29 shlokas
- 1
वसुमानुवाच
पृच्छाम्यहं वसुमानौषदश्विर्यद्यस्ति लोको दिवि मह्यं नरेन्द्र
यद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन्क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
vasumānuvāca
pṛcchāmyahaṃ vasumānauṣadaśviryadyasti loko divi mahyaṃ narendra
yadyantarikṣe prathito mahātmankṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye
- 2
ययातिरुवाच
यदन्तरिक्षं पृथिवी दिशश्च यत्तेजसा तपते भानुमांश्च
लोकास्तावन्तो दिवि संस्थिता वै ते त्वां भवन्तं प्रतिपालयन्ति
yayātiruvāca
yadantarikṣaṃ pṛthivī diśaśca yattejasā tapate bhānumāṃśca
lokāstāvanto divi saṃsthitā vai te tvāṃ bhavantaṃ pratipālayanti
- 3
वसुमानुवाच
तांस्ते ददामि पत मां प्रपातं ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु
क्रीणीष्वैनांस्तृणकेनापि राजन्प्रतिग्रहस्ते यदि सम्यक्प्रदुष्टः
vasumānuvāca
tāṃste dadāmi pata māṃ prapātaṃ ye me lokāstava te vai bhavantu
krīṇīṣvaināṃstṛṇakenāpi rājanpratigrahaste yadi samyakpraduṣṭaḥ
- 4
ययातिरुवाच
न मिथ्याहं विक्रयं वै स्मरामि मया कृतं शिशुभावेऽपि राजन्
कुर्यां न चैवाकृतपूर्वमन्यैर्विवित्समानो वसुमन्न साधु
yayātiruvāca
na mithyāhaṃ vikrayaṃ vai smarāmi mayā kṛtaṃ śiśubhāve'pi rājan
kuryāṃ na caivākṛtapūrvamanyairvivitsamāno vasumanna sādhu
- 5
वसुमानुवाच
तांस्त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राजन्मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्ते
नाहं तान्वै प्रतिगन्ता नरेन्द्र सर्वे लोकास्तावका वै भवन्तु
vasumānuvāca
tāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rājanmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayaste
nāhaṃ tānvai pratigantā narendra sarve lokāstāvakā vai bhavantu
- 6
शिबिरुवाच
पृच्छामि त्वां शिबिरौशीनरोऽहं ममापि लोका यदि सन्ति तात
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
śibiruvāca
pṛcchāmi tvāṃ śibirauśīnaro'haṃ mamāpi lokā yadi santi tāta
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye
- 7
ययातिरुवाच
न त्वं वाचा हृदयेनापि राजन्परीप्समानो मावमंस्था नरेन्द्र
तेनानन्ता दिवि लोकाः स्थिता वै विद्युद्रूपाः स्वनवन्तो महान्तः
yayātiruvāca
na tvaṃ vācā hṛdayenāpi rājanparīpsamāno māvamaṃsthā narendra
tenānantā divi lokāḥ sthitā vai vidyudrūpāḥ svanavanto mahāntaḥ
- 8
शिबिरुवाच
तांस्त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राजन्मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्ते
न चाहं तान्प्रतिपद्य दत्त्वा यत्र त्वं तात गन्तासि लोकान्
śibiruvāca
tāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rājanmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayaste
na cāhaṃ tānpratipadya dattvā yatra tvaṃ tāta gantāsi lokān
- 9
ययातिरुवाच
यथा त्वमिन्द्रप्रतिमप्रभावस्ते चाप्यनन्ता नरदेव लोकाः
तथाद्य लोके न रमेऽन्यदत्ते तस्माच्छिबे नाभिनन्दामि वाचम्
