55 shlokas
- 1
मनुर् उवाच
अहो कष्टतरं चैतद् अङ्गजागमनं विभो
कथं न दोषमगमत्कर्मणानेन पद्मभूः
manur uvāca
aho kaṣṭataraṃ caitad aṅgajāgamanaṃ vibho
kathaṃ na doṣamagamatkarmaṇānena padmabhūḥ
- 2
परस्परं च सम्बन्धः सगोत्राणाम् अभूत्कथम्
वैवाहिकस्तत्सुतानां छिन्द्धि मे संशयं विभो
parasparaṃ ca sambandhaḥ sagotrāṇām abhūtkatham
vaivāhikastatsutānāṃ chinddhi me saṃśayaṃ vibho
- 3
मत्स्य उवाच
दिव्येयमादिसृष्टिस्तु रजोगुणसमुद्भवा
अतीन्द्रियेन्द्रिया तद्वद् अतीन्द्रियशरीरिका
matsya uvāca
divyeyamādisṛṣṭistu rajoguṇasamudbhavā
atīndriyendriyā tadvad atīndriyaśarīrikā
- 4
दिव्यतेजोमयी भूप दिव्यज्ञानसमुद्भवा
न मर्त्यैरभितः शक्या वक्तुं वै मांसचक्षुभिः
divyatejomayī bhūpa divyajñānasamudbhavā
na martyairabhitaḥ śakyā vaktuṃ vai māṃsacakṣubhiḥ
- 5
यथा भुजंगाः सर्पाणाम् आकाशं विश्वपक्षिणाम्
विदन्ति मार्गं दिव्यानां दिव्या एव न मानवाः
yathā bhujaṃgāḥ sarpāṇām ākāśaṃ viśvapakṣiṇām
vidanti mārgaṃ divyānāṃ divyā eva na mānavāḥ
- 6
कार्याकार्ये न देवानां शुभाशुभफलप्रदे
यस्मात्तस्मान्न राजेन्द्र तद्विचारो नृणां शुभः
kāryākārye na devānāṃ śubhāśubhaphalaprade
yasmāttasmānna rājendra tadvicāro nṛṇāṃ śubhaḥ
- 7
अन्यच्च सर्ववेदानाम् अधिष्ठाता चतुर्मुखः
गायत्री ब्रह्मणस्तद्वदङ्गभूता निगद्यते
anyacca sarvavedānām adhiṣṭhātā caturmukhaḥ
gāyatrī brahmaṇastadvadaṅgabhūtā nigadyate
- 8
अमूर्तं मूर्तिमद्वापि मिथुनं तत्प्रचक्षते
विरिञ्चिर्यत्र भगवांस्तत्र देवी सरस्वती
भारती यत्र यत्रैव तत्र तत्र प्रजापतिः
amūrtaṃ mūrtimadvāpi mithunaṃ tatpracakṣate
viriñciryatra bhagavāṃstatra devī sarasvatī
bhāratī yatra yatraiva tatra tatra prajāpatiḥ
- 9
यथातपो न रहितश्छायया दृश्यते क्वचित्
गायत्री ब्रह्मणःपार्श्वं तथैव न विमुञ्चति
yathātapo na rahitaśchāyayā dṛśyate kvacit
gāyatrī brahmaṇaḥpārśvaṃ tathaiva na vimuñcati
- 10
वेदराशिः स्मृतो ब्रह्मा सावित्री तदधिष्ठिता
तस्मान्न कश्चिद्दोषः स्यात्सावित्रीगमने विभो
vedarāśiḥ smṛto brahmā sāvitrī tadadhiṣṭhitā
tasmānna kaściddoṣaḥ syātsāvitrīgamane vibho
- 11
तथापि लज्जावनतः प्रजापतिर् अभूत्पुरा
स्वसुतोपगमाद्ब्रह्मा शशाप कुसुमायुधम्
tathāpi lajjāvanataḥ prajāpatir abhūtpurā
svasutopagamādbrahmā śaśāpa kusumāyudham
- 12
यस्मान्ममाभिभवता मनः संक्षोभितं शरैः
तस्मात्त्वद्देहमचिराद्रुद्रो भस्मीकरिष्यति
yasmānmamābhibhavatā manaḥ saṃkṣobhitaṃ śaraiḥ
tasmāttvaddehamacirādrudro bhasmīkariṣyati
- 13
ततः प्रसादयामास कामदेवश्चतुर्मुखम्
न मामकारणे शप्तुं त्वमिहार्हसि मानद
tataḥ prasādayāmāsa kāmadevaścaturmukham
na māmakāraṇe śaptuṃ tvamihārhasi mānada
- 14
अहमेवंविधः सृष्टस्त्वयैव चतुरानन
इन्द्रियक्षोभजनकः सर्वेषामेव देहिनाम्
ahamevaṃvidhaḥ sṛṣṭastvayaiva caturānana
indriyakṣobhajanakaḥ sarveṣāmeva dehinām
- 15
स्त्रीपुंसोर् अविचारेण मया सर्वत्र सर्वदा
क्षोभ्यं मनः प्रयत्नेन त्वयैवोक्तं पुरा विभो
strīpuṃsor avicāreṇa mayā sarvatra sarvadā
kṣobhyaṃ manaḥ prayatnena tvayaivoktaṃ purā vibho
- 16
तस्मादनपराधोऽहं त्वया शप्तस्तथा विभो
