73 shlokas
- 1
सूत उवाच
स रथोऽधिष्ठितो देवैर्मासि मासि यथाक्रमम्
ततो वहत्यथादित्यं बहुभिर् ऋषिभिः सह
sūta uvāca
sa ratho'dhiṣṭhito devairmāsi māsi yathākramam
tato vahatyathādityaṃ bahubhir ṛṣibhiḥ saha
- 2
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सर्पग्रामणिराक्षसैः
एते वसन्ति वै सूर्ये मासौ द्वौ द्वौ क्रमेण च
gandharvairapsarobhiśca sarpagrāmaṇirākṣasaiḥ
ete vasanti vai sūrye māsau dvau dvau krameṇa ca
- 3
धातार्यमा पुलस्त्यश्च पुलहश्च प्रजापती
उरगौ वासुकिश्चैव संकीर्णश्चैव तावुभौ
dhātāryamā pulastyaśca pulahaśca prajāpatī
uragau vāsukiścaiva saṃkīrṇaścaiva tāvubhau
- 4
तुम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ
कृतस्थलाप्सराश्चैव या च सा पुञ्जिकस्थला
tumbururnāradaścaiva gandharvau gāyatāṃ varau
kṛtasthalāpsarāścaiva yā ca sā puñjikasthalā
- 5
ग्रामण्यौ रथकृत्तस्य रथौजाश्चैव तावुभौ
रक्षो हेतिः प्रहेतिश्च यातुधानावुभौ ऋतौ
grāmaṇyau rathakṛttasya rathaujāścaiva tāvubhau
rakṣo hetiḥ prahetiśca yātudhānāvubhau ṛtau
- 6
मधुमाधवयोर्ह्येष गणो वसति भास्करे
वसन्ग्रीष्मे तु द्वौ मासौ मित्रश्च वरुणश्च वै
madhumādhavayorhyeṣa gaṇo vasati bhāskare
vasangrīṣme tu dvau māsau mitraśca varuṇaśca vai
- 7
ऋषी अत्रिर्वसिष्ठश्च नागौ तक्षकरम्भकौ
मेनका सहजन्या च हाहा हूहूश्च गायकौ
ṛṣī atrirvasiṣṭhaśca nāgau takṣakarambhakau
menakā sahajanyā ca hāhā hūhūśca gāyakau
- 8
रथंतरश्च ग्रामण्यौ रथकृच्चैव तावुभौ
पुरुषादो वधश्चैव यातुधानौ तु तौ स्मृतौ
rathaṃtaraśca grāmaṇyau rathakṛccaiva tāvubhau
puruṣādo vadhaścaiva yātudhānau tu tau smṛtau
- 9
एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः
ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्ति स्म देवताः
ete vasanti vai sūrye māsayoḥ śuciśukrayoḥ
tataḥ sūrye punaścānyā nivasanti sma devatāḥ
- 10
इन्द्रश्चैव विवस्वांश्च अङ्गिरा भृगुरेव च
एलापत्त्रस्तथा सर्पः शङ्खपालश्च पन्नगः
indraścaiva vivasvāṃśca aṅgirā bhṛgureva ca
elāpattrastathā sarpaḥ śaṅkhapālaśca pannagaḥ
- 11
विश्वावसुसुषेणौ च प्रातश्चैव रथश्च हि
प्रम्लोचेत्यप्सराश्चैव निम्रोचन्ती च ते उभे
viśvāvasusuṣeṇau ca prātaścaiva rathaśca hi
pramlocetyapsarāścaiva nimrocantī ca te ubhe
- 12
यातुधानस्तथा हेतिर्व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ
नभस्यनभसोरेतैर्वसन्तश्च दिवाकरे
yātudhānastathā hetirvyāghraścaiva tu tāvubhau
nabhasyanabhasoretairvasantaśca divākare
- 13
मासौ द्वौ देवताः सूर्ये वसन्ति च शरदृतौ
पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजः सगौतमः
māsau dvau devatāḥ sūrye vasanti ca śaradṛtau
parjanyaścaiva pūṣā ca bharadvājaḥ sagautamaḥ
- 14
चित्रसेनश्च गन्धर्वस्तथा वा सुरुचिश्च यः
विश्वाची च घृताची च उभे ते पुण्यलक्षणे
citrasenaśca gandharvastathā vā suruciśca yaḥ
viśvācī ca ghṛtācī ca ubhe te puṇyalakṣaṇe
- 15
नागश्चैरावतश्चैव विश्रुतश्च धनंजयः
सेनजिच्च सुषेणश्च सेनानीर्ग्रामणीस्तथा
nāgaścairāvataścaiva viśrutaśca dhanaṃjayaḥ
senajicca suṣeṇaśca senānīrgrāmaṇīstathā
- 16
चारो वातश्च द्वावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ
वसन्त्येते च वै सूर्ये मासयोश्च त्विषोर्जयोः
cāro vātaśca dvāvetau yātudhānāvubhau smṛtau
