242 shlokas
- 1
सूत उवाच
अथ ग्रसनमालोक्य यमः क्रोधविमूर्छितः
ववर्ष शरवर्षेण विशेषेणाग्निवर्चसा
sūta uvāca
atha grasanamālokya yamaḥ krodhavimūrchitaḥ
vavarṣa śaravarṣeṇa viśeṣeṇāgnivarcasā
- 2
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्ग्रसनोऽतिपराक्रमः
कृतप्रतिकृताकाङ्क्षी धनुरानम्य भैरवम्
sa viddho bahubhirbāṇairgrasano'tiparākramaḥ
kṛtapratikṛtākāṅkṣī dhanurānamya bhairavam
- 3
शतैः पञ्चभिर् अत्युग्रैः शराणां यममर्दयत्
स विचिन्त्य यमो बाणान्ग्रसनस्यातिपौरुषम्
śataiḥ pañcabhir atyugraiḥ śarāṇāṃ yamamardayat
sa vicintya yamo bāṇāngrasanasyātipauruṣam
- 4
बाणवृष्टिभिरुग्राभिर्यमो ग्रसनमर्दयत्
कृतान्तशरवृष्टिं तां वियति प्रतिसर्पिणीम्
bāṇavṛṣṭibhirugrābhiryamo grasanamardayat
kṛtāntaśaravṛṣṭiṃ tāṃ viyati pratisarpiṇīm
- 5
चिछेद शरवर्षेण ग्रसनो दानवेश्वरः
विफलां तां समालोक्य यमस्तां शरसंततिम्
cicheda śaravarṣeṇa grasano dānaveśvaraḥ
viphalāṃ tāṃ samālokya yamastāṃ śarasaṃtatim
- 6
स विचिन्त्य शरव्रातं ग्रसनस्य रथं प्रति
चिक्षेप मुद्गरं घोरं तरसा तस्य चान्तकः
sa vicintya śaravrātaṃ grasanasya rathaṃ prati
cikṣepa mudgaraṃ ghoraṃ tarasā tasya cāntakaḥ
- 7
स तं मुद्गरम् आयान्तम् उत्प्लुत्य गगनस्थितम्
जग्राह वामहस्तेन याम्यं दानवनन्दनः
sa taṃ mudgaram āyāntam utplutya gaganasthitam
jagrāha vāmahastena yāmyaṃ dānavanandanaḥ
- 8
तमेव मुद्गरं गृह्य यमस्य महिषं रुषा
पातयामास वेगेन स पपात महीतले
tameva mudgaraṃ gṛhya yamasya mahiṣaṃ ruṣā
pātayāmāsa vegena sa papāta mahītale
- 9
उत्प्लुत्याथ यमस्तस्मान्महिषान्निष्पतिष्यतः
प्रासेन ताडयामास ग्रसनं वदने दृढम्
utplutyātha yamastasmānmahiṣānniṣpatiṣyataḥ
prāsena tāḍayāmāsa grasanaṃ vadane dṛḍham
- 10
स तु प्रासप्रहारेण मूर्छितो न्यपतद्भुवि
ग्रसनं पतितं दृष्ट्वा जम्भो भीमपराक्रमः
sa tu prāsaprahāreṇa mūrchito nyapatadbhuvi
grasanaṃ patitaṃ dṛṣṭvā jambho bhīmaparākramaḥ
- 11
यमस्य भिन्दिपालेन प्रहारमकरोद्धृदि
यमस्तेन प्रहारेण सुस्राव रुधिरं मुखात्
yamasya bhindipālena prahāramakaroddhṛdi
yamastena prahāreṇa susrāva rudhiraṃ mukhāt
- 12
कृतान्तं मर्दितं दृष्ट्वा गदापाणिर्धनाधिपः
वृतो यक्षायुतशतैर्जम्भं प्रत्युद्ययौ रुषा
kṛtāntaṃ marditaṃ dṛṣṭvā gadāpāṇirdhanādhipaḥ
vṛto yakṣāyutaśatairjambhaṃ pratyudyayau ruṣā
- 13
जम्भो रुषा तम् आयान्तं दानवानीकसंवृतः
उवाच प्राज्ञो वाक्यं तु यथा स्निग्धेन भाषितम्
jambho ruṣā tam āyāntaṃ dānavānīkasaṃvṛtaḥ
uvāca prājño vākyaṃ tu yathā snigdhena bhāṣitam
- 14
ग्रसनो लब्धसंज्ञोऽथ यमस्य प्राहिणोद्गदाम्
मणिहेमपरिष्कारां गुर्वीम् अरिविमर्दिनीम्
grasano labdhasaṃjño'tha yamasya prāhiṇodgadām
maṇihemapariṣkārāṃ gurvīm arivimardinīm
- 15
ताम् अप्रतर्क्यां सम्प्रेक्ष्य गदां महिषवाहनः
गदायाः प्रतिघातार्थं जगद्दलनभैवम्
tām apratarkyāṃ samprekṣya gadāṃ mahiṣavāhanaḥ
gadāyāḥ pratighātārthaṃ jagaddalanabhaivam
