77 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं मत्स्येन कथितस्तारकस्य वधो महान्
कस्मिन्काले विनिर्वृत्ता कथेयं सूतनन्दन
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ matsyena kathitastārakasya vadho mahān
kasminkāle vinirvṛttā katheyaṃ sūtanandana
- 2
त्वन्मुखक्षीरसिन्धूत्था कथेयममृतात्मिका
कर्णाभ्यां पिबतां तृप्तिरस्माकं न प्रजायते
इदं मुने समाख्याहि महाबुद्धे मनोगतम्
tvanmukhakṣīrasindhūtthā katheyamamṛtātmikā
karṇābhyāṃ pibatāṃ tṛptirasmākaṃ na prajāyate
idaṃ mune samākhyāhi mahābuddhe manogatam
- 3
सूत उवाच
पृष्टस्तु मनुना देवो मत्स्यरूपी जनार्दनः
कथं शरवणे जातो देवः षड्वदनो विभो
sūta uvāca
pṛṣṭastu manunā devo matsyarūpī janārdanaḥ
kathaṃ śaravaṇe jāto devaḥ ṣaḍvadano vibho
- 4
एतत्तु वचनं श्रुत्वा पार्थिवस्यामितौजसः
उवाच भगवान्प्रीतो ब्रह्मसूनुर्महामतिम्
etattu vacanaṃ śrutvā pārthivasyāmitaujasaḥ
uvāca bhagavānprīto brahmasūnurmahāmatim
- 5
मत्स्य उवाच
वज्राङ्गो नाम दैत्योऽभूत्तस्य पुत्रस्तु तारकः
सुरानुद्वासयामास पुरेभ्यः स महाबलः
matsya uvāca
vajrāṅgo nāma daityo'bhūttasya putrastu tārakaḥ
surānudvāsayāmāsa purebhyaḥ sa mahābalaḥ
- 6
ततस्ते ब्रह्मणोऽभ्याशं जग्मुर्भयनिपीडिताः
भीतांश्च त्रिदशान्दृष्ट्वा ब्रह्मा तेषामुवाच ह
tataste brahmaṇo'bhyāśaṃ jagmurbhayanipīḍitāḥ
bhītāṃśca tridaśāndṛṣṭvā brahmā teṣāmuvāca ha
- 7
संत्यजध्वं भयं देवाः शंकरस्यात्मजः शिशुः
तुहिनाचलदौहित्रस्तं हनिष्यति दानवम्
saṃtyajadhvaṃ bhayaṃ devāḥ śaṃkarasyātmajaḥ śiśuḥ
tuhinācaladauhitrastaṃ haniṣyati dānavam
- 8
ततः काले तु कस्मिंश्चिद्दृष्ट्वा वै शैलजां शिवः
स्वरेतो वह्निवदने व्यसृजत्कारणान्तरे
tataḥ kāle tu kasmiṃściddṛṣṭvā vai śailajāṃ śivaḥ
svareto vahnivadane vyasṛjatkāraṇāntare
- 9
तत्प्राप्तं वह्निवदने रेतो देवानतर्पयत्
विदार्य जठराण्येषामजीर्णं निर्गतं मुने
tatprāptaṃ vahnivadane reto devānatarpayat
vidārya jaṭharāṇyeṣāmajīrṇaṃ nirgataṃ mune
- 10
पतितं तत्सरिद्वरां ततस्तु शरकानने
तस्मात्तु स समुद्भूतो गुहो दिनकरप्रभः
patitaṃ tatsaridvarāṃ tatastu śarakānane
tasmāttu sa samudbhūto guho dinakaraprabhaḥ
- 11
स सप्तदिवसो बालो निजघ्ने तारकासुरम्
एवं श्रुत्वा ततो वाक्यं तम् ऊचुर् ऋषिसत्तमाः
sa saptadivaso bālo nijaghne tārakāsuram
evaṃ śrutvā tato vākyaṃ tam ūcur ṛṣisattamāḥ
- 12
ऋषय ऊचुः
अत्याश्चर्यवती रम्या कथेयं पापनाशिनी
विस्तरेण हि नो ब्रूहि याथातथ्येन शृण्वताम्
ṛṣaya ūcuḥ
atyāścaryavatī ramyā katheyaṃ pāpanāśinī
vistareṇa hi no brūhi yāthātathyena śṛṇvatām
- 13
वज्राङ्गो नाम दैत्येन्द्रः कस्य वंशोद्भवः पुरा
यस्याभूत्तारकः पुत्रः सुरप्रमथनो बली
vajrāṅgo nāma daityendraḥ kasya vaṃśodbhavaḥ purā
yasyābhūttārakaḥ putraḥ surapramathano balī
- 14
निर्मितः को वधे चाभूत्तस्य दैत्येश्वरस्य तु
गुहजन्म तु कार्त्स्न्येन अस्माकं ब्रूहि मानद
nirmitaḥ ko vadhe cābhūttasya daityeśvarasya tu
guhajanma tu kārtsnyena asmākaṃ brūhi mānada
- 15
सूत उवाच
मानसो ब्रह्मणः पुत्रो दक्षो नाम प्रजापतिः
