16 shlokas
- 1
अष्टक उवाच
चरन्गृहस्थः कथमेति देवान्कथं भिक्षुः कथम् आचार्यकर्मा
वानप्रस्थः सत्पथे संनिविष्टो बहून्यस्मिन्सम्प्रति वेदयन्ति
aṣṭaka uvāca
carangṛhasthaḥ kathameti devānkathaṃ bhikṣuḥ katham ācāryakarmā
vānaprasthaḥ satpathe saṃniviṣṭo bahūnyasminsamprati vedayanti
- 2
ययातिरुवाच
आहूताध्यायी गुरुकर्मसु चोद्यतः पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी
मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः स्वाध्यायशीलः सिध्यति ब्रह्मचारी
yayātiruvāca
āhūtādhyāyī gurukarmasu codyataḥ pūrvotthāyī caramaṃ copaśāyī
mṛdurdānto dhṛtimānapramattaḥ svādhyāyaśīlaḥ sidhyati brahmacārī
- 3
धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत दद्यात्सदैवातिथीन्भोजयेच्च
अनाददानश्च परैरदत्तं सैषा गृहस्थोपनिषत्पुराणी
dharmāgataṃ prāpya dhanaṃ yajeta dadyātsadaivātithīnbhojayecca
anādadānaśca parairadattaṃ saiṣā gṛhasthopaniṣatpurāṇī
- 4
स्ववीर्यजीवी वृजिनान्निवृत्तो दाता परेभ्यो न परोपतापी
तादृङ्मुनिः सिद्धिमुपैति मुख्यां वसन्न् अरण्ये नियताहारचेष्टः
svavīryajīvī vṛjinānnivṛtto dātā parebhyo na paropatāpī
tādṛṅmuniḥ siddhimupaiti mukhyāṃ vasann araṇye niyatāhāraceṣṭaḥ
- 5
अशिल्पजीवी विगृहश्च नित्यं जितेन्द्रियः सर्वतो विप्रमुक्तः
अनोकशायी लघु लिप्समानश्चरन्देशानेकचरः स भिक्षुः
aśilpajīvī vigṛhaśca nityaṃ jitendriyaḥ sarvato vipramuktaḥ
anokaśāyī laghu lipsamānaścarandeśānekacaraḥ sa bhikṣuḥ
- 6
रात्र्या यया चाभिरताश्च लोका भवन्ति कामाभिजिताः सुखेन च
तामेव रात्रिं प्रयतेत विद्वानरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा
rātryā yayā cābhiratāśca lokā bhavanti kāmābhijitāḥ sukhena ca
tāmeva rātriṃ prayateta vidvānaraṇyasaṃstho bhavituṃ yatātmā
- 7
दशैव पूर्वान्दश चापरांस्तु ज्ञातींस्तथात्मानमथैकविंशम्
अरण्यवासी सुकृतं दधाति मुक्त्वा त्व् अरण्ये स्वशरीरधातून्
daśaiva pūrvāndaśa cāparāṃstu jñātīṃstathātmānamathaikaviṃśam
araṇyavāsī sukṛtaṃ dadhāti muktvā tv araṇye svaśarīradhātūn
- 8
अष्टक उवाच
कतिस्विद्देवमुनयो मौनानि कति चाप्युत
भवन्तीति तदाचक्ष्व श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
aṣṭaka uvāca
katisviddevamunayo maunāni kati cāpyuta
bhavantīti tadācakṣva śrotum icchāmahe vayam
- 9
ययातिरुवाच
अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठतः
ग्रामे वा वसतो ऽरण्यं स मुनिः स्याज्जनाधिप
yayātiruvāca
araṇye vasato yasya grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ
grāme vā vasato 'raṇyaṃ sa muniḥ syājjanādhipa
- 10
अष्टक उवाच
कथंस्विद्वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं कथं भवति पृष्ठतः
aṣṭaka uvāca
kathaṃsvidvasato'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ
grāme vā vasato'raṇyaṃ kathaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ
- 11
ययातिरुवाच
न ग्राम्यमुपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिर्भवेत्
तथास्य वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः
yayātiruvāca
na grāmyamupayuñjīta ya āraṇyo munirbhavet
tathāsya vasato'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ
- 12
अनग्निरनिकेतश्चाप्यगोत्रचरणो मुनिः
कौपीनाच्छादनं यावत्तावदिच्छेच्च चीवरम्
anagniraniketaścāpyagotracaraṇo muniḥ
kaupīnācchādanaṃ yāvattāvadicchecca cīvaram
- 13
यावत्प्राणाभिसंधानं तावदिच्छेच्च भोजनम्
तदास्य वसतो ग्रामेऽरण्यं भवति पृष्ठतः
yāvatprāṇābhisaṃdhānaṃ tāvadicchecca bhojanam
tadāsya vasato grāme'raṇyaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ
- 14
यस्तु कामान्परित्यज्य त्यक्तकर्मा जितेन्द्रियः
आतिष्ठेत मुनिर्मौनं स लोके सिद्धिमाप्नुयात्
yastu kāmānparityajya tyaktakarmā jitendriyaḥ
ātiṣṭheta munirmaunaṃ sa loke siddhimāpnuyāt
- 15
धौतदन्तं कृत्तनखं सदा स्नातमलंकृतम्
असितं सितकर्मस्थं कस्तं नार्चितुमर्हति
dhautadantaṃ kṛttanakhaṃ sadā snātamalaṃkṛtam
asitaṃ sitakarmasthaṃ kastaṃ nārcitumarhati
- 16
तपसा कर्शितः क्षामः क्षीणमांसास्थिशोणितः
यदा भवति निर्द्वंद्वो मुनिर्मौनं समास्थितः
अथ लोकमिमं जित्वा लोकं चापि जयेत्परम्
आस्येन तु यदाहारं गोवन्मृगयते मुनिः
अथास्य लोकैः सर्वो यः सो ऽमृतत्वाय कल्पते
tapasā karśitaḥ kṣāmaḥ kṣīṇamāṃsāsthiśoṇitaḥ
yadā bhavati nirdvaṃdvo munirmaunaṃ samāsthitaḥ
atha lokamimaṃ jitvā lokaṃ cāpi jayetparam
āsyena tu yadāhāraṃ govanmṛgayate muniḥ
athāsya lokaiḥ sarvo yaḥ so 'mṛtatvāya kalpate

