79 shlokas
- 1
सूत उवाच
पूरोः पुत्रो महातेजा राजा स जनमेजयः
प्राचीत्वतः सुतस्तस्य यः प्राचीमकरोद्दिशम्
sūta uvāca
pūroḥ putro mahātejā rājā sa janamejayaḥ
prācītvataḥ sutastasya yaḥ prācīmakaroddiśam
- 2
प्राचीत्वतस्य तनयो मनस्युश्च तथाभवत्
राजा पीतायुधो नाम मनस्योरभवत्सुतः
prācītvatasya tanayo manasyuśca tathābhavat
rājā pītāyudho nāma manasyorabhavatsutaḥ
- 3
दायादस्तस्य चाप्यासीद्धुन्धुर्नाम महीपतिः
धुन्धोर्बहुविधः पुत्रः सम्पातिस्तस्य चात्मजः
dāyādastasya cāpyāsīddhundhurnāma mahīpatiḥ
dhundhorbahuvidhaḥ putraḥ sampātistasya cātmajaḥ
- 4
सम्पातेस्तु रंहवर्चा भद्राश्वस्तस्य चात्मजः
भद्राश्वस्य धृतायां तु दशाप्सरसि सूनवः
sampātestu raṃhavarcā bhadrāśvastasya cātmajaḥ
bhadrāśvasya dhṛtāyāṃ tu daśāpsarasi sūnavaḥ
- 5
औचेयुश्च हृषेयुश्च कक्षेयुश्च सनेयुकः
धृतेयुश्च विनेयुश्च स्थलेयुश्चैव सत्तमः
auceyuśca hṛṣeyuśca kakṣeyuśca saneyukaḥ
dhṛteyuśca vineyuśca sthaleyuścaiva sattamaḥ
- 6
धर्मेयुः संनतेयुश्च पुण्येयुश्चेति ते दश
औचेयोर्ज्वलना नाम भार्या वै तक्षकात्मजा
dharmeyuḥ saṃnateyuśca puṇyeyuśceti te daśa
auceyorjvalanā nāma bhāryā vai takṣakātmajā
- 7
तस्यां स जनयामास अन्तिनारं महीपतिम्
अन्तिनारो मनस्विन्यां पुत्राञ्जज्ञे पराञ्छुभान्
tasyāṃ sa janayāmāsa antināraṃ mahīpatim
antināro manasvinyāṃ putrāñjajñe parāñchubhān
- 8
अमूर्तरयसं वीरं त्रिवनं चैव धार्मिकम्
गौरी कन्या तृतीया च मान्धातुर्जननी शुभा
amūrtarayasaṃ vīraṃ trivanaṃ caiva dhārmikam
gaurī kanyā tṛtīyā ca māndhāturjananī śubhā
- 9
इलिना तु यमस्यासीत्कन्या याजनयत्सुतान्
ब्रह्मवादपराक्रान्ताञ्छुभदा त्व् इलिना ह्य् अभूत्
ilinā tu yamasyāsītkanyā yājanayatsutān
brahmavādaparākrāntāñchubhadā tv ilinā hy abhūt
- 10
उपदानवी सुतांल्लेभे चतुरस्त्विलिनात्मजात्
ऋष्यन्तमथ दुष्यन्तं प्रवीरम् अनधं तथा
upadānavī sutāṃllebhe caturastvilinātmajāt
ṛṣyantamatha duṣyantaṃ pravīram anadhaṃ tathā
- 11
चक्रवर्ती ततो यज्ञे दुष्यन्तात्समितिंजयः
शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना च भारताः
cakravartī tato yajñe duṣyantātsamitiṃjayaḥ
śakuntalāyāṃ bharato yasya nāmnā ca bhāratāḥ
- 12
दौष्यन्तीं प्रति राजानं वागूचे चाशरीरिणी
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः
dauṣyantīṃ prati rājānaṃ vāgūce cāśarīriṇī
mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ
- 13
भरस्व पुत्रं दुष्यन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम्
रेतोधां नयते पुत्रः परेतं यमसादनात्
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला
bharasva putraṃ duṣyanta māvamaṃsthāḥ śakuntalām
retodhāṃ nayate putraḥ paretaṃ yamasādanāt
tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā
- 14
भरतस्य विनष्टेषु तनयेषु पुरा किल
पुत्राणां मातृकात्कोपात्सुमहान्संक्षयः कृतः
bharatasya vinaṣṭeṣu tanayeṣu purā kila
putrāṇāṃ mātṛkātkopātsumahānsaṃkṣayaḥ kṛtaḥ
- 15
ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु बृहस्पतेः
संक्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिर्भरतस्य तु
tato marudbhirānīya putraḥ sa tu bṛhaspateḥ
saṃkrāmito bharadvājo marudbhirbharatasya tu
- 16
ऋषय ऊचुः
भरतस्य भरद्वाजः पुत्रार्थं मारुतैः कथम्
