41 shlokas
- 1
शौनक उवाच
श्रुत्वा कुमारं जातं सा देवयानी शुचिस्मिता
चिन्तयाविष्टदुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत
śaunaka uvāca
śrutvā kumāraṃ jātaṃ sā devayānī śucismitā
cintayāviṣṭaduḥkhārtā śarmiṣṭhāṃ prati bhārata
- 2
ततो ऽभिगम्य शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम्
किमर्थं वृजिनं सुभ्रूः कृतं ते कामलुब्धया
tato 'bhigamya śarmiṣṭhāṃ devayānyabravīdidam
kimarthaṃ vṛjinaṃ subhrūḥ kṛtaṃ te kāmalubdhayā
- 3
शर्मिष्ठोवाच
ऋषिर् अभ्यागतः कश्चिद्धर्मात्मा वेदपारगः
स मया तु वरः कामं याचितो धर्मसंहतम्
śarmiṣṭhovāca
ṛṣir abhyāgataḥ kaściddharmātmā vedapāragaḥ
sa mayā tu varaḥ kāmaṃ yācito dharmasaṃhatam
- 4
नाहमन्यायतः काममाचरामि शुचिस्मिते
तस्माद् ऋषेर्ममापत्यमिति सत्यं ब्रवीमि ते
nāhamanyāyataḥ kāmamācarāmi śucismite
tasmād ṛṣermamāpatyamiti satyaṃ bravīmi te
- 5
देवयान्युवाच
पद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम
अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात्
devayānyuvāca
padyetadevaṃ śarmiṣṭhe na manyurvidyate mama
apatyaṃ yadi te labdhaṃ jyeṣṭhācchreṣṭhācca vai dvijāt
- 6
शोभनं भीरु सत्यं चेत्कथं स ज्ञायते द्विजः
गोत्रनामाभिजनतः श्रोतुमिच्छामि तं द्विजम्
śobhanaṃ bhīru satyaṃ cetkathaṃ sa jñāyate dvijaḥ
gotranāmābhijanataḥ śrotumicchāmi taṃ dvijam
- 7
शर्मिष्ठोवाच
ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा
तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर्नासीच्छुचिस्मिते
śarmiṣṭhovāca
ojasā tejasā caiva dīpyamānaṃ raviṃ yathā
taṃ dṛṣṭvā mama saṃpraṣṭuṃ śaktirnāsīcchucismite
- 8
शौनक उवाच
अन्योन्यमेवम् उक्त्वा च सम्प्रहस्य च ते मिथः
जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यमित्यभिजानती
śaunaka uvāca
anyonyamevam uktvā ca samprahasya ca te mithaḥ
jagāma bhārgavī veśma tathyamityabhijānatī
- 9
ययातिर्देवयान्यां तु पुत्राव् अजनयन्नृपः
यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ
yayātirdevayānyāṃ tu putrāv ajanayannṛpaḥ
yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakraviṣṇū ivāparau
- 10
तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत्
tasmādeva tu rājarṣeḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī
druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca trīnkumārānajījanat
- 11
ततः काले च कस्मिंश्चिद्देवयानी शुचिस्मिता
ययातिसहिता राजञ्जगाम हरितं वनम्
tataḥ kāle ca kasmiṃściddevayānī śucismitā
yayātisahitā rājañjagāma haritaṃ vanam
- 12
ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः
क्रीडमानान्तु विस्रब्धान्विस्मिता चेदमब्रवीत्
dadarśa ca tadā tatra kumārāndevarūpiṇaḥ
krīḍamānāntu visrabdhānvismitā cedamabravīt
- 13
देवयान्युवाच
कस्यैते दारका राजन्देवपुत्रोपमाः शुभाः
वर्चसा रूपतश्चैव दृश्यन्ते सदृशास्तव
devayānyuvāca
kasyaite dārakā rājandevaputropamāḥ śubhāḥ
varcasā rūpataścaiva dṛśyante sadṛśāstava
- 14
एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत
किं नामधेयगोत्रे वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता
evaṃ pṛṣṭvā tu rājānaṃ kumārānparyapṛcchata
kiṃ nāmadheyagotre vaḥ putrakā brāhmaṇaḥ pitā
- 15
विब्रूत मे यथातथ्यं श्रोतुकामास्म्यतो ह्य् अहम्
ते ऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम्
vibrūta me yathātathyaṃ śrotukāmāsmyato hy aham
te 'darśayanpradeśinyā tameva nṛpasattamam
- 16
शर्मिष्ठां मातरं चैव तस्या ऊचुः कुमारकाः
शौनक उवाच
