34 shlokas
- 1
सूत उवाच
गान्धारी चैव माद्री च वृष्णिभार्ये बभूवतुः
गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्
sūta uvāca
gāndhārī caiva mādrī ca vṛṣṇibhārye babhūvatuḥ
gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam
- 2
माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषम्
अनमित्रं शिबिं चैव पञ्चमं कृतलक्षणम्
mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīḍhuṣam
anamitraṃ śibiṃ caiva pañcamaṃ kṛtalakṣaṇam
- 3
अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि तु द्वौ सुतौ
प्रसेनश्च महावीर्यः शक्तिसेनश्च ताव् उभौ
anamitrasuto nighno nighnasyāpi tu dvau sutau
prasenaśca mahāvīryaḥ śaktisenaśca tāv ubhau
- 4
स्यमन्तकः प्रसेनस्य मणिरत्नमनुत्तमम्
पृथिव्यां सर्वरत्नानां राजा वै सो ऽभवन्मणिः
syamantakaḥ prasenasya maṇiratnamanuttamam
pṛthivyāṃ sarvaratnānāṃ rājā vai so 'bhavanmaṇiḥ
- 5
हृदि कृत्वा तु बहुशो मणिं तमभियाचितः
गोविन्दोऽपि न तं लेभे शक्तोऽपि न जहार सः
hṛdi kṛtvā tu bahuśo maṇiṃ tamabhiyācitaḥ
govindo'pi na taṃ lebhe śakto'pi na jahāra saḥ
- 6
कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः
यथाशब्दं स शुश्राव बिले सत्त्वेन पूरिते
kadācinmṛgayāṃ yātaḥ prasenastena bhūṣitaḥ
yathāśabdaṃ sa śuśrāva bile sattvena pūrite
- 7
ततः प्रविश्य स बिलं प्रसेनो ह्य् ऋक्षमैक्षत
ऋक्षः प्रसेनं च तथा ऋक्षं चैव प्रसेनजित्
tataḥ praviśya sa bilaṃ praseno hy ṛkṣamaikṣata
ṛkṣaḥ prasenaṃ ca tathā ṛkṣaṃ caiva prasenajit
- 8
हत्वा ऋक्षः प्रसेनं तु ततस्तं मणिमाददात्
अदृष्टस्तु हतस्तेन अन्तर्बिलगतस्तदा
hatvā ṛkṣaḥ prasenaṃ tu tatastaṃ maṇimādadāt
adṛṣṭastu hatastena antarbilagatastadā
- 9
प्रसेनं तु हतं ज्ञात्वा गोविन्दः परिशङ्कितः
गोविन्देन हतो व्यक्तं प्रसेनो मणिकारणात्
prasenaṃ tu hataṃ jñātvā govindaḥ pariśaṅkitaḥ
govindena hato vyaktaṃ praseno maṇikāraṇāt
- 10
प्रसेनस्तु गतोऽरण्यं मणिरत्नेन भूषितः
तं दृष्ट्वा स हतस्तेन गोविन्दः प्रत्युवाच ह
हन्मि चैनं दुराचारं शत्रुभूतं हि वृष्णिषु
prasenastu gato'raṇyaṃ maṇiratnena bhūṣitaḥ
taṃ dṛṣṭvā sa hatastena govindaḥ pratyuvāca ha
hanmi cainaṃ durācāraṃ śatrubhūtaṃ hi vṛṣṇiṣu
- 11
अथ दीर्घेण कालेन मृगयां निर्गतः पुनः
यदृच्छया च गोविन्दो बिलस्याभ्याशमागमत्
atha dīrgheṇa kālena mṛgayāṃ nirgataḥ punaḥ
yadṛcchayā ca govindo bilasyābhyāśamāgamat
- 12
तं दृष्ट्वा तु महाशब्दं स चक्रे ऋक्षराड्बली
शब्दं श्रुत्वा तु गोविन्दः खड्गपाणिः प्रविश्य सः
अपश्यज्जाम्बवन्तं तमृक्षराजं महाबलम्
taṃ dṛṣṭvā tu mahāśabdaṃ sa cakre ṛkṣarāḍbalī
śabdaṃ śrutvā tu govindaḥ khaḍgapāṇiḥ praviśya saḥ
apaśyajjāmbavantaṃ tamṛkṣarājaṃ mahābalam
- 13
ततस्तूर्णं हृषीकेशस्तमृक्षपतिमञ्जसा
जाम्बवन्तं स जग्राह क्रोधसंरक्तलोचनः
tatastūrṇaṃ hṛṣīkeśastamṛkṣapatimañjasā
jāmbavantaṃ sa jagrāha krodhasaṃraktalocanaḥ
- 14
तुष्टावैनं तदा ऋक्षः कर्मभिर्वैष्णवैः प्रभुम्
ततस्तुष्टस्तु भगवान्वरेणैनमरोचयत्
tuṣṭāvainaṃ tadā ṛkṣaḥ karmabhirvaiṣṇavaiḥ prabhum
tatastuṣṭastu bhagavānvareṇainamarocayat
- 15
जाम्बवानुवाच
इच्छे चक्रप्रहारेण त्वत्तोऽहं मरणं प्रभो
कन्या चेयं मम शुभा भर्तारं त्वामवाप्नुयात्
यो ऽयं मणिः प्रसेनं तु हत्वा प्राप्तो मया प्रभो
jāmbavānuvāca
icche cakraprahāreṇa tvatto'haṃ maraṇaṃ prabho
