22 shlokas
- 1
ययातिरुवाच
अहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सर्वभूतावमानात्
प्रभ्रंशितोऽहं सुरसिद्धलोकात्परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः
yayātiruvāca
ahaṃ yayātirnahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sarvabhūtāvamānāt
prabhraṃśito'haṃ surasiddhalokātparicyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ
- 2
अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भयस्तेनाभिवादं भवतां न युञ्जे
यो विद्यया तपसा जन्मना वा वृद्धः स वै सम्भवति द्विजानाम्
ahaṃ hi pūrvo vayasā bhavadbhayastenābhivādaṃ bhavatāṃ na yuñje
yo vidyayā tapasā janmanā vā vṛddhaḥ sa vai sambhavati dvijānām
- 3
अष्टक उवाच
अवादीस्त्वं वयसास्मि प्रवृद्ध इति वै राजन्न् अधिकः कथंचित्
यो वै विद्वांस्तपसा सम्प्रवृद्धः स एव पूज्यो भवति द्विजानाम्
aṣṭaka uvāca
avādīstvaṃ vayasāsmi pravṛddha iti vai rājann adhikaḥ kathaṃcit
yo vai vidvāṃstapasā sampravṛddhaḥ sa eva pūjyo bhavati dvijānām
- 4
ययातिरुवाच
प्रतिकूलं कर्मणां पापमाहुस्तद्वर्तिनां प्रवणं पापलोकम्
सन्तोऽसतो नान्ववर्तन्त ते वै यदात्मनैषां प्रतिकूलवादी
yayātiruvāca
pratikūlaṃ karmaṇāṃ pāpamāhustadvartināṃ pravaṇaṃ pāpalokam
santo'sato nānvavartanta te vai yadātmanaiṣāṃ pratikūlavādī
- 5
अभूद्धनं मे विपुलं महद्वै विचेष्टमानोऽधिगन्ता तदस्मि
एवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो यो वर्तते स विजानाति धीरः
abhūddhanaṃ me vipulaṃ mahadvai viceṣṭamāno'dhigantā tadasmi
evaṃ pradhāryātmahite niviṣṭo yo vartate sa vijānāti dhīraḥ
- 6
नानाभावा बहवो जीवलोके दैवाधीना नष्टचेष्टाधिकाराः
तत्तत्प्राप्य न विहन्येत धीरो दिष्टं बलीय इति मत्वात्मबुद्ध्या
nānābhāvā bahavo jīvaloke daivādhīnā naṣṭaceṣṭādhikārāḥ
tattatprāpya na vihanyeta dhīro diṣṭaṃ balīya iti matvātmabuddhyā
- 7
सुखं हि जन्तुर्यदि वापि दुःखं दैवाधीनं विन्दति नात्मशक्त्या
तस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्
sukhaṃ hi janturyadi vāpi duḥkhaṃ daivādhīnaṃ vindati nātmaśaktyā
tasmāddiṣṭaṃ balavanmanyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit
- 8
दुःखे न तप्येत सुखे न हृष्येत्समेन वर्तेत सदैव धीरः
दिष्टं बलीय इति मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्
duḥkhe na tapyeta sukhe na hṛṣyetsamena varteta sadaiva dhīraḥ
diṣṭaṃ balīya iti manyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit
- 9
भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचित्संतापो मे मनसो नास्ति कश्चित्
धाता यथा मां विदधाति लोके ध्रुवं तथाहं भवितेति मत्वा
bhaye na muhyāmyaṣṭakāhaṃ kadācitsaṃtāpo me manaso nāsti kaścit
dhātā yathā māṃ vidadhāti loke dhruvaṃ tathāhaṃ bhaviteti matvā
- 10
संस्वेदजा ह्य् अण्डजा ह्य् उद्भिदश्च सरीसृपाः कृमयो ऽप्य् अप्सु मत्स्याः
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं च सर्वं दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ते
saṃsvedajā hy aṇḍajā hy udbhidaśca sarīsṛpāḥ kṛmayo 'py apsu matsyāḥ
tathāśmānastṛṇakāṣṭhaṃ ca sarvaṃ diṣṭakṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajante
- 11
अनित्यतां सुखदुःखस्य बुद्ध्वा कस्मात्संतापमष्टकाहं भजेयम्
किं कुर्यां वै किंच कृत्वा न तप्ये तस्मात्संतापं वर्जयाम्यप्रमत्तः
anityatāṃ sukhaduḥkhasya buddhvā kasmātsaṃtāpamaṣṭakāhaṃ bhajeyam
