71 shlokas
- 1
सूत उवाच
ततः संवत्सरस्यान्ते द्वादशादित्यसंनिभः
दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः
sūta uvāca
tataḥ saṃvatsarasyānte dvādaśādityasaṃnibhaḥ
divyapītāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ
- 2
तारोदराद्विनिष्क्रान्तः कुमारश्चन्द्रसंनिभः
सर्वार्थशास्त्रविद्धीमान्हस्तिशास्त्रप्रवर्तकः
tārodarādviniṣkrāntaḥ kumāraścandrasaṃnibhaḥ
sarvārthaśāstraviddhīmānhastiśāstrapravartakaḥ
- 3
नाम यद्राजपुत्रीयं विश्रुतं गजवैद्यकम्
राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद्राजपुत्रो बुधः स्मृतः
nāma yadrājaputrīyaṃ viśrutaṃ gajavaidyakam
rājñaḥ somasya putratvādrājaputro budhaḥ smṛtaḥ
- 4
जातमात्रः स तेजांसि सर्वाण्येवाजयद्बली
ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर्देवा देवर्षिभिः सह
jātamātraḥ sa tejāṃsi sarvāṇyevājayadbalī
brahmādyāstatra cājagmurdevā devarṣibhiḥ saha
- 5
बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा
अपृच्छंस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः
bṛhaspatigṛhe sarve jātakarmotsave tadā
apṛcchaṃste surāstārāṃ kena jātaḥ kumārakaḥ
- 6
ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा
पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयन्ती वराङ्गना
tataḥ sā lajjitā teṣāṃ na kiṃcidavadattadā
punaḥ punastadā pṛṣṭā lajjayantī varāṅganā
- 7
सोमस्येति चिरादाह ततोऽगृह्णाद्विधुः सुतम्
बुध इत्यकरोन्नाम्ना प्रादाद्राज्यं च भूतले
somasyeti cirādāha tato'gṛhṇādvidhuḥ sutam
budha ityakaronnāmnā prādādrājyaṃ ca bhūtale
- 8
अभिषेकं ततः कृत्वा प्रधानमकरोद्विभुः
गृहसाम्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिसंयुतः
abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā pradhānamakarodvibhuḥ
gṛhasāmyaṃ pradāyātha brahmā brahmarṣisaṃyutaḥ
- 9
पश्यतां सर्वदेवानां तत्रैवान्तरधीयत
इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्
paśyatāṃ sarvadevānāṃ tatraivāntaradhīyata
ilodare ca dharmiṣṭhaṃ budhaḥ putramajījanat
- 10
अश्वमेधशतं साग्रमकरोद्यः स्वतेजसा
पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः
aśvamedhaśataṃ sāgramakarodyaḥ svatejasā
purūravā iti khyātaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
- 11
हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य जनार्दनम्
लोकैश्वर्यमगाद्राजा सप्तद्वीपपतिस्तदा
himavacchikhare ramye samārādhya janārdanam
lokaiśvaryamagādrājā saptadvīpapatistadā
- 12
केशिप्रभृतयो दैत्याः कोटिशो येन दारिताः
उर्वशी यस्य पत्नीत्वमगमद्रूपमोहिता
keśiprabhṛtayo daityāḥ koṭiśo yena dāritāḥ
urvaśī yasya patnītvamagamadrūpamohitā
- 13
सप्तद्वीपा वसुमती सशैलवनकानना
धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा
saptadvīpā vasumatī saśailavanakānanā
dharmeṇa pālitā tena sarvalokahitaiṣiṇā
- 14
चामरग्राहिणी कीर्तिः सदा चैवाङ्गवाहिका
विष्णोः प्रसादाद्देवेन्द्रो ददाव् अर्धासनं तदा
cāmaragrāhiṇī kīrtiḥ sadā caivāṅgavāhikā
viṣṇoḥ prasādāddevendro dadāv ardhāsanaṃ tadā
- 15
धर्मार्थकामान्धर्मेण समम् एवाभ्यपालयत्
धर्मार्थकामाः संद्रष्टुमाजग्मुः कौतुकात्पुरा
