41 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं सत्त्वरुतज्ञोऽभूद्ब्रह्मदत्तो धरातले
तच्चाभवत्कस्य कुले चक्रवाकचतुष्टयम्
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ sattvarutajño'bhūdbrahmadatto dharātale
taccābhavatkasya kule cakravākacatuṣṭayam
- 2
सूत उवाच
तस्मिन्नेव पुरे जातास्ते च चक्राह्वयास्तदा
वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मराः पुरा
sūta uvāca
tasminneva pure jātāste ca cakrāhvayāstadā
vṛddhadvijasya dāyādā viprā jātismarāḥ purā
- 3
धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्याचण्डस्तपोत्सुकः
नामतः कर्मतश्चैते सुदरिद्रस्य ते सुताः
dhṛtimāṃstattvadarśī ca vidyācaṇḍastapotsukaḥ
nāmataḥ karmataścaite sudaridrasya te sutāḥ
- 4
तपसे बुद्धिरभवत्तदा तेषां द्विजन्मनाम्
यास्यामः परमां सिद्धिम् इत्य् ऊचुस्ते द्विजोत्तमाः
tapase buddhirabhavattadā teṣāṃ dvijanmanām
yāsyāmaḥ paramāṃ siddhim ity ūcuste dvijottamāḥ
- 5
ततस्तद्वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः
उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः
tatastadvacanaṃ śrutvā sudaridro mahātapāḥ
uvāca dīnayā vācā kimetaditi putrakāḥ
- 6
अधर्म एष इति वः पिता तान् अभ्यवारयत्
वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनः
adharma eṣa iti vaḥ pitā tān abhyavārayat
vṛddhaṃ pitaramutsṛjya daridraṃ vanavāsinaḥ
- 7
को नु धर्मोऽत्र भविता मत्त्यागाद्गतिरेव वा
ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वदस्व तत्
ko nu dharmo'tra bhavitā mattyāgādgatireva vā
ūcuste kalpitā vṛttistava tāta vadasva tat
- 8
वित्तमेतत्पुरो राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलम्
धनं ग्रामसहस्राणि प्रभाते पठतस्तव
vittametatpuro rājñaḥ sa te dāsyati puṣkalam
dhanaṃ grāmasahasrāṇi prabhāte paṭhatastava
- 9
ये विप्रमुख्याः कुरुजाङ्गलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च
कालञ्जरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे ते वयमत्र सिद्धाः
ye vipramukhyāḥ kurujāṅgaleṣu dāśāstathā dāśapure mṛgāśca
kālañjare sapta ca cakravākā ye mānase te vayamatra siddhāḥ
- 10
इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः
वृद्धोऽपि राजभवनं जगामात्मार्थसिद्धये
ityuktvā pitaraṃ jagmuste vanaṃ tapase punaḥ
vṛddho'pi rājabhavanaṃ jagāmātmārthasiddhaye
- 11
अनघो नाम वैभ्राजः पाञ्चालाधिपतिः पुरा
पुत्रार्थी देवदेवेशं हरिं नारायणं प्रभुम्
anagho nāma vaibhrājaḥ pāñcālādhipatiḥ purā
putrārthī devadeveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum
- 12
आराधयामास विभुं तीव्रव्रतपरायणः
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य जनार्दनः
ārādhayāmāsa vibhuṃ tīvravrataparāyaṇaḥ
tataḥ kālena mahatā tuṣṭastasya janārdanaḥ
- 13
वरं वृणीष्व भद्रं ते हृदयेनेप्सितं नृप
एवमुक्तस्तु देवेन वव्रे स वरमुत्तमम्
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te hṛdayenepsitaṃ nṛpa
evamuktastu devena vavre sa varamuttamam
- 14
पुत्रं मे देहि देवेश महाबलपराक्रमम्
पारगं सर्वशास्त्राणां धार्मिकं योगिनां परम्
putraṃ me dehi deveśa mahābalaparākramam
pāragaṃ sarvaśāstrāṇāṃ dhārmikaṃ yogināṃ param
- 15
सर्वसत्त्वरुतज्ञं मे देहि योगिनमात्मजम्