kiṃ kuryāṃ vai kiṃca kṛtvā na tapye tasmātsaṃtāpaṃ varjayāmyapramattaḥ
- 12
शौनक उवाच
एवं ब्रुवाणं नृपतिं ययातिमथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छत्
मातामहं सर्वगुणोपपन्नं यत्र स्थितं स्वर्गलोके यथावत्
śaunaka uvāca
evaṃ bruvāṇaṃ nṛpatiṃ yayātimathāṣṭakaḥ punarevānvapṛcchat
mātāmahaṃ sarvaguṇopapannaṃ yatra sthitaṃ svargaloke yathāvat
- 13
अष्टक उवाच
ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्र प्रधानास्त्वया भुक्ता यं च काले यथा च
तन्मे राजन्ब्रूहि सर्वं यथावत्क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मम्
aṣṭaka uvāca
ye ye lokāḥ pārthivendra pradhānāstvayā bhuktā yaṃ ca kāle yathā ca
tanme rājanbrūhi sarvaṃ yathāvatkṣetrajñavadbhāṣase tvaṃ hi dharmam
- 14
ययातिरुवाच
राजाहमासं त्व् इह सार्वभौमस्ततो लोकान्महतश्चाजर्यं वै
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः
yayātiruvāca
rājāhamāsaṃ tv iha sārvabhaumastato lokānmahataścājaryaṃ vai
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ
- 15
ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां सहस्रद्वारां शतयोजनान्ताम्
अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः
tataḥ purīṃ puruhūtasya ramyāṃ sahasradvārāṃ śatayojanāntām
adhyāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ
- 16
ततो दिव्यमजरं प्राप्य लोकं प्रजापतेर्लोकपतेर्दुरापम्
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः
tato divyamajaraṃ prāpya lokaṃ prajāpaterlokapaterdurāpam
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ
- 17
देवस्य देवस्य निवेशने च विजित्य लोकान्न्यवसं यथेष्टम्
सम्पूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तैस्तुल्यप्रभावद्युतिरीश्वराणाम्
devasya devasya niveśane ca vijitya lokānnyavasaṃ yatheṣṭam
sampūjyamānastridaśaiḥ samastaistulyaprabhāvadyutirīśvarāṇām
- 18
तथावसं नन्दने कामरूपी संवत्सराणामयुतं शतानाम्
सहाप्सरोभिर्विचरन्पुण्यगन्धान्पश्यन्नगान्पुष्पितांश्चारुरूपान्
tathāvasaṃ nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām
sahāpsarobhirvicaranpuṇyagandhānpaśyannagānpuṣpitāṃścārurūpān
- 19
तत्र स्थितं मां देवसुखेषु सक्तं कालेऽतीते महति ततोऽतिमात्रम्
दूतो देवानामब्रवीदुग्ररूपो ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण
tatra sthitaṃ māṃ devasukheṣu saktaṃ kāle'tīte mahati tato'timātram
dūto devānāmabravīdugrarūpo dhvaṃsetyuccaistriḥ plutena svareṇa
- 20
एतावन्मे विदितं राजसिंह ततो भ्रष्टोऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यः
वाचो ऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणामनुक्रोशाच्छोचतां मां नरेन्द्र
etāvanme viditaṃ rājasiṃha tato bhraṣṭo'haṃ nandanātkṣīṇapuṇyaḥ
vāco 'śrauṣaṃ cāntarikṣe surāṇāmanukrośācchocatāṃ māṃ narendra
- 21
अकस्माद्वै क्षीणपुण्यो ययातिः पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिः
तानब्रुवं पतमानस्तदाहं सतां मध्ये निपतेयं कथं नु
akasmādvai kṣīṇapuṇyo yayātiḥ patatyasau puṇyakṛtpuṇyakīrtiḥ
tānabruvaṃ patamānastadāhaṃ satāṃ madhye nipateyaṃ kathaṃ nu
- 22
तैराख्यातां भवतां यज्ञभूमिं समीक्ष्य चैनामहमागतोऽस्मि
हविर्गन्धैर्दर्शितां यज्ञभूमिं धूमापाङ्गं परिगृह्य प्रतीताम्
tairākhyātāṃ bhavatāṃ yajñabhūmiṃ samīkṣya caināmahamāgato'smi
havirgandhairdarśitāṃ yajñabhūmiṃ dhūmāpāṅgaṃ parigṛhya pratītām