इत्युक्त्वा सहितास्तेन राजानम् उपचक्रमुः
śarmiṣṭhāṃ mātaraṃ caiva tasyā ūcuḥ kumārakāḥ
śaunaka uvāca
ityuktvā sahitāstena rājānam upacakramuḥ
- 17
नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास्तदान्तिके
रुदन्तस्ते ऽथ शर्मिष्ठाम् अभ्ययुर्बालकास्तदा
nābhyanandata tānrājā devayānyāstadāntike
rudantaste 'tha śarmiṣṭhām abhyayurbālakāstadā
- 18
दृष्ट्वा तेषां तु बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति
बुद्ध्वा च तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठामिदमब्रवीत्
dṛṣṭvā teṣāṃ tu bālānāṃ praṇayaṃ pārthivaṃ prati
buddhvā ca tattvato devī śarmiṣṭhāmidamabravīt
- 19
देवयान्युवाच
मदधीना सती कस्माद् अकार्षीर्विप्रियं मम
तमेवासुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि किम्
devayānyuvāca
madadhīnā satī kasmād akārṣīrvipriyaṃ mama
tamevāsuradharmaṃ tvamāsthitā na bibheṣi kim
- 20
शर्मिष्ठोवाच
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि
न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते
śarmiṣṭhovāca
yaduktamṛṣirityeva tatsatyaṃ cāruhāsini
nyāyato dharmataścaiva carantī na bibhemi te
- 21
यदा त्वया वृतो राजा वृत एव तदा मया
सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने
yadā tvayā vṛto rājā vṛta eva tadā mayā
sakhībhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane
- 22
पूज्यासि मम मान्या च श्रेष्ठा ज्येष्ठा च ब्राह्मणी
त्वत्तो हि मे पूज्यतरो राजर्षिः किं न वेत्सि तत्
pūjyāsi mama mānyā ca śreṣṭhā jyeṣṭhā ca brāhmaṇī
tvatto hi me pūjyataro rājarṣiḥ kiṃ na vetsi tat
- 23
शौनक उवाच
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीद् इदम्
राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे त्वया कृतम्
śaunaka uvāca
śrutvā tasyāstato vākyaṃ devayānyabravīd idam
rājannādyeha vatsyāmi vipriyaṃ me tvayā kṛtam
- 24
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम्
तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा
sahasotpatitāṃ śyāmāṃ dṛṣṭvā tāṃ sāśrulocanām
tūrṇaṃ sakāśaṃ kāvyasya prasthitāṃ vyathitastadā
- 25
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः
न्यवर्तत न सा चैव क्रोधसंरक्तलोचना
anuvavrāja saṃbhrāntaḥ pṛṣṭhataḥ sāntvayannṛpaḥ
nyavartata na sā caiva krodhasaṃraktalocanā
- 26
अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं साश्रुलोचना
अचिरादेव सम्प्राप्ता काव्यस्योशनसो ऽन्तिकम्
avibruvantī kiṃcicca rājānaṃ sāśrulocanā
acirādeva samprāptā kāvyasyośanaso 'ntikam
- 27
सा तु दृष्ट्वैव पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता
अनन्तरं ययातिस्तु पूजयामास भार्गवम्
sā tu dṛṣṭvaiva pitaramabhivādyāgrataḥ sthitā
anantaraṃ yayātistu pūjayāmāsa bhārgavam
- 28
देवयान्युवाच
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम्
शर्मिष्ठा यातिवृत्तास्ति दुहिता वृषपर्वणः
devayānyuvāca
adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaram
śarmiṣṭhā yātivṛttāsti duhitā vṛṣaparvaṇaḥ
- 29
त्रयोऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञानेन ययातिना
दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते
trayo'syāṃ janitāḥ putrā rājñānena yayātinā
durbhagāyā mama dvau tu putrau tāta bravīmi te
- 30
धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह
अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते
dharmajña iti vikhyāta eṣa rājā bhṛgūdvaha
atikrāntaśca maryādāṃ kāvyaitatkathayāmi te

