58 shlokas
- 1
सूत उवाच
श्रुत्वैतत्सर्वम् अखिलं मनुः पप्रच्छ केशवम्
श्राद्धकालं च विविधं श्राद्धभेदं तथैव च
sūta uvāca
śrutvaitatsarvam akhilaṃ manuḥ papraccha keśavam
śrāddhakālaṃ ca vividhaṃ śrāddhabhedaṃ tathaiva ca
- 2
श्राद्धेषु भोजनीया ये ये च वर्ज्या द्विजातयः
कस्मिन्वासरभागे वा पितृभ्यः श्राद्धमाचरेत्
śrāddheṣu bhojanīyā ye ye ca varjyā dvijātayaḥ
kasminvāsarabhāge vā pitṛbhyaḥ śrāddhamācaret
- 3
कस्मिन्दत्तं कथं याति श्राद्धं तु मधुसूदन
विधिना केन कर्तव्यं कथं प्रीणाति तत्पितॄन्
kasmindattaṃ kathaṃ yāti śrāddhaṃ tu madhusūdana
vidhinā kena kartavyaṃ kathaṃ prīṇāti tatpitṝn
- 4
मत्स्य उवाच
कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन वा
पयोमूलफलैर्वापि पितृभ्यः प्रीतिमावहन्
matsya uvāca
kuryādaharahaḥ śrāddhamannādyenodakena vā
payomūlaphalairvāpi pitṛbhyaḥ prītimāvahan
- 5
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धमुच्यते
नित्यं तावत्प्रवक्ष्यामि अर्घ्यावाहनवर्जितम्
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ śrāddhamucyate
nityaṃ tāvatpravakṣyāmi arghyāvāhanavarjitam
- 6
अदैवं तद्विजानीयात्पार्वणं पर्वसु स्मृतम्
पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु तावन्महीपते
adaivaṃ tadvijānīyātpārvaṇaṃ parvasu smṛtam
pārvaṇaṃ trividhaṃ proktaṃ śṛṇu tāvanmahīpate
- 7
पार्वणे ये नियोज्यास्तु ताञ्शृणुष्व नराधिप
पञ्चाग्निः स्नातकश्चैव त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्
pārvaṇe ye niyojyāstu tāñśṛṇuṣva narādhipa
pañcāgniḥ snātakaścaiva trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit
- 8
श्रोत्रियः श्रोत्रियसुतो विधिवाक्यविशारदः
सर्वज्ञो वेदविन्मन्त्री ज्ञातवंशः कुलान्वितः
śrotriyaḥ śrotriyasuto vidhivākyaviśāradaḥ
sarvajño vedavinmantrī jñātavaṃśaḥ kulānvitaḥ
- 9
पुराणवेत्ता धर्मज्ञः स्वाध्यायजपतत्परः
शिवभक्तः पितृपरः सूर्यभक्तोऽथ वैष्णवः
purāṇavettā dharmajñaḥ svādhyāyajapatatparaḥ
śivabhaktaḥ pitṛparaḥ sūryabhakto'tha vaiṣṇavaḥ
- 10
ब्रह्मण्यो योगविच्छान्तो विजितात्मा च शीलवान्
भोजयेच्चापि दौहित्रं यत्नतः स्वसुहृद्गुरून्
brahmaṇyo yogavicchānto vijitātmā ca śīlavān
bhojayeccāpi dauhitraṃ yatnataḥ svasuhṛdgurūn
- 11
विट्पीतं मातुलं बन्धुमृत्विगाचार्यसोमपान्
यश्च व्याकुरुते वाक्यं यश्च मीमांसते ऽध्वरम्
viṭpītaṃ mātulaṃ bandhumṛtvigācāryasomapān
yaśca vyākurute vākyaṃ yaśca mīmāṃsate 'dhvaram
- 12
सामस्वरविधिज्ञश्च पङ्क्तिपावनपावनः
सामगो ब्रह्मचारी च वेदयुक्तो ऽथ ब्रह्मवित्
sāmasvaravidhijñaśca paṅktipāvanapāvanaḥ
sāmago brahmacārī ca vedayukto 'tha brahmavit
- 13
यत्रैते भुञ्जते श्राद्धे तदेव परमार्थवत्
एते भोज्याः प्रयत्नेन वर्जनीयान्निबोध मे
yatraite bhuñjate śrāddhe tadeva paramārthavat
ete bhojyāḥ prayatnena varjanīyānnibodha me
- 14
पतितोऽभिशस्तः क्लीबः पिशुनव्यङ्गरोगिणः
कुनखी श्यावदन्तश्च कुण्डगोलाश्वपालकाः
patito'bhiśastaḥ klībaḥ piśunavyaṅgarogiṇaḥ
kunakhī śyāvadantaśca kuṇḍagolāśvapālakāḥ
- 15
परिवित्तिर्नियुक्तात्मा प्रमत्तोन्मत्तदारुणाः
बैडाली बकवृत्तिश्च दम्भी देवलकादयः
