32 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम्
उत्पत्तिं विस्तरेणैव सूत ब्रूहि यथातथम्
ṛṣaya ūcuḥ
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
utpattiṃ vistareṇaiva sūta brūhi yathātatham
- 2
सूत उवाच
संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते
दक्षात्प्राचेतसाद् ऊर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसम्भवा
sūta uvāca
saṃkalpāddarśanātsparśātpūrveṣāṃ sṛṣṭirucyate
dakṣātprācetasād ūrdhvaṃ sṛṣṭirmaithunasambhavā
- 3
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयम्भुवा
यथा ससर्ज चैवादौ तथैव शृणुत द्विजाः
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayambhuvā
yathā sasarja caivādau tathaiva śṛṇuta dvijāḥ
- 4
यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान्
न वृद्धिम् अगमल्लोकस्तदा मैथुनयोगतः
दक्षः पुत्रसहस्राणि पाञ्चजन्यामजीजनत्
yadā tu sṛjatastasya devarṣigaṇapannagān
na vṛddhim agamallokastadā maithunayogataḥ
dakṣaḥ putrasahasrāṇi pāñcajanyāmajījanat
- 5
तांस्तु दृष्ट्वा महाभागः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः
नारदः प्राह हर्यश्वान्दक्षपुत्रान्समागतान्
tāṃstu dṛṣṭvā mahābhāgaḥ sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ
nāradaḥ prāha haryaśvāndakṣaputrānsamāgatān
- 6
भुवः प्रमाणं सर्वत्र ज्ञात्वोर्ध्वम् अध एव च
ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वमृषिसत्तमाः
bhuvaḥ pramāṇaṃ sarvatra jñātvordhvam adha eva ca
tataḥ sṛṣṭiṃ viśeṣeṇa kurudhvamṛṣisattamāḥ
- 7
ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम्
अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रादिव सिन्धवः
te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam
adyāpi na nivartante samudrādiva sindhavaḥ
- 8
हर्यश्वेषु प्रनष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः
वैरिण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः
haryaśveṣu pranaṣṭeṣu punardakṣaḥ prajāpatiḥ
vairiṇyāmeva putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ
- 9
शबला नाम ते विप्राः समेताः सृष्टिहेतवः
नारदोऽनुगतान्प्राह पुनस्तान्पूर्ववत्स तान्
śabalā nāma te viprāḥ sametāḥ sṛṣṭihetavaḥ
nārado'nugatānprāha punastānpūrvavatsa tān
- 10
भुवः प्रमाणं सर्वत्र ज्ञात्वा भ्रातॄन् अथो पुनः
आगत्य चाथ सृष्टिं च करिष्यथ विशेषतः
bhuvaḥ pramāṇaṃ sarvatra jñātvā bhrātṝn atho punaḥ
āgatya cātha sṛṣṭiṃ ca kariṣyatha viśeṣataḥ
- 11
ते ऽपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रातृपथा तदा
ततः प्रभृति न भ्रातुः कनीयान्मार्गम् इच्छति
अन्विष्यन्दुःखमाप्नोति तेन तत्परिवर्जयेत्
te 'pi tenaiva mārgeṇa jagmurbhrātṛpathā tadā
tataḥ prabhṛti na bhrātuḥ kanīyānmārgam icchati
anviṣyanduḥkhamāpnoti tena tatparivarjayet
- 12
ततस्तेषु विनष्टेषु षष्टिं कन्याः प्रजापतिः
वैरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तथा
tatasteṣu vinaṣṭeṣu ṣaṣṭiṃ kanyāḥ prajāpatiḥ
vairiṇyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prācetasastathā
- 13
प्रादात्स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमये
prādātsa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśatiṃ somāya catasro'riṣṭanemaye
- 14
द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते
द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात्
dve caiva bhṛguputrāya dve kṛśāśvāya dhīmate
dve caivāṅgirase tadvattāsāṃ nāmāni vistarāt
