24 shlokas
- 1
शौनक उवाच
समापितव्रतं तं तु विसृष्टं गुरुणा तदा
प्रस्थितं त्रिदशावासं देवयानीदमब्रवीत्
śaunaka uvāca
samāpitavrataṃ taṃ tu visṛṣṭaṃ guruṇā tadā
prasthitaṃ tridaśāvāsaṃ devayānīdamabravīt
- 2
देवयान्युवाच
ऋषेर् अङ्गिरसः पौत्र वृत्तेनाभिजनेन च
भ्राजसे विद्यया चैव तपसा च दमेन च
devayānyuvāca
ṛṣer aṅgirasaḥ pautra vṛttenābhijanena ca
bhrājase vidyayā caiva tapasā ca damena ca
- 3
ऋषिर्यथाङ्गिरा मान्यः पितुर्मम महायशाः
तथा मान्यश्च पूज्यश्च मम भूयो बृहस्पतिः
ṛṣiryathāṅgirā mānyaḥ piturmama mahāyaśāḥ
tathā mānyaśca pūjyaśca mama bhūyo bṛhaspatiḥ
- 4
एवं ज्ञात्वा विजानीहि यद्ब्रवीमि तपोधन
व्रतस्थे नियमोपेते यथा वर्ताम्यहं त्वयि
evaṃ jñātvā vijānīhi yadbravīmi tapodhana
vratasthe niyamopete yathā vartāmyahaṃ tvayi
- 5
स समापितविद्यो मां भक्तां न त्यक्तुमर्हसि
गृहाण पाणिं विधिवन्मम मन्त्रपुरस्कृतम्
sa samāpitavidyo māṃ bhaktāṃ na tyaktumarhasi
gṛhāṇa pāṇiṃ vidhivanmama mantrapuraskṛtam
- 6
कच उवाच
पूज्यो मान्यश्च भगवान्यथा मम पिता तव
तथा त्वम् अनवद्याङ्गि पूजनीयतमा मता
kaca uvāca
pūjyo mānyaśca bhagavānyathā mama pitā tava
tathā tvam anavadyāṅgi pūjanīyatamā matā
- 7
आत्मप्राणैः प्रियतमा भार्गवस्य महात्मनः
त्वं भद्रे धर्मतः पूज्या गुरुपुत्री सदा मम
ātmaprāṇaiḥ priyatamā bhārgavasya mahātmanaḥ
tvaṃ bhadre dharmataḥ pūjyā guruputrī sadā mama
- 8
यथा मम गुरुर्नित्यं मान्यः शुक्रः पिता तव
देवयानि तथैव त्वं नैवं मां वक्तुमर्हसि
yathā mama gururnityaṃ mānyaḥ śukraḥ pitā tava
devayāni tathaiva tvaṃ naivaṃ māṃ vaktumarhasi
- 9
देवयान्युवाच
गुरुपुत्रस्य पुत्रो मे न तु त्वमसि मे पितुः
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ममापि त्वं द्विजोत्तम
devayānyuvāca
guruputrasya putro me na tu tvamasi me pituḥ
tasmānmānyaśca pūjyaśca mamāpi tvaṃ dvijottama
- 10
असुरैर्हन्यमाने तु कचे त्वयि पुनः पुनः
तदाप्रभृति या प्रीतिस्तां त्वमेव स्मरस्व मे
asurairhanyamāne tu kace tvayi punaḥ punaḥ
tadāprabhṛti yā prītistāṃ tvameva smarasva me
- 11
सौहार्दे चानुरागे च वेत्थ मे भक्तिमुत्तमाम्
न मामर्हसि धर्मज्ञ त्यक्तुं भक्तामनागसम्
sauhārde cānurāge ca vettha me bhaktimuttamām
na māmarhasi dharmajña tyaktuṃ bhaktāmanāgasam
- 12
कच उवाच
अनियोज्ये नियोगे मां नियुनक्षि शुभव्रते
प्रसीद सुभ्रूर्मह्यं त्वं गुरोर्गुरुतरा शुभे
kaca uvāca
aniyojye niyoge māṃ niyunakṣi śubhavrate
prasīda subhrūrmahyaṃ tvaṃ gurorgurutarā śubhe
- 13
यत्रोषितं विशालाक्षि त्वया चन्द्रनिभानने