parivittirniyuktātmā pramattonmattadāruṇāḥ
baiḍālī bakavṛttiśca dambhī devalakādayaḥ
- 16
कृतघ्नान्नास्तिकांस्तद्वन्म्लेच्छदेशनिवासिनः
त्रिशङ्कुर्बर्बरद्राववीतद्रविडकोङ्कणान्
kṛtaghnānnāstikāṃstadvanmlecchadeśanivāsinaḥ
triśaṅkurbarbaradrāvavītadraviḍakoṅkaṇān
- 17
वर्जयेल्लिङ्गिनः सर्वाञ्श्राद्धकाले विशेषतः
पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा विनीतात्मा निमन्त्रयेत्
varjayelliṅginaḥ sarvāñśrāddhakāle viśeṣataḥ
pūrvedyuraparedyurvā vinītātmā nimantrayet
- 18
निमन्त्रितान्हि पितर उपतिष्ठन्ति तान्द्विजान्
वायुभूता नु गच्छन्ति तथासीनानुपासते
nimantritānhi pitara upatiṣṭhanti tāndvijān
vāyubhūtā nu gacchanti tathāsīnānupāsate
- 19
दक्षिणं जानुमालभ्य त्वं मया तु निमन्त्रितः
एवं निमन्त्र्य नियमं श्रावयेत्पितृबान्धवान्
dakṣiṇaṃ jānumālabhya tvaṃ mayā tu nimantritaḥ
evaṃ nimantrya niyamaṃ śrāvayetpitṛbāndhavān
- 20
अक्रोधनैः शौचपरैः सततं ब्रह्मचारिभिः
भवितव्यं भवद्भिश्च मया च श्राद्धकारिणा
akrodhanaiḥ śaucaparaiḥ satataṃ brahmacāribhiḥ
bhavitavyaṃ bhavadbhiśca mayā ca śrāddhakāriṇā
- 21
पितृयज्ञं विनिर्वर्त्य तर्पणाख्यं तु यो ऽग्निमान्
पिण्डान्वाहार्यकं कुर्याच्छ्राद्धमिन्दुक्षये सदा
pitṛyajñaṃ vinirvartya tarpaṇākhyaṃ tu yo 'gnimān
piṇḍānvāhāryakaṃ kuryācchrāddhamindukṣaye sadā
- 22
गोमयेनोपलिप्ते तु दक्षिणप्रवणे स्थले
श्राद्धं समाचरेद्भक्त्या गोष्ठे वा जलसंनिधौ
gomayenopalipte tu dakṣiṇapravaṇe sthale
śrāddhaṃ samācaredbhaktyā goṣṭhe vā jalasaṃnidhau
- 23
अग्निमान्निर्वपेत्पित्र्यं चरुं च सममुष्टिभिः
पितृभ्यो निर्वपामीति सर्वं दक्षिणतो न्यसेत्
agnimānnirvapetpitryaṃ caruṃ ca samamuṣṭibhiḥ
pitṛbhyo nirvapāmīti sarvaṃ dakṣiṇato nyaset
- 24
अभिघार्यं ततः कुर्यान्निर्वापत्रयमग्रतः
ते ऽपि तस्यायताः कार्याश्चतुरङ्गुलविस्तृताः
abhighāryaṃ tataḥ kuryānnirvāpatrayamagrataḥ
te 'pi tasyāyatāḥ kāryāścaturaṅgulavistṛtāḥ
- 25
दर्वीत्रयं तु कुर्वीत खादिरं रजतान्वितम्
रत्निमात्रं परिश्लक्ष्णं हस्ताकाराग्रमुत्तमम्
darvītrayaṃ tu kurvīta khādiraṃ rajatānvitam
ratnimātraṃ pariślakṣṇaṃ hastākārāgramuttamam
- 26
उदपात्रं च कांस्यं च मेक्षणं च समित्कुशान्
तिलाः पात्राणि सद्वासो गन्धधूपानुलेपनम्
udapātraṃ ca kāṃsyaṃ ca mekṣaṇaṃ ca samitkuśān
tilāḥ pātrāṇi sadvāso gandhadhūpānulepanam
- 27
आहरेदपसव्यं तु सर्वं दक्षिणतः शनैः
एवमासाद्य तत्सर्वं भवनस्याग्रतो भुवि
āharedapasavyaṃ tu sarvaṃ dakṣiṇataḥ śanaiḥ
evamāsādya tatsarvaṃ bhavanasyāgrato bhuvi
- 28
गोमयेनोपलिप्तायां गोमूत्रेण तु मण्डलम्
अक्षताभिः सपुष्पाभिस्तदभ्यर्च्यापसव्यवत्
gomayenopaliptāyāṃ gomūtreṇa tu maṇḍalam
akṣatābhiḥ sapuṣpābhistadabhyarcyāpasavyavat
- 29
विप्राणां क्षालयेत्पादाव् अभिनन्द्य पुनः पुनः
आसनेषूपक्ᄆप्तेषु दर्भवत्सु विधानवत्
viprāṇāṃ kṣālayetpādāv abhinandya punaḥ punaḥ
āsaneṣūpakᄆpteṣu darbhavatsu vidhānavat
- 30
उपस्पृष्टोदकान्विप्रानुपवेश्यानुमन्त्रयेत्
द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकमुभयत्र च
upaspṛṣṭodakānviprānupaveśyānumantrayet
dvau daive pitṛkṛtye trīnekaikamubhayatra ca