dharmārthakāmāndharmeṇa samam evābhyapālayat
dharmārthakāmāḥ saṃdraṣṭumājagmuḥ kautukātpurā
- 16
जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम्
भक्त्या चक्रे ततस्तेषामर्घ्यपाद्यादिकं नृपः
jijñāsavastaccaritaṃ kathaṃ paśyati naḥ samam
bhaktyā cakre tatasteṣāmarghyapādyādikaṃ nṛpaḥ
- 17
आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषितम्
निविश्याथाकरोत्पूजामीषद्धर्मेऽधिकां पुनः
āsanatrayamānīya divyaṃ kanakabhūṣitam
niviśyāthākarotpūjāmīṣaddharme'dhikāṃ punaḥ
- 18
जग्मतुस्तेन कामार्थाव् अतिकोपं नृपं प्रति
अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि
jagmatustena kāmārthāv atikopaṃ nṛpaṃ prati
arthaḥ śāpamadāttasmai lobhāttvaṃ nāśameṣyasi
- 19
कामोऽप्याह तवोन्मादो भविता गन्धमादने
कुमारवनमाश्रित्य वियोगादुर्वशीभवात्
kāmo'pyāha tavonmādo bhavitā gandhamādane
kumāravanamāśritya viyogādurvaśībhavāt
- 20
धर्मो ऽप्याह चिरायुस्त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि
संततिस्तव राजेन्द्र यावच्चन्द्रार्कतारकम्
dharmo 'pyāha cirāyustvaṃ dhārmikaśca bhaviṣyasi
saṃtatistava rājendra yāvaccandrārkatārakam
- 21
शतशो वृद्धिमायातु न नाशं भुवि यास्यति
इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदन्वभूत्
śataśo vṛddhimāyātu na nāśaṃ bhuvi yāsyati
ityuktvāntardadhuḥ sarve rājā rājyaṃ tadanvabhūt
- 22
अहन्यहनि देवेन्द्रं द्रष्टुं याति स राजराट्
कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणाम्बरचारिणम्
ahanyahani devendraṃ draṣṭuṃ yāti sa rājarāṭ
kadācidāruhya rathaṃ dakṣiṇāmbaracāriṇam
- 23
सार्धमर्केण सो ऽपश्यन्नीयमानामथाम्बरे
केशिना दानवेन्द्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्
sārdhamarkeṇa so 'paśyannīyamānāmathāmbare
keśinā dānavendreṇa citralekhāmathorvaśīm
- 24
तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपाणिना
बुधपुत्रेण वायव्यम् अस्त्रं मुक्त्वा यशोऽर्थिना
taṃ vinirjitya samare vividhāyudhapāṇinā
budhaputreṇa vāyavyam astraṃ muktvā yaśo'rthinā
- 25
तथा शक्रोऽपि समरे आ चैवं विनिर्जितः
मित्रत्वम् अगमद्देवैर्ददाव् इन्द्राय चोर्वशीम्
tathā śakro'pi samare ā caivaṃ vinirjitaḥ
mitratvam agamaddevairdadāv indrāya corvaśīm
- 26
ततःप्रभृति मित्रत्वम् अगमत्पाकशासनः
सर्वलोकातिशायित्वं बलमूर्जो यशः श्रियम्
tataḥprabhṛti mitratvam agamatpākaśāsanaḥ
sarvalokātiśāyitvaṃ balamūrjo yaśaḥ śriyam
- 27
प्रादाद्वज्रीति संतुष्टो भरतेन च
सा पुरूरवसः प्रीत्या गायन्ती चरितं महत्
prādādvajrīti saṃtuṣṭo bharatena ca
sā purūravasaḥ prītyā gāyantī caritaṃ mahat
- 28
लक्ष्मीस्वयंवरं नाम भ प्रवर्तितम्
मेनकामुर्वशीं रम्भां नृत्यतेति तदादिशत्
lakṣmīsvayaṃvaraṃ nāma bha pravartitam
menakāmurvaśīṃ rambhāṃ nṛtyateti tadādiśat
- 29
ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी
सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यन्ती कामपीडिता
nanarta salayaṃ tatra lakṣmīrūpeṇa corvaśī
sā purūravasaṃ dṛṣṭvā nṛtyantī kāmapīḍitā
- 30
विस्मृताभिनयं सर्वं यत्पुरा भरतोदितम्
शशाप भरतः क्रोधाद्वियोगादस्य भूतले
vismṛtābhinayaṃ sarvaṃ yatpurā bharatoditam
śaśāpa bharataḥ krodhādviyogādasya bhūtale