षष्टिं सोऽजनयत्कन्या वैरिण्यामेव नः श्रुतम्
sūta uvāca
mānaso brahmaṇaḥ putro dakṣo nāma prajāpatiḥ
ṣaṣṭiṃ so'janayatkanyā vairiṇyāmeva naḥ śrutam
- 16
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमये
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśatiṃ somāya catasro'riṣṭanemaye
- 17
द्वे वै बाहुकपुत्राय द्वे वै चाङ्गिरसे तथा
द्वे कृशाश्वाय विदुषे प्रजापतिसुतः प्रभुः
dve vai bāhukaputrāya dve vai cāṅgirase tathā
dve kṛśāśvāya viduṣe prajāpatisutaḥ prabhuḥ
- 18
अदितिर्दितिर्दनुर्विश्वा ह्यरिष्टा सुरसा तथा
सुरभिर्विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा
aditirditirdanurviśvā hyariṣṭā surasā tathā
surabhirvinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā
- 19
कद्रूर्मुनिश्च लोकस्य मातरो गोषु मातरः
तासां सकाशाल्लोकानां जङ्गमस्थावरात्मनाम्
kadrūrmuniśca lokasya mātaro goṣu mātaraḥ
tāsāṃ sakāśāllokānāṃ jaṅgamasthāvarātmanām
- 20
जन्म नानाप्रकाराणां ताभ्योऽन्ये देहिनः स्मृताः
देवेन्द्रोपेन्द्रपूषाद्याः सर्वे ते दितिजा मताः
janma nānāprakārāṇāṃ tābhyo'nye dehinaḥ smṛtāḥ
devendropendrapūṣādyāḥ sarve te ditijā matāḥ
- 21
दितेः सकाशाल्लोकास्तु हिरण्यकशिपादयः
दानवाश्च दनोः पुत्रा गावश्च सुरभीसुताः
diteḥ sakāśāllokāstu hiraṇyakaśipādayaḥ
dānavāśca danoḥ putrā gāvaśca surabhīsutāḥ
- 22
पक्षिणो विनतापुत्रा गरुडप्रमुखाः स्मृताः
नागाः कद्रूसुता ज्ञेयाः शेषाश्चान्येऽपि जन्तवः
pakṣiṇo vinatāputrā garuḍapramukhāḥ smṛtāḥ
nāgāḥ kadrūsutā jñeyāḥ śeṣāścānye'pi jantavaḥ
- 23
त्रैलोक्यनाथं शक्रं तु सर्वामरगणप्रभुम्
हिरण्यकशिपुश्चक्रे जित्वा राज्यं महाबलः
trailokyanāthaṃ śakraṃ tu sarvāmaragaṇaprabhum
hiraṇyakaśipuścakre jitvā rājyaṃ mahābalaḥ
- 24
ततः केनापि कालेन हिरण्यकशिपादयः
निहता विष्णुना संख्ये शेषाश्चेन्द्रेण दानवाः
tataḥ kenāpi kālena hiraṇyakaśipādayaḥ
nihatā viṣṇunā saṃkhye śeṣāścendreṇa dānavāḥ
- 25
ततो निहतपुत्राभूद्दितिर्वरमयाचत
भर्तारं कश्यपं देवं पुत्रमन्यं महाबलम्
tato nihataputrābhūdditirvaramayācata
bhartāraṃ kaśyapaṃ devaṃ putramanyaṃ mahābalam
- 26
समरे शक्रहन्तारं स तस्या अददात्प्रभुः
samare śakrahantāraṃ sa tasyā adadātprabhuḥ
- 27
नियमे वर्त हे देवि सहस्रं शुचिमानसा
वर्षाणां लप्स्यसे पुत्रमित्युक्ता सा तथाकरोत्
niyame varta he devi sahasraṃ śucimānasā
varṣāṇāṃ lapsyase putramityuktā sā tathākarot
- 28
वर्तन्त्या नियमे तस्याः सहस्राक्षः समाहितः
उपासामाचरत्तस्याः सा चैनमन्वमन्यत
vartantyā niyame tasyāḥ sahasrākṣaḥ samāhitaḥ
upāsāmācarattasyāḥ sā cainamanvamanyata
- 29
दशवत्सरशेषस्य सहस्रस्य तदा दितिः
उवाच शक्रं सुप्रीता वरदा तपसि स्थिता
daśavatsaraśeṣasya sahasrasya tadā ditiḥ
uvāca śakraṃ suprītā varadā tapasi sthitā
- 30
दितिरुवाच
पुत्रोत्तीर्णव्रतां प्रायो विद्धि मां पाकशासन
भविष्यति च ते भ्राता तेन सार्धमिमां श्रियम्
ditiruvāca
putrottīrṇavratāṃ prāyo viddhi māṃ pākaśāsana
bhaviṣyati ca te bhrātā tena sārdhamimāṃ śriyam