- 16
दण्डं मुमोच कोपेन ज्वालामालासमाकुलम्
स गदां वियति प्राप्य ररासाम्बुधरो यथा
daṇḍaṃ mumoca kopena jvālāmālāsamākulam
sa gadāṃ viyati prāpya rarāsāmbudharo yathā
- 17
संघट्टमभवत्ताभ्यां शैलाभ्यामिव दुःसहम्
ताभ्यां निष्पेषनिर्ह्रादजडीकृतदिगन्तरम्
saṃghaṭṭamabhavattābhyāṃ śailābhyāmiva duḥsaham
tābhyāṃ niṣpeṣanirhrādajaḍīkṛtadigantaram
- 18
जगद्व्याकुलतां यातं प्रलयागमशङ्कया
क्षणात्प्रशान्तनिर्ह्रादं ज्वलदुल्कासमाचितम्
jagadvyākulatāṃ yātaṃ pralayāgamaśaṅkayā
kṣaṇātpraśāntanirhrādaṃ jvaladulkāsamācitam
- 19
निष्पेषणे तयोर्भीममभूद्गगनगोचरम्
निहत्याथ गदां दण्डस्ततो ग्रसनमूर्धनि
niṣpeṣaṇe tayorbhīmamabhūdgaganagocaram
nihatyātha gadāṃ daṇḍastato grasanamūrdhani
- 20
हृत्वा श्रियमिवानर्थो दुर्वृत्तस्यापतद्दृढः
स तु तेन प्रहारेण दृष्ट्वा सतिमिरा दिशः
hṛtvā śriyamivānartho durvṛttasyāpataddṛḍhaḥ
sa tu tena prahāreṇa dṛṣṭvā satimirā diśaḥ
- 21
पपात भूमौ निःसंज्ञो भूमिरेणुविभूषितः
ततो हाहारवो घोरः सेनयोरुभयोरभूत्
papāta bhūmau niḥsaṃjño bhūmireṇuvibhūṣitaḥ
tato hāhāravo ghoraḥ senayorubhayorabhūt
- 22
ततो मुहूर्तमात्रेण ग्रसनः प्राप्य चेतनाम्
अपश्यत्स्वां तनुं ध्वस्तां विलोलाभरणाम्बराम्
tato muhūrtamātreṇa grasanaḥ prāpya cetanām
apaśyatsvāṃ tanuṃ dhvastāṃ vilolābharaṇāmbarām
- 23
स चापि चिन्तयामास कृते प्रतिकृतिक्रियाम्
मद्विधे वस्तुनि पुंसि प्रभोः परिभवोदयात्
sa cāpi cintayāmāsa kṛte pratikṛtikriyām
madvidhe vastuni puṃsi prabhoḥ paribhavodayāt
- 24
मय्याश्रितानि सैन्यानि जिते मयि विनाशिता
असंभावित एवास्तु जनः स्वच्छन्दचेष्टितः
mayyāśritāni sainyāni jite mayi vināśitā
asaṃbhāvita evāstu janaḥ svacchandaceṣṭitaḥ
- 25
न तु व्यर्थशतोद्घुष्टसंभावितधनो नरः
एवं संचिन्त्य वेगेन समुत्तस्थौ महाबलः
na tu vyarthaśatodghuṣṭasaṃbhāvitadhano naraḥ
evaṃ saṃcintya vegena samuttasthau mahābalaḥ
- 26
मुद्गरं कालदण्डाभं गृहीत्वा गिरिसंनिभः
ग्रसनो घोरसंकल्पः संदष्टौष्ठपुटच्छदः
mudgaraṃ kāladaṇḍābhaṃ gṛhītvā girisaṃnibhaḥ
grasano ghorasaṃkalpaḥ saṃdaṣṭauṣṭhapuṭacchadaḥ
- 27
रथेन त्वरितो गच्छन्नाससादान्तकं रणे
समासाद्य यमं युद्धे ग्रसनो भ्राम्य मुद्गरम्
rathena tvarito gacchannāsasādāntakaṃ raṇe
samāsādya yamaṃ yuddhe grasano bhrāmya mudgaram
- 28
वेगेन महता रौद्रं चिक्षेप यममूर्धनि
विलोक्य मुद्गरं दीप्तं यमः संभ्रान्तलोचनः
vegena mahatā raudraṃ cikṣepa yamamūrdhani
vilokya mudgaraṃ dīptaṃ yamaḥ saṃbhrāntalocanaḥ
- 29
वञ्चयामास दुर्धर्षं मुद्गरं स महाबलः
तस्मिन्नपसृते दूरं चण्डानां भीमकर्मणाम्
vañcayāmāsa durdharṣaṃ mudgaraṃ sa mahābalaḥ
tasminnapasṛte dūraṃ caṇḍānāṃ bhīmakarmaṇām
- 30
याम्यानां किंकराणां तु सहस्रं निष्पिपेष ह
ततस्तां निहतां दृष्ट्वा घोरां किंकरवाहिनीम्
yāmyānāṃ kiṃkarāṇāṃ tu sahasraṃ niṣpipeṣa ha
tatastāṃ nihatāṃ dṛṣṭvā ghorāṃ kiṃkaravāhinīm