- 15
शृणुध्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारम् आदितः
मरुत्वती वसुर्यामी लम्बा भानुर् अरुन्धती
śṛṇudhvaṃ devamātṝṇāṃ prajāvistāram āditaḥ
marutvatī vasuryāmī lambā bhānur arundhatī
- 16
संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी
धर्मपत्न्यः समाख्यातास्तासां पुत्रान्निबोधत
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhāminī
dharmapatnyaḥ samākhyātāstāsāṃ putrānnibodhata
- 17
विश्वे देवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत्
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस्तथा
viśve devāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānajījanat
marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavastathā
- 18
भानोस्तु भानवस्तद्वन्मुहूर्तायां मुहूर्तकाः
लम्बायां घोषनामानो नागवीथी तु यामिजा
bhānostu bhānavastadvanmuhūrtāyāṃ muhūrtakāḥ
lambāyāṃ ghoṣanāmāno nāgavīthī tu yāmijā
- 19
पृथिवीतलसम्भूतम् अरुन्धत्याम् अजायत
संकल्पायास्तु संकल्पो वसुसृष्टिं निबोधत
pṛthivītalasambhūtam arundhatyām ajāyata
saṃkalpāyāstu saṃkalpo vasusṛṣṭiṃ nibodhata
- 20
ज्योतिष्मन्तस्तु ये देवा व्यापकाः सर्वतो दिशम्
वसवस्ते समाख्यातास्तेषां सर्गं निबोधत
jyotiṣmantastu ye devā vyāpakāḥ sarvato diśam
vasavaste samākhyātāsteṣāṃ sargaṃ nibodhata
- 21
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः
āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo'nalaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ
- 22
आपस्य पुत्राश्चत्वारः शान्तो वै दण्ड एव च
शाम्बोऽथ मणिवक्त्रश्च यज्ञरक्षाधिकारिणः
āpasya putrāścatvāraḥ śānto vai daṇḍa eva ca
śāmbo'tha maṇivaktraśca yajñarakṣādhikāriṇaḥ
- 23
ध्रुवस्य कालः पुत्रस्तु वर्चाः सोमादजायत
द्रविणो हव्यवाहश्च धरपुत्राव् उभौ स्मृतौ
dhruvasya kālaḥ putrastu varcāḥ somādajāyata
draviṇo havyavāhaśca dharaputrāv ubhau smṛtau
- 24
कल्याणिन्यां ततः प्राणो रमणः शिशिरोऽपि च
मनोहरा धरात्पुत्रानवापाथ हरेः सुता
kalyāṇinyāṃ tataḥ prāṇo ramaṇaḥ śiśiro'pi ca
manoharā dharātputrānavāpātha hareḥ sutā
- 25
शिवा मनोजवं पुत्रमविज्ञातगतिं तथा
अवाप चानलात्पुत्राव् अग्निप्रायगुणौ पुनः
śivā manojavaṃ putramavijñātagatiṃ tathā
avāpa cānalātputrāv agniprāyaguṇau punaḥ
- 26
अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजाः
agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyata
tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajāḥ
- 27
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेयस्ततः स्मृतः
प्रत्यूषस ऋषिः पुत्रो विभुर्नाम्नाथ देवलः
विश्वकर्मा प्रभासस्य पुत्रः शिल्पी प्रजापतिः
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeyastataḥ smṛtaḥ
pratyūṣasa ṛṣiḥ putro vibhurnāmnātha devalaḥ
viśvakarmā prabhāsasya putraḥ śilpī prajāpatiḥ
- 28
प्रासादभवनोद्यानप्रतिमाभूषणादिषु
तडागारामकूपेषु स्मृतः सो ऽमरवर्धकिः
prāsādabhavanodyānapratimābhūṣaṇādiṣu
taḍāgārāmakūpeṣu smṛtaḥ so 'maravardhakiḥ
- 29
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः
हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः
ajaikapādahirbudhnyo virūpākṣo'tha raivataḥ
haraśca bahurūpaśca tryambakaśca sureśvaraḥ
- 30
सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः
एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः
sāvitraśca jayantaśca pinākī cāparājitaḥ
ete rudrāḥ samākhyātā ekādaśa gaṇeśvarāḥ

