36 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं जगाम भगवान्पुरारित्वं महेश्वरः
ददाह च कथं देवस्तन्नो विस्तरतो वद
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ jagāma bhagavānpurāritvaṃ maheśvaraḥ
dadāha ca kathaṃ devastanno vistarato vada
- 2
पृच्छामस्त्वां वयं सर्वे बहुमानात्पुनः पुनः
त्रिपुरं तद्यथा दुर्गं मयमायाविनिर्मितम्
देवेनैकेषुणा दग्धं तथा नो वद मानद
pṛcchāmastvāṃ vayaṃ sarve bahumānātpunaḥ punaḥ
tripuraṃ tadyathā durgaṃ mayamāyāvinirmitam
devenaikeṣuṇā dagdhaṃ tathā no vada mānada
- 3
सूत उवाच
शृणुध्वं त्रिपुरं देवो यथा दारितवान्भवः
मयो नाम महामायो मायानां जनकोऽसुरः
sūta uvāca
śṛṇudhvaṃ tripuraṃ devo yathā dāritavānbhavaḥ
mayo nāma mahāmāyo māyānāṃ janako'suraḥ
- 4
निर्जितः स तु संग्रामे तताप परमं तपः
तपस्यन्तं तु तं विप्रा दैत्यावन्यावनुग्रहात्
nirjitaḥ sa tu saṃgrāme tatāpa paramaṃ tapaḥ
tapasyantaṃ tu taṃ viprā daityāvanyāvanugrahāt
- 5
तस्यैव कृत्यमुद्दिश्य तेपतुः परमं तपः
विद्युन्माली च बलवांस्तारकाख्यश्च वीर्यवान्
tasyaiva kṛtyamuddiśya tepatuḥ paramaṃ tapaḥ
vidyunmālī ca balavāṃstārakākhyaśca vīryavān
- 6
मयतेजःसमाक्रान्तौ तेपतुर्मयपार्श्वगौ
लोका इव यथा मूर्तास्त्रयस्त्रय इवाग्नयः
mayatejaḥsamākrāntau tepaturmayapārśvagau
lokā iva yathā mūrtāstrayastraya ivāgnayaḥ
- 7
लोकत्रयं तापयन्तस्ते तेपुर्दानवास्तपः
हेमन्ते जलशय्यासु ग्रीष्मे पञ्चतपे तथा
lokatrayaṃ tāpayantaste tepurdānavāstapaḥ
hemante jalaśayyāsu grīṣme pañcatape tathā
- 8
वर्षासु च तथाकाशे क्षपयन्तस्तनूः प्रियाः
सेवानाः फलमूलानि पुष्पाणि च जलानि च
varṣāsu ca tathākāśe kṣapayantastanūḥ priyāḥ
sevānāḥ phalamūlāni puṣpāṇi ca jalāni ca
- 9
अन्यदाचरिताहाराः पङ्केनाचितवल्कलाः
मग्नाः शैवालपङ्केषु विमलाविमलेषु च
anyadācaritāhārāḥ paṅkenācitavalkalāḥ
magnāḥ śaivālapaṅkeṣu vimalāvimaleṣu ca
- 10
निर्मांसाश्च ततो जाताः कृशा धमनिसंतताः
तेषां तपःप्रभावेन प्रभावविधुतं यथा
nirmāṃsāśca tato jātāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ
teṣāṃ tapaḥprabhāvena prabhāvavidhutaṃ yathā
- 11
निष्प्रभं तु जगत्सर्वं मन्दमेवाभिभाषितम्
दह्यमानेषु लोकेषु तैस्त्रिभिर्दानवाग्निभिः
niṣprabhaṃ tu jagatsarvaṃ mandamevābhibhāṣitam
dahyamāneṣu lokeṣu taistribhirdānavāgnibhiḥ
- 12
तेषामग्रे जगद्बन्धुः प्रादुर्भूतः पितामहः
ततः साहसकर्तारः प्राहुस्ते सहसागतम्
teṣāmagre jagadbandhuḥ prādurbhūtaḥ pitāmahaḥ
tataḥ sāhasakartāraḥ prāhuste sahasāgatam
- 13
स्वकं पितामहं दैत्यास्तं वै तुष्टुवुरेव च
अथ तान्दानवान्ब्रह्मा तपसा तपनप्रभान्
svakaṃ pitāmahaṃ daityāstaṃ vai tuṣṭuvureva ca
atha tāndānavānbrahmā tapasā tapanaprabhān
- 14
उवाच हर्षपूर्णाक्षो हर्षपूर्णमुखस्तदा
वरदोऽहं हि वो वत्सास्तपस्तोषित आगतः
uvāca harṣapūrṇākṣo harṣapūrṇamukhastadā
varado'haṃ hi vo vatsāstapastoṣita āgataḥ
- 15
व्रियताम् ईप्सितं यच्च साभिलाषं तदुच्यताम्
इत्येवमुच्यमानास्तु प्रतिपन्नं पितामहम्
vriyatām īpsitaṃ yacca sābhilāṣaṃ taducyatām
