kṣatriyāḥ
yajñairdānaistapobhiśca vikrameṇa śrutena ca
- 25
स हि सप्तसु द्वीपेषु खड्गी चक्री शरासनी
रथी द्वीपान्यनुचरन्योगी पश्यति तस्करान्
sa hi saptasu dvīpeṣu khaḍgī cakrī śarāsanī
rathī dvīpānyanucaranyogī paśyati taskarān
- 26
पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः
स सर्वरत्नसम्पूर्णश्चक्रवर्ती बभूव ह
pañcāśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ sa narādhipaḥ
sa sarvaratnasampūrṇaścakravartī babhūva ha
- 27
स एव पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालः स एव हि
स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनोऽभवत्
sa eva paśupālo 'bhūtkṣetrapālaḥ sa eva hi
sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvādarjuno'bhavat
- 28
यो ऽसौ बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा
भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः
yo 'sau bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinatvacā
bhāti raśmisahasreṇa śāradeneva bhāskaraḥ
- 29
एष नागं मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः
कर्कोटकसुतं जित्वा पुर्यां तत्र न्यवेशयत्
eṣa nāgaṃ manuṣyeṣu māhiṣmatyāṃ mahādyutiḥ
karkoṭakasutaṃ jitvā puryāṃ tatra nyaveśayat
- 30
एष वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले भजेत वै
क्रीडन्नेव सुखोद्भिन्नः प्रतिस्रोतो महीपतिः
eṣa vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāle bhajeta vai
krīḍanneva sukhodbhinnaḥ pratisroto mahīpatiḥ

