47 shlokas
- 1
मत्स्य उवाच
ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा
सुराणामसुराणां च परस्परजयैषिणाम्
matsya uvāca
tābhyāṃ balābhyāṃ saṃjajñe tumulo vigrahastadā
surāṇāmasurāṇāṃ ca parasparajayaiṣiṇām
- 2
दानवा दैवतैः सार्धं नानाप्रहरणोद्यताः
समीयुर्युध्यमाना वै पर्वता इव पर्वतैः
dānavā daivataiḥ sārdhaṃ nānāpraharaṇodyatāḥ
samīyuryudhyamānā vai parvatā iva parvataiḥ
- 3
तत्सुरासुरसंयुक्तं युद्धमत्यद्भुतं बभौ
धर्माधर्मसमायुक्तं दर्पेण विनयेन च
tatsurāsurasaṃyuktaṃ yuddhamatyadbhutaṃ babhau
dharmādharmasamāyuktaṃ darpeṇa vinayena ca
- 4
ततो रथैर्विप्रयुक्तैर्वारणैश्च प्रचोदितैः
उत्पतद्भिश्च गगनमसिहस्तैः समन्ततः
tato rathairviprayuktairvāraṇaiśca pracoditaiḥ
utpatadbhiśca gaganamasihastaiḥ samantataḥ
- 5
क्षिप्यमाणैश्च मुसलैः संपतद्भिश्च सायकैः
चापैर्विस्फार्यमाणैश्च पात्यमानैश्च मुद्गरैः
kṣipyamāṇaiśca musalaiḥ saṃpatadbhiśca sāyakaiḥ
cāpairvisphāryamāṇaiśca pātyamānaiśca mudgaraiḥ
- 6
तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसंकुलम्
जगतस्त्रासजननं युगसंवर्तकोपमम्
tadyuddhamabhavadghoraṃ devadānavasaṃkulam
jagatastrāsajananaṃ yugasaṃvartakopamam
- 7
हस्तमुक्तैश्च परिघैर्विप्रयुक्तैश्च पर्वतैः
दानवाः समरे जघ्नुर्देवानिन्द्रपुरोगमान्
hastamuktaiśca parighairviprayuktaiśca parvataiḥ
dānavāḥ samare jaghnurdevānindrapurogamān
- 8
ते वध्यमाना बलिभिर्दानवैर्जितकाशिभिः
विषण्णवदना देवा जग्मुरार्तिं परां मृधे
te vadhyamānā balibhirdānavairjitakāśibhiḥ
viṣaṇṇavadanā devā jagmurārtiṃ parāṃ mṛdhe
- 9
तेऽस्त्रशूलप्रमथिताः परिघैर्भिन्नमस्तकाः
भिन्नोरस्का दितिसुतैर्वेमू रक्तं व्रणैर्बहु
te'straśūlapramathitāḥ parighairbhinnamastakāḥ
bhinnoraskā ditisutairvemū raktaṃ vraṇairbahu
- 10
वेष्टिताः शरजालैश्च निर्यत्नाश्चासुरैः कृताः
प्रविष्टा दानवीं मायां न शेकुस्ते विचेष्टितुम्
veṣṭitāḥ śarajālaiśca niryatnāścāsuraiḥ kṛtāḥ
praviṣṭā dānavīṃ māyāṃ na śekuste viceṣṭitum
- 11
अस्तं गतमिवाभाति निष्प्राणसदृशाकृति
बलं सुराणामसुरैर्निष्प्रयत्नायुधं कृतम्
astaṃ gatamivābhāti niṣprāṇasadṛśākṛti
balaṃ surāṇāmasurairniṣprayatnāyudhaṃ kṛtam
- 12
दैत्यचापच्युतान्घोरांश्छित्त्वा वज्रेण ताञ्छरान्
शक्रो दैत्यबलं घोरं विवेश बहुलोचनः
daityacāpacyutānghorāṃśchittvā vajreṇa tāñcharān
śakro daityabalaṃ ghoraṃ viveśa bahulocanaḥ
- 13
स दैत्यप्रमुखान्हत्वा तद्दानवबलं महत्
तामसेनास्त्रजालेन तमोभूतम् अथाकरोत्
sa daityapramukhānhatvā taddānavabalaṃ mahat
tāmasenāstrajālena tamobhūtam athākarot
- 14
तेऽन्योन्यं नावबुध्यन्त देवानां वाहनानि च
घोरेण तमसाविष्टाः पुरुहूतस्य तेजसा
te'nyonyaṃ nāvabudhyanta devānāṃ vāhanāni ca
ghoreṇa tamasāviṣṭāḥ puruhūtasya tejasā
- 43
यद्यस्ति तपसो वीर्यं युष्माकं विदितात्मनाम्
सृजध्वं मानसान्पुत्रान्प्राजापत्येन कर्मणा
yadyasti tapaso vīryaṃ yuṣmākaṃ viditātmanām
sṛjadhvaṃ mānasānputrānprājāpatyena karmaṇā
- 44
मनसा निर्मिता योनिराधातव्या तपस्विभिः