एवमस्त्विति विश्वात्मा तमाह परमेश्वरः
sarvasattvarutajñaṃ me dehi yoginamātmajam
evamastviti viśvātmā tamāha parameśvaraḥ
- 16
पश्यतां सर्वदेवानां तत्रैवान्तरधीयत
ततः स तस्य पुत्रो ऽभूद्ब्रह्मदत्तः प्रतापवान्
paśyatāṃ sarvadevānāṃ tatraivāntaradhīyata
tataḥ sa tasya putro 'bhūdbrahmadattaḥ pratāpavān
- 17
सर्वसत्त्वानुकम्पी च सर्वसत्त्वबलाधिकः
सर्वसत्त्वरुतज्ञश्च सर्वसत्त्वेश्वरेश्वरः
sarvasattvānukampī ca sarvasattvabalādhikaḥ
sarvasattvarutajñaśca sarvasattveśvareśvaraḥ
- 18
अहसत्तेन योगात्मा स पिपीलिकरागतः
यत्र तत्कीटमिथुनं रममाणमवस्थितम्
ahasattena yogātmā sa pipīlikarāgataḥ
yatra tatkīṭamithunaṃ ramamāṇamavasthitam
- 19
ततः सा संनतिर्दृष्ट्वा तं हसन्तं सुविस्मिता
किमप्याशङ्क्य मनसा तमपृच्छन्नरेश्वरम्
tataḥ sā saṃnatirdṛṣṭvā taṃ hasantaṃ suvismitā
kimapyāśaṅkya manasā tamapṛcchannareśvaram
- 20
संनतिरुवाच
अकस्माद् अतिहासस्ते किमर्थम् अभवन्नृप
हास्यहेतुं न जानामि यदकाले कृतं त्वया
saṃnatiruvāca
akasmād atihāsaste kimartham abhavannṛpa
hāsyahetuṃ na jānāmi yadakāle kṛtaṃ tvayā
- 21
सूत उवाच
अवदद्राजपुत्रोऽपि स पिपीलिकभाषितम्
रागवाग्भिः समुत्पन्नमेतद्धास्यं वरानने
sūta uvāca
avadadrājaputro'pi sa pipīlikabhāṣitam
rāgavāgbhiḥ samutpannametaddhāsyaṃ varānane
- 22
न चान्यत्कारणं किंचिद्धास्यहेतौ शुचिस्मिते
न सामन्यत्तदा देवी प्राहालीकमिदं वचः
na cānyatkāraṇaṃ kiṃciddhāsyahetau śucismite
na sāmanyattadā devī prāhālīkamidaṃ vacaḥ
- 23
अहमेवाद्य हसिता न जीविष्ये त्वयाधुना
कथं पिपीलिकालापं मर्त्यो वेत्ति विना सुरान्
ahamevādya hasitā na jīviṣye tvayādhunā
kathaṃ pipīlikālāpaṃ martyo vetti vinā surān
- 24
तस्मात्त्वयाहम् एवेह हसिता किमतः परम्
ततो निरुत्तरो राजा जिज्ञासुस्तत्पुरो हरेः
tasmāttvayāham eveha hasitā kimataḥ param
tato niruttaro rājā jijñāsustatpuro hareḥ
- 25
आस्थाय नियमं तस्थौ सप्तरात्रमकल्मषः
स्वप्ने प्राह हृषीकेशः प्रभाते पर्यटन्पुरम्
āsthāya niyamaṃ tasthau saptarātramakalmaṣaḥ
svapne prāha hṛṣīkeśaḥ prabhāte paryaṭanpuram
- 26
वृद्धद्विजो यस्तद्वाक्यात्सर्वं ज्ञास्यस्यशेषतः
इत्युक्त्वान्तर्दधे विष्णुः प्रभातेऽथ नृपः पुरात्
vṛddhadvijo yastadvākyātsarvaṃ jñāsyasyaśeṣataḥ
ityuktvāntardadhe viṣṇuḥ prabhāte'tha nṛpaḥ purāt
- 27
निर्गच्छन्मन्त्रिसहितः सभार्यो वृद्धमग्रतः
गदन्तं विप्रम् आयान्तं तं वृद्धं संददर्श ह
nirgacchanmantrisahitaḥ sabhāryo vṛddhamagrataḥ
gadantaṃ vipram āyāntaṃ taṃ vṛddhaṃ saṃdadarśa ha
- 28
ब्राह्मण उवाच
ये विप्रमुख्याः कुरुजाङ्गलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च
कालञ्जरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे ते वयमत्र सिद्धाः
brāhmaṇa uvāca
ye vipramukhyāḥ kurujāṅgaleṣu dāśāstathā dāśapure mṛgāśca
kālañjare sapta ca cakravākā ye mānase te vayamatra siddhāḥ
- 29
सूत उवाच
इत्याकर्ण्य वचस्ताभ्यां स पपात शुचा ततः
जातिस्मरत्वमगमत्तौ च मन्त्रिवराव् उभौ
sūta uvāca
ityākarṇya vacastābhyāṃ sa papāta śucā tataḥ
jātismaratvamagamattau ca mantrivarāv ubhau
- 30
कामशास्त्रप्रणेता च बाभ्रव्यस्तु सुबालकः
पाञ्चाल इति लोकेषु विश्रुतः सर्वशास्त्रवित्
kāmaśāstrapraṇetā ca bābhravyastu subālakaḥ
pāñcāla iti lokeṣu viśrutaḥ sarvaśāstravit