संक्रामितो महातेजास्तन्नो ब्रूहि यथातथम्
ṛṣaya ūcuḥ
bharatasya bharadvājaḥ putrārthaṃ mārutaiḥ katham
saṃkrāmito mahātejāstanno brūhi yathātatham
- 17
सूत उवाच
पत्न्यामापन्नसत्त्वायामुशिजः स स्थितो भुवि
भ्रातुर्भार्यां स दृष्ट्वा तु बृहस्पतिरुवाच ह
sūta uvāca
patnyāmāpannasattvāyāmuśijaḥ sa sthito bhuvi
bhrāturbhāryāṃ sa dṛṣṭvā tu bṛhaspatiruvāca ha
- 18
उपतिष्ठ स्वलंकृत्य मैथुनाय च मां शुभे
एवमुक्ताब्रवीदेनं स्वयमेव बृहस्पतिम्
upatiṣṭha svalaṃkṛtya maithunāya ca māṃ śubhe
evamuktābravīdenaṃ svayameva bṛhaspatim
- 19
गर्भः परिणतश्चायं ब्रह्म व्याहरते गिरा
अमोघरेतास्त्वं चापि धर्मं चैवं विगर्हितम्
garbhaḥ pariṇataścāyaṃ brahma vyāharate girā
amogharetāstvaṃ cāpi dharmaṃ caivaṃ vigarhitam
- 20
एवमुक्तोऽब्रवीदेनां स्वयमेव बृहस्पतिः
नोपदेष्टव्यो विनयस्त्वया मे वरवर्णिनि
evamukto'bravīdenāṃ svayameva bṛhaspatiḥ
nopadeṣṭavyo vinayastvayā me varavarṇini
- 21
धर्षमाणः प्रसह्यैनां मैथुनायोपचक्रमे
ततो बृहस्पतिं गर्भो धर्षमाणम् उवाच ह
dharṣamāṇaḥ prasahyaināṃ maithunāyopacakrame
tato bṛhaspatiṃ garbho dharṣamāṇam uvāca ha
- 22
संनिविष्टो ह्य् अहं पूर्वमिह नाम बृहस्पते
अमोघरेताश्च भवान्नावकाश इह द्वयोः
saṃniviṣṭo hy ahaṃ pūrvamiha nāma bṛhaspate
amogharetāśca bhavānnāvakāśa iha dvayoḥ
- 23
एवमुक्तः स गर्भेण कुपितः प्रत्युवाच ह
यस्मात्त्वमीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति
अभिषेधसि तस्मात्त्वं तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि
evamuktaḥ sa garbheṇa kupitaḥ pratyuvāca ha
yasmāttvamīdṛśe kāle sarvabhūtepsite sati
abhiṣedhasi tasmāttvaṃ tamo dīrghaṃ pravekṣyasi
- 24
ततः कामं संनिवर्त्य तस्यानन्दाद्बृहस्पतेः
तद्रेतस्त्वपतद्भूमौ निवृत्तं शिशुकोऽभवत्
tataḥ kāmaṃ saṃnivartya tasyānandādbṛhaspateḥ
tadretastvapatadbhūmau nivṛttaṃ śiśuko'bhavat
- 25
सद्योजातं कुमारं तु दृष्ट्वा तं ममताब्रवीत्
गमिष्यामि गृहं स्वं वै भरस्वैनं बृहस्पते
sadyojātaṃ kumāraṃ tu dṛṣṭvā taṃ mamatābravīt
gamiṣyāmi gṛhaṃ svaṃ vai bharasvainaṃ bṛhaspate
- 26
एवमुक्त्वा गता सा तु गतायां सो ऽपि तं त्यजत्
मातापितृभ्यां त्यक्तं तु दृष्ट्वा तं मरुतः शिशुम्
जगृहुस्तं भरद्वाजं मरुतः कृपया स्थिताः
evamuktvā gatā sā tu gatāyāṃ so 'pi taṃ tyajat
mātāpitṛbhyāṃ tyaktaṃ tu dṛṣṭvā taṃ marutaḥ śiśum
jagṛhustaṃ bharadvājaṃ marutaḥ kṛpayā sthitāḥ
- 27
तस्मिन्काले तु भरतो बहुभिर् ऋतुभिर्विभुः
पुत्रनैमित्तिकैर्यज्ञैरयजत्पुत्रलिप्सया
tasminkāle tu bharato bahubhir ṛtubhirvibhuḥ
putranaimittikairyajñairayajatputralipsayā
- 28
यदा स यजमानस्तु पुत्रं नासादयत्प्रभुः
ततः क्रतुं मरुत्सोमं पुत्रार्थे समुपाहरत्
yadā sa yajamānastu putraṃ nāsādayatprabhuḥ
tataḥ kratuṃ marutsomaṃ putrārthe samupāharat
- 29
तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तुष्टुवुः
उपनिन्युर्भरद्वाजं पुत्रार्थं भरताय वै
tena te marutastasya marutsomena tuṣṭuvuḥ
upaninyurbharadvājaṃ putrārthaṃ bharatāya vai
- 30
दायादोऽङ्गिरसः सूनोरौरसस्तु बृहस्पतेः
संक्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिर्भरतं प्रति
dāyādo'ṅgirasaḥ sūnoraurasastu bṛhaspateḥ
saṃkrāmito bharadvājo marudbhirbharataṃ prati