न दारयोगो बीजं वा व्रतमुक्तं तपस्विनाम्
manasā nirmitā yonirādhātavyā tapasvibhiḥ
na dārayogo bījaṃ vā vratamuktaṃ tapasvinām
- 45
यदिदं लुप्तधर्मार्थं युष्माभिरिह निर्भयैः
व्याहृतं सद्भिर् अत्यर्थमसद्भिरिव मे मतम्
yadidaṃ luptadharmārthaṃ yuṣmābhiriha nirbhayaiḥ
vyāhṛtaṃ sadbhir atyarthamasadbhiriva me matam
- 46
वपुर्दीप्तान्तरात्मानम् एतत्कृत्वा मनोमयम्
दारयोगं विना स्रक्ष्ये पुत्रम् आत्मतनूरुहम्
vapurdīptāntarātmānam etatkṛtvā manomayam
dārayogaṃ vinā srakṣye putram ātmatanūruham
- 47
एवमात्मानमात्मा मे द्वितीयं जनयिष्यति
वन्येनानेन विधिना दिधक्षन्तमिव प्रजाः
evamātmānamātmā me dvitīyaṃ janayiṣyati
vanyenānena vidhinā didhakṣantamiva prajāḥ
- 48
ऊर्वस्तु तपसाविष्टो निवेश्योरुं हुताशने
ममन्थैकेन दर्भेण सुतस्य प्रभवारणिम्
ūrvastu tapasāviṣṭo niveśyoruṃ hutāśane
mamanthaikena darbheṇa sutasya prabhavāraṇim
- 49
तस्योरुं सहसा भित्त्वा ज्वालामाली ह्य् अनिन्धनः
जगतो दहनाकाङ्क्षी पुत्रोऽग्निः समपद्यत
tasyoruṃ sahasā bhittvā jvālāmālī hy anindhanaḥ
jagato dahanākāṅkṣī putro'gniḥ samapadyata
- 50
ऊर्वस्योरुं विनिर्भिद्य और्वो नामान्तकोऽनलः
दिधक्षन्निव लोकांस्त्रीञ्जज्ञे परमकोपनः
ūrvasyoruṃ vinirbhidya aurvo nāmāntako'nalaḥ
didhakṣanniva lokāṃstrīñjajñe paramakopanaḥ
- 51
उत्पन्नमात्रश्चोवाच पितरं क्षीणया गिरा
क्षुधा मे बाधते तात जगद्भक्ष्ये त्यजस्व माम्
utpannamātraścovāca pitaraṃ kṣīṇayā girā
kṣudhā me bādhate tāta jagadbhakṣye tyajasva mām
- 52
त्रिदिवारोहिभिर्ज्वालैर्जृम्भमाणो दिशो दश
निर्दहन्सर्वभूतानि ववृधे सोऽन्तकोऽनलः
tridivārohibhirjvālairjṛmbhamāṇo diśo daśa
nirdahansarvabhūtāni vavṛdhe so'ntako'nalaḥ
- 53
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनिमूर्वं सभाजयन्
उवाच वार्यतां पुत्रो जगतश्च दयां कुरु
etasminnantare brahmā munimūrvaṃ sabhājayan
uvāca vāryatāṃ putro jagataśca dayāṃ kuru
- 54
अस्यापत्यस्य ते विप्र करिष्ये स्थानमुत्तमम्
तथ्यमेतद्वचः पुत्र शृणु त्वं वदतां वर
asyāpatyasya te vipra kariṣye sthānamuttamam
tathyametadvacaḥ putra śṛṇu tvaṃ vadatāṃ vara
- 55
ऊर्व उवाच
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मेऽद्य भगवाञ्छिशोः
मतिमेतां ददातीह परमानुग्रहाय वै
ūrva uvāca
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yanme'dya bhagavāñchiśoḥ
matimetāṃ dadātīha paramānugrahāya vai
- 56
प्रभातकाले सम्प्राप्ते काङ्क्षितव्ये समागमे
भगवंस्तर्पितः पुत्रः कैर्हव्यैः प्राप्स्यते सुखम्
prabhātakāle samprāpte kāṅkṣitavye samāgame
bhagavaṃstarpitaḥ putraḥ kairhavyaiḥ prāpsyate sukham
- 57
कुत्र चास्य निवासः स्याद्भोजनं वा किमात्मकम्
विधास्यतीह भगवान्वीर्यतुल्यं महौजसः
kutra cāsya nivāsaḥ syādbhojanaṃ vā kimātmakam
vidhāsyatīha bhagavānvīryatulyaṃ mahaujasaḥ
- 58
ब्रह्मोवाच
वडवामुखेऽस्य वसतिः समुद्रे वै भविष्यति
मम योनिर्जलं विप्र तस्य पीतवतः सुखम्
brahmovāca
vaḍavāmukhe'sya vasatiḥ samudre vai bhaviṣyati
mama yonirjalaṃ vipra tasya pītavataḥ sukham