ityevamucyamānāstu pratipannaṃ pitāmaham
- 16
विश्वकर्मा मयः प्राह प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः
देव दैत्याः पुरा देवैः संग्रामे तारकामये
viśvakarmā mayaḥ prāha praharṣotphullalocanaḥ
deva daityāḥ purā devaiḥ saṃgrāme tārakāmaye
- 17
निर्जितास्ताडिताश्चैव हताश्चाप्यायुधैरपि
देवैर्वैरानुबन्धाच्च धावन्तो भयवेपिताः
nirjitāstāḍitāścaiva hatāścāpyāyudhairapi
devairvairānubandhācca dhāvanto bhayavepitāḥ
- 18
शरणं नैव जानीमः शर्म वा शरणार्थिनः
सोऽहं तपःप्रभावेन तव भक्त्या तथैव च
śaraṇaṃ naiva jānīmaḥ śarma vā śaraṇārthinaḥ
so'haṃ tapaḥprabhāvena tava bhaktyā tathaiva ca
- 19
इच्छामि कर्तुं तद्दुर्गं यद्देवैरपि दुस्तरम्
तस्मिंश्च त्रिपुरे दुर्गे मत्कृते कृतिनां वर
icchāmi kartuṃ taddurgaṃ yaddevairapi dustaram
tasmiṃśca tripure durge matkṛte kṛtināṃ vara
- 20
भूम्यानां जलजानां च शापानां मुनितेजसाम्
देवप्रहरणानां च देवानां च प्रजापतेः
bhūmyānāṃ jalajānāṃ ca śāpānāṃ munitejasām
devapraharaṇānāṃ ca devānāṃ ca prajāpateḥ
- 21
अलङ्घनीयं भवतु त्रिपुरं यदि ते प्रियम्
विश्वकर्मा इतीवोक्तः स तदा विश्वकर्मणा
alaṅghanīyaṃ bhavatu tripuraṃ yadi te priyam
viśvakarmā itīvoktaḥ sa tadā viśvakarmaṇā
- 22
उवाच प्रहसन्वाक्यं मयं दैत्यगणाधिपम्
सर्वामरत्वं नैवास्ति असद्वृत्तस्य दानव
uvāca prahasanvākyaṃ mayaṃ daityagaṇādhipam
sarvāmaratvaṃ naivāsti asadvṛttasya dānava
- 23
तस्माद्दुर्गविधानं हि क्षणादपि विधीयताम्
पितामहवचः श्रुत्वा तदैवं दानवो मयः
tasmāddurgavidhānaṃ hi kṣaṇādapi vidhīyatām
pitāmahavacaḥ śrutvā tadaivaṃ dānavo mayaḥ
- 24
प्राञ्जलिः पुनरप्याह ब्रह्माणं पद्मसम्भवम्
यस्तदेकेषुणा दुर्गं सकृन्मुक्तेन निर्दहेत्
prāñjaliḥ punarapyāha brahmāṇaṃ padmasambhavam
yastadekeṣuṇā durgaṃ sakṛnmuktena nirdahet
- 25
समं स संयुगे हन्याद् अवध्यं शेषतो भवेत्
एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा मयं देवः पितामहः
samaṃ sa saṃyuge hanyād avadhyaṃ śeṣato bhavet
evamastviti cāpyuktvā mayaṃ devaḥ pitāmahaḥ
- 26
स्वप्ने लब्धो यथार्थो वै तत्रैवादर्शनं ययौ
गते पितामहे दैत्या गता मयरविप्रभाः
svapne labdho yathārtho vai tatraivādarśanaṃ yayau
gate pitāmahe daityā gatā mayaraviprabhāḥ
- 27
वरदानाद्विरेजुस्ते तपसा च महाबलाः
स मयस्तु महाबुद्धिर्दानवो वृषसत्तमः
varadānādvirejuste tapasā ca mahābalāḥ
sa mayastu mahābuddhirdānavo vṛṣasattamaḥ
- 28
दुर्गं व्यवसितः कर्तुमिति चाचिन्तयत्तदा
कथं नाम भवेद्दुर्गं तन्मया त्रिपुरं कृतम्
durgaṃ vyavasitaḥ kartumiti cācintayattadā
kathaṃ nāma bhaveddurgaṃ tanmayā tripuraṃ kṛtam
- 29
वत्स्यते तत्पुरं दिव्यं मत्तो नान्यैर्न संशयः
यथाचैकेषुणा तेन तत्पुरं न हि हन्यते
vatsyate tatpuraṃ divyaṃ matto nānyairna saṃśayaḥ
yathācaikeṣuṇā tena tatpuraṃ na hi hanyate
- 30
देवैस्तथा विधातव्यं मया मतिविचारणम्
विस्तारो योजनशतमेकैकस्य पुरस्य तु
devaistathā vidhātavyaṃ mayā mativicāraṇam
vistāro yojanaśatamekaikasya purasya tu