कुरु प्रसादं भगवन्स्वशरीराप्तये पुनः
tasmādanaparādho'haṃ tvayā śaptastathā vibho
kuru prasādaṃ bhagavansvaśarīrāptaye punaḥ
- 17
ब्रह्मोवाच
वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते यादवान्वयसम्भवः
रामो नाम यदा मर्त्यो मत्सत्त्वबलमाश्रितः
brahmovāca
vaivasvate'ntare prāpte yādavānvayasambhavaḥ
rāmo nāma yadā martyo matsattvabalamāśritaḥ
- 18
अवतीर्यासुरध्वंसी द्वारकाम् अधिवत्स्यति
तद्भ्रातुस्तत्समस्य त्वं तदा पुत्रत्वमेष्यसि
avatīryāsuradhvaṃsī dvārakām adhivatsyati
tadbhrātustatsamasya tvaṃ tadā putratvameṣyasi
- 19
एवं शरीरमासाद्य भुक्त्वा भोगानशेषतः
ततो भरतवंशान्ते भूत्वा वत्सनृपात्मजः
evaṃ śarīramāsādya bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
tato bharatavaṃśānte bhūtvā vatsanṛpātmajaḥ
- 20
विद्याधराधिपत्यं च यावद् आभूतसंप्लवम्
सुखानि धर्मतः प्राप्य मत्समीपं गमिष्यसि
vidyādharādhipatyaṃ ca yāvad ābhūtasaṃplavam
sukhāni dharmataḥ prāpya matsamīpaṃ gamiṣyasi
- 21
एवं शापप्रसादाभ्यामुपेतः कुसुमायुधः
शोकप्रमोदाभियुतो जगाम स यथागतम्
evaṃ śāpaprasādābhyāmupetaḥ kusumāyudhaḥ
śokapramodābhiyuto jagāma sa yathāgatam
- 22
मनुरुवाच
को ऽसौ यदुरिति प्रोक्तो यद्वंशे कामसम्भवः
कथं च दग्धो रुद्रेण किमथ कुसुमायुधः
manuruvāca
ko 'sau yaduriti prokto yadvaṃśe kāmasambhavaḥ
kathaṃ ca dagdho rudreṇa kimatha kusumāyudhaḥ
- 23
भरतस्यान्वये कस्य का च सृष्टिः पुराभवत्
एतत्सर्वं समाचक्ष्व मूलतः संशयो हि मे
bharatasyānvaye kasya kā ca sṛṣṭiḥ purābhavat
etatsarvaṃ samācakṣva mūlataḥ saṃśayo hi me
- 24
मत्स्य उवाच
या सा देहार्धसम्भूता गायत्री ब्रह्मवादिनी
जननी या मनोर्देवी शतरूपा शतेन्द्रिया
matsya uvāca
yā sā dehārdhasambhūtā gāyatrī brahmavādinī
jananī yā manordevī śatarūpā śatendriyā
- 25
रतिर्मनस्तपो बुद्धिर्महान्दिक्सम्भ्रमस्तथा
ततः स शतरूपायां सप्तापत्यान्यजीजनत्
ratirmanastapo buddhirmahāndiksambhramastathā
tataḥ sa śatarūpāyāṃ saptāpatyānyajījanat
- 26
ये मरीच्यादयः पुत्रा मानसास्तस्य धीमतः
तेषामयमभूल्लोकः सर्वज्ञानात्मकः पुरा
ye marīcyādayaḥ putrā mānasāstasya dhīmataḥ
teṣāmayamabhūllokaḥ sarvajñānātmakaḥ purā
- 27
ततोऽसृजद्वामदेवं त्रिशूलवरधारिणम्
सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषामपि पूर्वजम्
tato'sṛjadvāmadevaṃ triśūlavaradhāriṇam
sanatkumāraṃ ca vibhuṃ pūrveṣāmapi pūrvajam
- 28
वामदेवस्तु भगवानसृजन्मुखतो द्विजान्
राजन्यान् असृजद्बाह्वोर्विट्छूद्रान् ऊरुपादयोः
vāmadevastu bhagavānasṛjanmukhato dvijān
rājanyān asṛjadbāhvorviṭchūdrān ūrupādayoḥ
- 29
विद्युतोऽशनिमेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च
छन्दांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ततः परम्
vidyuto'śanimeghāṃśca rohitendradhanūṃṣi ca
chandāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca tataḥ param
- 30
ततः साध्यगणानीशस्त्रिनेत्रानसृजत्पुनः
कोटीश्च चतुरशीतिं जरामरणवर्जिताः
tataḥ sādhyagaṇānīśastrinetrānasṛjatpunaḥ
koṭīśca caturaśītiṃ jarāmaraṇavarjitāḥ