yayātiruvāca
yathā tvamindrapratimaprabhāvaste cāpyanantā naradeva lokāḥ
tathādya loke na rame'nyadatte tasmācchibe nābhinandāmi vācam
- 10
अष्टक उवाच
न चेदेकैकशो राजंल्लोकान्नः प्रतिनन्दसि
सर्वे प्रदाय तांल्लोकान्गन्तारो नरकं वयम्
aṣṭaka uvāca
na cedekaikaśo rājaṃllokānnaḥ pratinandasi
sarve pradāya tāṃllokāngantāro narakaṃ vayam
- 11
ययातिरुवाच
यदर्हास्तद्वदध्वं वः सन्तः सत्यादिदर्शिनः
अहं तु नाभिगृह्णामि यत्कृतं न मया पुरा
yayātiruvāca
yadarhāstadvadadhvaṃ vaḥ santaḥ satyādidarśinaḥ
ahaṃ tu nābhigṛhṇāmi yatkṛtaṃ na mayā purā
- 12
अलिप्समानस्य तु मे यदुक्तं न तत्तथास्तीह नरेन्द्रसिंह
अस्य प्रदानस्य यदेव युक्तं तस्यैव चानन्तफलं भविष्यम्
alipsamānasya tu me yaduktaṃ na tattathāstīha narendrasiṃha
asya pradānasya yadeva yuktaṃ tasyaiva cānantaphalaṃ bhaviṣyam
- 13
अष्टक उवाच
कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाः
उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तोऽग्निशिखा इव
aṣṭaka uvāca
kasyaite pratidṛśyante rathāḥ pañca hiraṇmayāḥ
uccaiḥ santaḥ prakāśante jvalanto'gniśikhā iva
- 14
ययातिरुवाच
भवतां मम चैवैते रथा भान्ति हिरण्मयाः
आरुह्यैतेषु गन्तव्यं भवद्भिश्च मया सह
yayātiruvāca
bhavatāṃ mama caivaite rathā bhānti hiraṇmayāḥ
āruhyaiteṣu gantavyaṃ bhavadbhiśca mayā saha
- 15
अष्टक उवाच
आतिष्ठस्व रथं राजन्विक्रमस्व विहायसा
वयमप्यनुयास्यामो यदा कालो भविष्यति
aṣṭaka uvāca
ātiṣṭhasva rathaṃ rājanvikramasva vihāyasā
vayamapyanuyāsyāmo yadā kālo bhaviṣyati
- 16
ययातिरुवाच
सर्वैरिदानीं गन्तव्यं सह स्वर्गो जितो यतः
एष वो विरजाः पन्था दृश्यते देवसद्मगः
yayātiruvāca
sarvairidānīṃ gantavyaṃ saha svargo jito yataḥ
eṣa vo virajāḥ panthā dṛśyate devasadmagaḥ
- 17
शौनक उवाच
ते ऽभिरुह्य रथान्सर्वे प्रयाता नृपते नृपाः
आक्रामन्तो दिवं भान्ति धर्मेणावृत्य रोदसी
śaunaka uvāca
te 'bhiruhya rathānsarve prayātā nṛpate nṛpāḥ
ākrāmanto divaṃ bhānti dharmeṇāvṛtya rodasī
- 18
अष्टक उवाच
अहं मन्ये पूर्वमेकोऽभिगन्ता सखा चेन्द्रः सर्वथा मे महात्मा
कस्मादेवं शिबिरौशीनरोऽयमेकोऽत्ययात्सर्वं वेगेन वाहान्
aṣṭaka uvāca
ahaṃ manye pūrvameko'bhigantā sakhā cendraḥ sarvathā me mahātmā
kasmādevaṃ śibirauśīnaro'yameko'tyayātsarvaṃ vegena vāhān
- 19
ययातिरुवाच
अददाद्देवयानाय यावद्वित्तम् अनिन्दितः
उशीनरस्य पुत्रोऽयं तस्माच्छ्रेष्ठो हि वः शिबिः
yayātiruvāca
adadāddevayānāya yāvadvittam aninditaḥ
uśīnarasya putro'yaṃ tasmācchreṣṭho hi vaḥ śibiḥ
- 20
दानं शौचं सत्यमथो ह्य् अहिंसा ह्रीः श्रीस्तितिक्षा समतानृशंस्यम्
राजन्त्येतान्यथ सर्वाणि राज्ञि शिबौ स्थितान्यप्रतिमे सुबुद्ध्या
एवं वृत्तं ह्रीनिषेवी बिभर्ति तस्माच्छिबिर् अभिगन्ता रथेन
dānaṃ śaucaṃ satyamatho hy ahiṃsā hrīḥ śrīstitikṣā samatānṛśaṃsyam
rājantyetānyatha sarvāṇi rājñi śibau sthitānyapratime subuddhyā
evaṃ vṛttaṃ hrīniṣevī bibharti tasmācchibir abhigantā rathena