kanyā ceyaṃ mama śubhā bhartāraṃ tvāmavāpnuyāt
yo 'yaṃ maṇiḥ prasenaṃ tu hatvā prāpto mayā prabho
- 16
ततः स जाम्बवन्तं तं हत्वा चक्रेण वै प्रभुः
कृतकर्मा महाबाहुः सकन्यं मणिमाहरत्
tataḥ sa jāmbavantaṃ taṃ hatvā cakreṇa vai prabhuḥ
kṛtakarmā mahābāhuḥ sakanyaṃ maṇimāharat
- 17
ददौ सत्राजितायैनं सर्वसात्वतसंसदि
तेन मिथ्यापवादेन संतप्तोऽयं जनार्दनः
dadau satrājitāyainaṃ sarvasātvatasaṃsadi
tena mithyāpavādena saṃtapto'yaṃ janārdanaḥ
- 18
ततस्ते यादवाः सर्वे वासुदेवमथाब्रुवन्
अस्माकं तु मतिर्ह्यासीत्प्रसेनस्तु त्वया हतः
tataste yādavāḥ sarve vāsudevamathābruvan
asmākaṃ tu matirhyāsītprasenastu tvayā hataḥ
- 19
कैकेयस्य सुता भार्या दश सत्राजितः शुभाः
तासूत्पन्नाः सुतास्तस्य शतमेकं तु विश्रुताः
ख्यातिमन्तो महावीर्या भङ्गकारस्तु पूर्वजः
kaikeyasya sutā bhāryā daśa satrājitaḥ śubhāḥ
tāsūtpannāḥ sutāstasya śatamekaṃ tu viśrutāḥ
khyātimanto mahāvīryā bhaṅgakārastu pūrvajaḥ
- 20
अथ व्रतवती तस्माद्भङ्गकारात्तु पूर्वजात्
सुषुवे सुकुमारीस्तु तिस्रः कमललोचनाः
atha vratavatī tasmādbhaṅgakārāttu pūrvajāt
suṣuve sukumārīstu tisraḥ kamalalocanāḥ
- 21
सत्यभामा वरा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता
तथा पद्मावती चैव ताश्च कृष्णाय सो ऽददात्
satyabhāmā varā strīṇāṃ vratinī ca dṛḍhavratā
tathā padmāvatī caiva tāśca kṛṣṇāya so 'dadāt
- 22
अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात्
सत्यकस्तस्य पुत्रस्तु सात्यकिस्तस्य चात्मजः
anamitrācchinirjajñe kaniṣṭhādvṛṣṇinandanāt
satyakastasya putrastu sātyakistasya cātmajaḥ
- 23
सत्यवान्युयुधानस्तु शिनेर्नप्ता प्रतापवान्
असङ्गो युयुधानस्य द्युम्निस्तस्यात्मजो ऽभवत्
satyavānyuyudhānastu śinernaptā pratāpavān
asaṅgo yuyudhānasya dyumnistasyātmajo 'bhavat
- 24
द्युम्नेर्युगंधरः पुत्र इति शैन्याः प्रकीर्तिताः
अनमित्रान्वयो ह्य् एष व्याख्यातो वृष्णिवंशजः
dyumneryugaṃdharaḥ putra iti śainyāḥ prakīrtitāḥ
anamitrānvayo hy eṣa vyākhyāto vṛṣṇivaṃśajaḥ
- 25
अनमित्रस्य संजज्ञे पृथ्व्यां वीरो युधाजितः
अन्यौ तु तनयौ वीरौ वृषभः क्षत्र एव च
anamitrasya saṃjajñe pṛthvyāṃ vīro yudhājitaḥ
anyau tu tanayau vīrau vṛṣabhaḥ kṣatra eva ca
- 26
वृषभः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत
जयन्तस्तु जयन्त्यां तु पुत्रः समभवच्छुभः
vṛṣabhaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmavindata
jayantastu jayantyāṃ tu putraḥ samabhavacchubhaḥ
- 27
सदायज्ञो ऽतिवीरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः
अक्रूरः सुषुवे तस्मात्सदायज्ञो ऽतिदक्षिणः
sadāyajño 'tivīraśca śrutavānatithipriyaḥ
akrūraḥ suṣuve tasmātsadāyajño 'tidakṣiṇaḥ
- 28
रत्ना कन्या च शैब्यस्य अक्रूरस्तामवाप्तवान्
पुत्रानुत्पादयामास एकादश महाबलान्
ratnā kanyā ca śaibyasya akrūrastāmavāptavān
putrānutpādayāmāsa ekādaśa mahābalān
- 29
उपलम्भः सदालम्भो वृकलो वीर्य एव च
सवीतरः सदापक्षः शत्रुघ्नो वारिमेजयः
upalambhaḥ sadālambho vṛkalo vīrya eva ca
savītaraḥ sadāpakṣaḥ śatrughno vārimejayaḥ
- 30
धर्मभृद्धर्मवर्माणौ धृष्टमानस्तथैव च
सर्वे च प्रतिहोतारो रत्नायां जज्ञिरे च ते
dharmabhṛddharmavarmāṇau dhṛṣṭamānastathaiva ca
sarve ca pratihotāro ratnāyāṃ jajñire ca te

