51 shlokas
- 1
मत्स्य उवाच
विष्णुत्वं शृणु विष्णोश्च हरित्वं च कृते युगे
वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च
matsya uvāca
viṣṇutvaṃ śṛṇu viṣṇośca haritvaṃ ca kṛte yuge
vaikuṇṭhatvaṃ ca deveṣu kṛṣṇatvaṃ mānuṣeṣu ca
- 2
ईश्वरस्य हि तस्यैषा कर्मणां गहना गतिः
संप्रत्यतीतान्भव्यांश्च शृणु राजन्यथातथम्
īśvarasya hi tasyaiṣā karmaṇāṃ gahanā gatiḥ
saṃpratyatītānbhavyāṃśca śṛṇu rājanyathātatham
- 3
अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान्प्रभुः
नारायणो ह्यनन्तात्मा प्रभवोऽव्यय एव च
avyakto vyaktaliṅgastho ya eṣa bhagavānprabhuḥ
nārāyaṇo hyanantātmā prabhavo'vyaya eva ca
- 4
एष नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः
ब्रह्मा वायुश्च सोमश्च धर्मः शक्रो बृहस्पतिः
eṣa nārāyaṇo bhūtvā harirāsītsanātanaḥ
brahmā vāyuśca somaśca dharmaḥ śakro bṛhaspatiḥ
- 5
अदितेरपि पुत्रमेव याति युगे युगे
एष विष्णुरिति ख्यात इन्द्रस्यावरजो विभुः
aditerapi putrameva yāti yuge yuge
eṣa viṣṇuriti khyāta indrasyāvarajo vibhuḥ
- 6
प्रसादजं ह्यस्य विभोरदित्याः पुत्रकारणम्
वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम्
prasādajaṃ hyasya vibhoradityāḥ putrakāraṇam
vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām
- 7
प्रधानात्मा पुरा ह्येष ब्रह्माणमसृजत्प्रभुः
सोऽसृजत्पूर्वपुरुषः पुराकल्पे प्रजापतीन्
pradhānātmā purā hyeṣa brahmāṇamasṛjatprabhuḥ
so'sṛjatpūrvapuruṣaḥ purākalpe prajāpatīn
- 8
असृजन्मानवांस्तत्र ब्रह्मवंशाननुत्तमान्
तेभ्योऽभवन्महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम्
asṛjanmānavāṃstatra brahmavaṃśānanuttamān
tebhyo'bhavanmahātmabhyo bahudhā brahma śāśvatam
- 9
एतदाश्चर्यभूतस्य विष्णोः कर्मानुकीर्तनम्
कीर्तनीयस्य लोकेषु कीर्त्यमानं निबोध मे
etadāścaryabhūtasya viṣṇoḥ karmānukīrtanam
kīrtanīyasya lokeṣu kīrtyamānaṃ nibodha me
- 10
वृते वृत्रवधे तत्र वर्तमाने कृते युगे
आसीत्त्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः
vṛte vṛtravadhe tatra vartamāne kṛte yuge
āsīttrailokyavikhyātaḥ saṅgrāmastārakāmayaḥ
- 11
यत्र ते दानवा घोराः सर्वे सङ्ग्रामदुर्जयाः
घ्नन्ति देवगणान्सर्वान्सयक्षोरगराक्षसान्
yatra te dānavā ghorāḥ sarve saṅgrāmadurjayāḥ
ghnanti devagaṇānsarvānsayakṣoragarākṣasān
- 12
ते वध्यमाना विमुखाः क्षीणप्रहरणा रणे
त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायणं प्रभुम्
te vadhyamānā vimukhāḥ kṣīṇapraharaṇā raṇe
trātāraṃ manasā jagmurdevaṃ nārāyaṇaṃ prabhum
- 13
एतस्मिन्नन्तरे मेघा निर्वाणाङ्गारवर्चसः
सार्कचन्द्रग्रहगणं छादयन्तो नभस्तलम्
etasminnantare meghā nirvāṇāṅgāravarcasaḥ
sārkacandragrahagaṇaṃ chādayanto nabhastalam
- 14
चण्डा विद्युद्गणोपेता घोरनिर्ह्रादकारिणः
अन्योन्यवेगाभिहताः प्रववुः सह मारुताः
caṇḍā vidyudgaṇopetā ghoranirhrādakāriṇaḥ
anyonyavegābhihatāḥ pravavuḥ saha mārutāḥ
- 15
दीप्ततोयाशनिपनैर्वज्रवेगानलानिलैः
रवैः सुघोरैरुत्पातैर्दह्यमानम् इवाम्बरम्