vasantyete ca vai sūrye māsayośca tviṣorjayoḥ
- 17
हैमन्तिकौ च द्वौ मासौ निवसन्ति दिवाकरे
अंशो भगश्च द्वावेतौ कश्यपश्च क्रतुश्च तौ
haimantikau ca dvau māsau nivasanti divākare
aṃśo bhagaśca dvāvetau kaśyapaśca kratuśca tau
- 18
भुजंगश्च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस्तथा
चित्रसेनश्च गन्धर्वः पूर्णायुश्चैव गायनौ
bhujaṃgaśca mahāpadmaḥ sarpaḥ karkoṭakastathā
citrasenaśca gandharvaḥ pūrṇāyuścaiva gāyanau
- 19
अप्सराः पूर्वचित्तिश्च गन्धर्वा ह्युर्वशी च या
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च सेनानीर्ग्रामणीश्च तौ
apsarāḥ pūrvacittiśca gandharvā hyurvaśī ca yā
tārkṣyaścāriṣṭanemiśca senānīrgrāmaṇīśca tau
- 20
विद्युत्सूर्यश्च तावुग्रौ यातुधानौ तु तौ स्मृतौ
सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे
vidyutsūryaśca tāvugrau yātudhānau tu tau smṛtau
sahe caiva sahasye ca vasantyete divākare
- 21
ततस्तु शिशिरे चापि मासयोर्निवसन्ति ते
त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर्विश्वामित्रस्तथैव च
tatastu śiśire cāpi māsayornivasanti te
tvaṣṭā viṣṇurjamadagnirviśvāmitrastathaiva ca
- 22
काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ
गन्धर्वौ धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च तावुभौ
kādraveyau tathā nāgau kambalāśvatarāvubhau
gandharvau dhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāśca tāvubhau
- 23
तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रम्भा मनोरमा
ग्रामणीर् ऋतजिच्चैव सत्यजिच्च महाबलः
tilottamāpsarāścaiva devī rambhā manoramā
grāmaṇīr ṛtajiccaiva satyajicca mahābalaḥ
- 24
ब्रह्मोपेतश्च वै रक्षो यज्ञोपेतस्तथैव च
इत्येते निवसन्ति स्म द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे
brahmopetaśca vai rakṣo yajñopetastathaiva ca
ityete nivasanti sma dvau dvau māsau divākare
- 25
स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः
सूर्यमापादयन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम्
sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ
sūryamāpādayantyete tejasā teja uttamam
- 26
ग्रथितैस्तु वचोभिश्च स्तुवन्ति ऋषयो रविम्
गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैरुपासते
grathitaistu vacobhiśca stuvanti ṛṣayo ravim
gandharvāpsarasaścaiva gītanṛtyairupāsate
- 27
विद्याग्रामणिनो यक्षाः कुर्वन्त्याभीषुसंग्रहम्
सर्पाः सर्पन्ति वै सूर्ये यातुधानानुयान्ति च
vidyāgrāmaṇino yakṣāḥ kurvantyābhīṣusaṃgraham
sarpāḥ sarpanti vai sūrye yātudhānānuyānti ca
- 28
वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्
एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः
vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim
eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ
- 29
यथायोगं यथाधर्मं यथातत्त्वं यथाबलम्
तथा तपत्यसौ सूर्यस्तेषामिद्धस्तु तेजसा
yathāyogaṃ yathādharmaṃ yathātattvaṃ yathābalam
tathā tapatyasau sūryasteṣāmiddhastu tejasā
- 30
भूतानामशुभं सर्वं व्यपोहति स्वतेजसा
मानवानां शुभैर्ह्येतैर्ह्रियते दुरितं तु वै
bhūtānāmaśubhaṃ sarvaṃ vyapohati svatejasā
mānavānāṃ śubhairhyetairhriyate duritaṃ tu vai