- 21
शौनक उवाच
अथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छन्मातामहं कौतुकादिन्द्रकल्पम्
पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं कुतश्च कश्चासि कथं त्वमागाः
कृतं त्वया यद्धि न तस्य कर्ता लोके त्वदन्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो वा
śaunaka uvāca
athāṣṭakaḥ punarevānvapṛcchanmātāmahaṃ kautukādindrakalpam
pṛcchāmi tvāṃ nṛpate brūhi satyaṃ kutaśca kaścāsi kathaṃ tvamāgāḥ
kṛtaṃ tvayā yaddhi na tasya kartā loke tvadanyo brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā
- 22
ययातिरुवाच
ययातिरस्मि नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सार्वभौमस्त्विहासम्
गुह्यं मन्त्रं मामकेभ्यो ब्रवीमि मातामहो भवतां सुप्रकाशः
yayātiruvāca
yayātirasmi nahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sārvabhaumastvihāsam
guhyaṃ mantraṃ māmakebhyo bravīmi mātāmaho bhavatāṃ suprakāśaḥ
- 23
सर्वाम् इमां पृथिवीं निर्जिगाय ऋद्धां महीमददां ब्राह्मणेभ्यः
मेध्यानश्वान्नैकशस्तान्सुरूपांस्तदा देवाः पुण्यभाजो भवन्ति
sarvām imāṃ pṛthivīṃ nirjigāya ṛddhāṃ mahīmadadāṃ brāhmaṇebhyaḥ
medhyānaśvānnaikaśastānsurūpāṃstadā devāḥ puṇyabhājo bhavanti
- 24
अदामहं पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः पूर्णामिमामखिलान्नैः प्रशस्ताम्
गोभिः सुवर्णैश्च धनैश्च मुख्यैरश्वाः सनागाः शतशस्त्वर्बुदानि
adāmahaṃ pṛthivīṃ brāhmaṇebhyaḥ pūrṇāmimāmakhilānnaiḥ praśastām
gobhiḥ suvarṇaiśca dhanaiśca mukhyairaśvāḥ sanāgāḥ śataśastvarbudāni
- 25
सत्येन मे द्यौश्च वसुंधरा च तथैवाग्निर्ज्वलते मानुषेषु
न मे वृथा व्याहृतमेव वाक्यं सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्ति
satyena me dyauśca vasuṃdharā ca tathaivāgnirjvalate mānuṣeṣu
na me vṛthā vyāhṛtameva vākyaṃ satyaṃ hi santaḥ pratipūjayanti
- 26
साध्वष्टक प्रब्रवीमीह सत्यं प्रतर्दनं वसुमन्तं शिबिं च
सर्वे देवा मुनयश्च लोकाः सत्येन पूज्या इति मे मनोगतम्
sādhvaṣṭaka prabravīmīha satyaṃ pratardanaṃ vasumantaṃ śibiṃ ca
sarve devā munayaśca lokāḥ satyena pūjyā iti me manogatam
- 27
यो नः सर्वजितं सर्वं यथावृत्तं निवेदयेत्
अनसूयुर्द्विजाग्न्येभ्यः स भजेन्नः सलोकताम्
yo naḥ sarvajitaṃ sarvaṃ yathāvṛttaṃ nivedayet
anasūyurdvijāgnyebhyaḥ sa bhajennaḥ salokatām
- 28
शौनक उवाच
एवं राजन्स महात्मा ययातिः स्वदौहित्रैस्तारितो मित्रवर्यैः
त्यक्त्वा महीं परमोदारकर्मा स्वर्गं गतः कर्मभिर्व्याप्य पृथ्वीम्
śaunaka uvāca
evaṃ rājansa mahātmā yayātiḥ svadauhitraistārito mitravaryaiḥ
tyaktvā mahīṃ paramodārakarmā svargaṃ gataḥ karmabhirvyāpya pṛthvīm
- 29
एवं सर्वं विस्तरतो यथावदाख्यातं ते चरितं नाहुषस्य
वंशो यस्य प्रथितं पौरवेयो यस्मिञ्जातस्त्वं मनुजेन्द्रकल्पः
evaṃ sarvaṃ vistarato yathāvadākhyātaṃ te caritaṃ nāhuṣasya
vaṃśo yasya prathitaṃ pauraveyo yasmiñjātastvaṃ manujendrakalpaḥ