dīptatoyāśanipanairvajravegānalānilaiḥ
ravaiḥ sughorairutpātairdahyamānam ivāmbaram
- 16
तत उल्कासहस्राणि निपेतुः खगतान्यपि
दिव्यानि च विमानानि प्रपतन्त्युत्पतन्ति च
tata ulkāsahasrāṇi nipetuḥ khagatānyapi
divyāni ca vimānāni prapatantyutpatanti ca
- 17
चतुर्युगान्तपर्याये लोकानां यद्भयं भवेत्
अरूपवन्ति रूपाणि तस्मिन्नुत्पातलक्षणे
caturyugāntaparyāye lokānāṃ yadbhayaṃ bhavet
arūpavanti rūpāṇi tasminnutpātalakṣaṇe
- 18
जातं च निष्प्रभं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन
तिमिरौघपरिक्षिप्ता न रेजुश्च दिशो दश
jātaṃ ca niṣprabhaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana
timiraughaparikṣiptā na rejuśca diśo daśa
- 19
विवेश रूपिणी काली कालमेघावगुण्ठिता
द्यौर्न भात्यभिभूतार्का घोरेण तमसावृता
viveśa rūpiṇī kālī kālameghāvaguṇṭhitā
dyaurna bhātyabhibhūtārkā ghoreṇa tamasāvṛtā
- 20
तान्घनौघान्स तिमिरान्दोर्भ्यामाक्षिप्य स प्रभुः
वपुः संदर्शयामास दिव्यं कृष्णवपुर्हरिः
tānghanaughānsa timirāndorbhyāmākṣipya sa prabhuḥ
vapuḥ saṃdarśayāmāsa divyaṃ kṛṣṇavapurhariḥ
- 21
बलाहकाञ्जननिभं बलाहकतनूरुहम्
तेजसा वपुषा चैव कृष्णं कृष्णमिवाचलम्
balāhakāñjananibhaṃ balāhakatanūruham
tejasā vapuṣā caiva kṛṣṇaṃ kṛṣṇamivācalam
- 22
दीप्तपीताम्बरधरं तप्तकाञ्चनभूषणम्
धूमान्धकारवपुषं युगान्ताग्निमिवोत्थितम्
dīptapītāmbaradharaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam
dhūmāndhakāravapuṣaṃ yugāntāgnimivotthitam
- 23
चतुर्द्विगुणपीनांसं किरीटच्छन्नमूर्धजम्
बभौ चामीकरप्रख्यैर् आयुधैरुपशोभितम्
caturdviguṇapīnāṃsaṃ kirīṭacchannamūrdhajam
babhau cāmīkaraprakhyair āyudhairupaśobhitam
- 24
चन्द्रार्ककिरणोद्द्योतं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम्
नन्दकानन्दितकरं शराशीविषधारिणम्
candrārkakiraṇoddyotaṃ girikūṭamivocchritam
nandakānanditakaraṃ śarāśīviṣadhāriṇam
- 25
शक्तिचित्रबलोदग्रं शङ्खचक्रगदाधरम्
विष्णुशैलं क्षमामूलं श्रीवृक्षं शार्ङ्गशृङ्गिणम्
śakticitrabalodagraṃ śaṅkhacakragadādharam
viṣṇuśailaṃ kṣamāmūlaṃ śrīvṛkṣaṃ śārṅgaśṛṅgiṇam
- 26
त्रिदशोदारफलदं स्वर्गस्त्रीचारुपल्लवम्
सर्वलोकमनःकान्तं सर्वसत्त्वमनोहरम्
tridaśodāraphaladaṃ svargastrīcārupallavam
sarvalokamanaḥkāntaṃ sarvasattvamanoharam
- 27
नानविमानविटपं तोयदाम्बुमधुस्रवम्
विद्याहंकारसाराढ्यं महाभूतप्ररोहणम्
nānavimānaviṭapaṃ toyadāmbumadhusravam
vidyāhaṃkārasārāḍhyaṃ mahābhūtaprarohaṇam
- 28
विशेषपत्रैर्निचितं ग्रहनक्षत्रपुष्पितम्
दैत्यलोकमहास्कन्धं मर्त्यलोकप्रकाशितम्
viśeṣapatrairnicitaṃ grahanakṣatrapuṣpitam
daityalokamahāskandhaṃ martyalokaprakāśitam
- 29
सागराकारनिर्ह्रादं रसातलमहाश्रयम्
मृगेन्द्रपाशैर्विततं पक्षजन्तुनिषेवितम्
sāgarākāranirhrādaṃ rasātalamahāśrayam
mṛgendrapāśairvitataṃ pakṣajantuniṣevitam
- 30
शीलार्थचारुगन्धाढ्यं सर्वलोकमहाद्रुमम्
अव्यक्तानन्तसलिलं व्यक्ताहंकारफेनिलम्
śīlārthacārugandhāḍhyaṃ sarvalokamahādrumam
avyaktānantasalilaṃ vyaktāhaṃkāraphenilam