तत्राहमुषितो भद्रे कुक्षौ काव्यस्य भामिनि
yatroṣitaṃ viśālākṣi tvayā candranibhānane
tatrāhamuṣito bhadre kukṣau kāvyasya bhāmini
- 14
भगिनी धर्मतो मे त्वं मैवं वोचः शुभानने
सुखेनाध्युषितो भद्रे न मन्युर्विद्यते मम
bhaginī dharmato me tvaṃ maivaṃ vocaḥ śubhānane
sukhenādhyuṣito bhadre na manyurvidyate mama
- 15
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शिवमस्त्वथ मे पथि
अविरोधेन धर्मस्य स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे
अप्रमत्तोद्यता नित्यमाराधय गुरुं मम
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi śivamastvatha me pathi
avirodhena dharmasya smartavyo'smi kathāntare
apramattodyatā nityamārādhaya guruṃ mama
- 16
देवयान्युवाच
दैत्यैर्हतस्त्वं यद्भर्तृबुद्ध्या त्वं रक्षितो मया
यदि मां धर्मकामार्थं प्रत्याख्यास्यसि धर्मतः
devayānyuvāca
daityairhatastvaṃ yadbhartṛbuddhyā tvaṃ rakṣito mayā
yadi māṃ dharmakāmārthaṃ pratyākhyāsyasi dharmataḥ
- 17
ततः कच न ते विद्या सिद्धिमेषा गमिष्यति
tataḥ kaca na te vidyā siddhimeṣā gamiṣyati
- 18
कच उवाच
गुरुपुत्रीति कृत्वाहं प्रत्याख्यास्ये न दोषतः
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातः काममेव शपस्व माम्
kaca uvāca
guruputrīti kṛtvāhaṃ pratyākhyāsye na doṣataḥ
guruṇā cābhyanujñātaḥ kāmameva śapasva mām
- 19
आर्षं धर्मं ब्रुवाणोऽहं देवयानि यथा त्वया
शप्तुं नार्हो ऽस्मि कल्याणि कामतोऽद्य च धर्मतः
ārṣaṃ dharmaṃ bruvāṇo'haṃ devayāni yathā tvayā
śaptuṃ nārho 'smi kalyāṇi kāmato'dya ca dharmataḥ
- 20
तस्माद्भवत्या यः कामो न तथा सम्भविष्यति
ऋषिपुत्रो न ते कश्चिज्जातु पाणिं ग्रहीष्यति
tasmādbhavatyā yaḥ kāmo na tathā sambhaviṣyati
ṛṣiputro na te kaścijjātu pāṇiṃ grahīṣyati
- 21
फलिष्यति न विद्या त्वद्वचश्चेति तत्तथा
अध्यापयिष्यामि च यं तस्य विद्या फलिष्यति
phaliṣyati na vidyā tvadvacaśceti tattathā
adhyāpayiṣyāmi ca yaṃ tasya vidyā phaliṣyati
- 22
शौनक उवाच
एवमुक्त्वा नृपश्रेष्ठ देवयानीं कचस्तदा
त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः
śaunaka uvāca
evamuktvā nṛpaśreṣṭha devayānīṃ kacastadā
tridaśeśālayaṃ śīghraṃ jagāma dvijasattamaḥ
- 23
तमागतमभिप्रेक्ष्य देवाः सेन्द्रपुरोगमाः
बृहस्पतिं सभाज्येदं कचमाहुर्मुदान्विताः
tamāgatamabhiprekṣya devāḥ sendrapurogamāḥ
bṛhaspatiṃ sabhājyedaṃ kacamāhurmudānvitāḥ
- 24
देवा ऊचुः
त्वं कचास्मद्धितं कर्म कृतवान्महदद्भुतम्
न ते यशः प्रणशिता भागभाक्च भविष्यसि
devā ūcuḥ
tvaṃ kacāsmaddhitaṃ karma kṛtavānmahadadbhutam
na te yaśaḥ praṇaśitā bhāgabhākca bhaviṣyasi

