31 shlokas
- 1
शौनक उवाच
एवमुक्तः स राजर्षिः काव्यं स्मृत्वा महाव्रतम्
संक्रामयामास जरां तदा पुत्रे महात्मनि
śaunaka uvāca
evamuktaḥ sa rājarṣiḥ kāvyaṃ smṛtvā mahāvratam
saṃkrāmayāmāsa jarāṃ tadā putre mahātmani
- 2
पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः
प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान्प्रियान्
pauraveṇātha vayasā yayātirnahuṣātmajaḥ
prītiyukto naraśreṣṭhaścacāra viṣayānpriyān
- 3
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्
धर्माविरुद्धान्राजेन्द्रो यथार्हति स एव हि
yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham
dharmāviruddhānrājendro yathārhati sa eva hi
- 4
देवान् अतर्पयद्यज्ञैः श्राद्धैरपि पितामहान्
दीनाननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान्
devān atarpayadyajñaiḥ śrāddhairapi pitāmahān
dīnānanugrahairiṣṭaiḥ kāmaiśca dvijasattamān
- 5
अतिथीनन्नपानैश्च विशश्च प्रतिपालनैः
आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्निग्रहणेन च
atithīnannapānaiśca viśaśca pratipālanaiḥ
ānṛśaṃsyena śūdrāṃśca dasyūnnigrahaṇena ca
- 6
धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावद् अनुरञ्जयन्
ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः
dharmeṇa ca prajāḥ sarvā yathāvad anurañjayan
yayātiḥ pālayāmāsa sākṣādindra ivāparaḥ
- 7
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः
अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्
sa rājā siṃhavikrānto yuvā viṣayagocaraḥ
avirodhena dharmasya cacāra sukhamuttamam
- 8
स सम्प्राप्य शुभान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः
कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः
sa samprāpya śubhānkāmāṃstṛptaḥ khinnaśca pārthivaḥ
kālaṃ varṣasahasrāntaṃ sasmāra manujādhipaḥ
- 9
परिचिन्त्य स कालज्ञः कलाकाष्ठाश्च वीर्यवान्
पूर्णम्मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह
paricintya sa kālajñaḥ kalākāṣṭhāśca vīryavān
pūrṇammatvā tataḥ kālaṃ pūruṃ putramuvāca ha
- 10
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
- 11
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्
yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ
nālamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet
- 12
यथासुखं यथोत्साहं यथाकाममरिंदम
सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव
yathāsukhaṃ yathotsāhaṃ yathākāmamariṃdama
sevitā viṣayāḥ putra yauvanena mayā tava
- 13
पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम्
राज्यं चैव गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः
pūro prīto'smi bhadraṃ te gṛhāṇedaṃ svayauvanam
rājyaṃ caiva gṛhāṇedaṃ tvaṃ hi me priyakṛtsutaḥ
- 14
शौनक उवाच
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा
यौवनं प्रतिपेदे स पूरुः स्वं पुनरात्मनः
śaunaka uvāca
pratipede jarāṃ rājā yayātirnāhuṣastadā
yauvanaṃ pratipede sa pūruḥ svaṃ punarātmanaḥ
- 15
अभिषेक्तुकामं च नृपं पूरुं पुत्रं कनीयसम्
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्
abhiṣektukāmaṃ ca nṛpaṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam
brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan
- 16
कथं शुक्रस्य दौहित्रं देवयान्याः सुतं प्रभो
ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरोः प्रदास्यसि
kathaṃ śukrasya dauhitraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho
jyeṣṭhaṃ yadumatikramya rājyaṃ pūroḥ pradāsyasi
- 17
ज्येष्ठो यदुस्तव सुतस्तुर्वसुस्तदनन्तरम्
शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्तथानुः पूरुरेव च
jyeṣṭho yadustava sutasturvasustadanantaram
śarmiṣṭhāyāḥ suto druhyustathānuḥ pūrureva ca
- 18
कथं ज्येष्ठमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति
एतत्संबोधयामस्त्वां स्वधर्ममनुपालय
kathaṃ jyeṣṭhamatikramya kanīyānrājyamarhati
etatsaṃbodhayāmastvāṃ svadharmamanupālaya
- 19
ययातिरुवाच
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः
ज्येष्ठं प्रति यतो राज्यं न देयं मे कथंचन
yayātiruvāca
brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ
jyeṣṭhaṃ prati yato rājyaṃ na deyaṃ me kathaṃcana
- 20
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः
प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतां मतः
mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ
pratikūlaḥ pituryaśca na sa putraḥ satāṃ mataḥ
- 21
मातापित्रोर्वचनकृद्धितः पथ्यश्च यः सुतः
स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्तते पितृमातृषु
mātāpitrorvacanakṛddhitaḥ pathyaśca yaḥ sutaḥ
sa putraḥ putravadyaśca vartate pitṛmātṛṣu
- 22
यदुनाहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि वा
द्रुह्युणा चानुना चैवमप्यवज्ञा कृता भृशम्
yadunāhamavajñātastathā turvasunāpi vā
druhyuṇā cānunā caivamapyavajñā kṛtā bhṛśam
- 23
पूरुणा मे कृतं वाक्यं मानितं च विशेषतः
कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम
pūruṇā me kṛtaṃ vākyaṃ mānitaṃ ca viśeṣataḥ
kanīyānmama dāyādo jarā yena dhṛtā mama
- 24
मम कामः स च कृतः पूरुणा पुत्ररूपिणा
शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम्
mama kāmaḥ sa ca kṛtaḥ pūruṇā putrarūpiṇā
śukreṇa ca varo dattaḥ kāvyenośanasā svayam
- 25
पुत्रो यस्त्वानुवर्तेत स राजा पृथिवीपतिः
भवन्तः प्रतिजानन्तु पूरू राज्येऽभिषिच्यताम्
putro yastvānuvarteta sa rājā pṛthivīpatiḥ
bhavantaḥ pratijānantu pūrū rājye'bhiṣicyatām
- 26
प्रकृतय ऊचुः
यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा
सर्वं सो ऽर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः
prakṛtaya ūcuḥ
yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā
sarvaṃ so 'rhati kalyāṇaṃ kanīyānapi sa prabhuḥ
- 27
अर्हं पूरोरिदं राज्यं यः प्रियः प्रियकृत्तव
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम्
arhaṃ pūroridaṃ rājyaṃ yaḥ priyaḥ priyakṛttava
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram
- 28
शौनक उवाच
पौरजानपदैस्तुष्टैरित्युक्तो नाहुषस्तदा
अभिषिच्य ततः पूरुं राज्ये स्वसुतमात्मजम्
śaunaka uvāca
paurajānapadaistuṣṭairityukto nāhuṣastadā
abhiṣicya tataḥ pūruṃ rājye svasutamātmajam
- 29
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः
पुरात्स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह
dattvā ca pūrave rājyaṃ vanavāsāya dīkṣitaḥ
purātsa niryayau rājā brāhmaṇaistāpasaiḥ saha
- 30
यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवनाः सुताः
द्रुह्योश्चैव सुता भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः
yadostu yādavā jātāsturvasoryavanāḥ sutāḥ
druhyoścaiva sutā bhojā anostu mlecchajātayaḥ

