74 shlokas
- 1
मुनय ऊचुः
पुराणसंख्यामाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात्
दानधर्ममशेषं तु यथावदनुपूर्वशः
munaya ūcuḥ
purāṇasaṃkhyāmācakṣva sūta vistaraśaḥ kramāt
dānadharmamaśeṣaṃ tu yathāvadanupūrvaśaḥ
- 2
सूत उवाच
इदमेव पुराणेषु पुराणपुरुषस्तदा
यदुक्तवान्स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत
sūta uvāca
idameva purāṇeṣu purāṇapuruṣastadā
yaduktavānsa viśvātmā manave tannibodhata
- 3
मत्स्य उवाच
पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्
अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः
matsya uvāca
purāṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ prathamaṃ brahmaṇā smṛtam
anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ
- 4
पुराणमेकमेवासीत्तदा कल्पान्तरेऽनघ
त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्
purāṇamekamevāsīttadā kalpāntare'nagha
trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram
- 5
निर्दग्धेषु च लोकेषु वाजिरूपेण वै मया
अङ्गानि चतुरो वेदान्पुराणं न्यायविस्तरम्
nirdagdheṣu ca lokeṣu vājirūpeṇa vai mayā
aṅgāni caturo vedānpurāṇaṃ nyāyavistaram
- 6
मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्य मया कृतम्
मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे
mīmāṃsāṃ dharmaśāstraṃ ca parigṛhya mayā kṛtam
matsyarūpeṇa ca punaḥ kalpādāvudakārṇave
- 7
अशेषम् एतत्कथितमुदकान्तर्गतेन च
श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रति देवांश्चतुर्मुखः
aśeṣam etatkathitamudakāntargatena ca
śrutvā jagāda ca munīnprati devāṃścaturmukhaḥ
- 8
प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य ततो नृप
pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇasyābhavattataḥ
kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāṇasya tato nṛpa
- 9
व्यासरूपमहं कृत्वा संहरामि युगे युगे
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा
vyāsarūpamahaṃ kṛtvā saṃharāmi yuge yuge
caturlakṣapramāṇena dvāpare dvāpare sadā
- 10
तथाष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके ऽस्मिन्प्रकाश्यते
अद्यापि देवलोकेऽस्मिञ्छतकोटिप्रविस्तरम्
tathāṣṭādaśadhā kṛtvā bhūrloke 'sminprakāśyate
adyāpi devaloke'smiñchatakoṭipravistaram
- 11
तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवशितः
पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते
tadartho'tra caturlakṣaṃ saṃkṣepeṇa nivaśitaḥ
purāṇāni daśāṣṭau ca sāmprataṃ tadihocyate
- 12
नामतस्तानि वक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये
nāmatastāni vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ
brahmaṇābhihitaṃ pūrvaṃ yāvanmātraṃ marīcaye
- 13
ब्राह्मं त्रिदशसाहस्रं पुराणं परिकीर्त्यते
लिखित्वा तच्च यो दद्याज्जलधेनुसमन्वितम्
वैशाखपूर्णिमायां च ब्रह्मलोके महीयते
brāhmaṃ tridaśasāhasraṃ purāṇaṃ parikīrtyate
likhitvā tacca yo dadyājjaladhenusamanvitam
vaiśākhapūrṇimāyāṃ ca brahmaloke mahīyate
- 14
एतदेव यदा पद्मम् अभूद्धैरण्मयं जगत्
तद्वृत्तान्ताश्रयं तद्वत्पाद्ममित्युच्यते बुधैः
पाद्मं तत्पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणीह कथ्यते
etadeva yadā padmam abhūddhairaṇmayaṃ jagat
tadvṛttāntāśrayaṃ tadvatpādmamityucyate budhaiḥ
pādmaṃ tatpañcapañcāśatsahasrāṇīha kathyate
- 15
तत्पुराणं च यो दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम्
ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तमश्वमेधफलं लभेत्
tatpurāṇaṃ ca yo dadyātsuvarṇakamalānvitam
jyeṣṭhe māsi tilairyuktamaśvamedhaphalaṃ labhet
- 16
वाराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः
यत्प्राह धर्मानखिलांस्तद्युक्तं वैष्णवं विदुः
vārāhakalpavṛttāntamadhikṛtya parāśaraḥ
yatprāha dharmānakhilāṃstadyuktaṃ vaiṣṇavaṃ viduḥ
- 17
तदाषाढे च यो दद्याद्घृतधेनुसमन्वितम्
पौर्णमास्यां विपूतात्मा स पदं याति वारुणम्
त्रयोविंशतिसाहस्रं तत्प्रमाणं विदुर्बुधाः
tadāṣāḍhe ca yo dadyādghṛtadhenusamanvitam
paurṇamāsyāṃ vipūtātmā sa padaṃ yāti vāruṇam
trayoviṃśatisāhasraṃ tatpramāṇaṃ vidurbudhāḥ
- 18
श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरिहाब्रवीत्
यत्र तद्वायवीयं स्याद्रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्
चतुर्विंशसहस्राणि पुराणं तदिहोच्यते
śvetakalpaprasaṅgena dharmānvāyurihābravīt
yatra tadvāyavīyaṃ syādrudramāhātmyasaṃyutam
caturviṃśasahasrāṇi purāṇaṃ tadihocyate
- 19
श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनुसमन्वितम्
यो दद्याद्वृषसंयुक्तं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने
शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः
śrāvaṇyāṃ śrāvaṇe māsi guḍadhenusamanvitam
yo dadyādvṛṣasaṃyuktaṃ brāhmaṇāya kuṭumbine
śivaloke sa pūtātmā kalpamekaṃ vasennaraḥ
- 20
यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः
वृत्रासुरवधोपेतं तद्भागवतमुच्यते
yatrādhikṛtya gāyatrīṃ varṇyate dharmavistaraḥ
vṛtrāsuravadhopetaṃ tadbhāgavatamucyate
- 21
सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरोत्तमाः
तद्वृत्तान्तोद्भवं लोके तद्भागवतमुच्यते
sārasvatasya kalpasya madhye ye syurnarottamāḥ
tadvṛttāntodbhavaṃ loke tadbhāgavatamucyate
- 22
लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमसिंहसमन्वितम्
पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम्
अष्टादश सहस्राणि पुराणं तत्प्रचक्षते
likhitvā tacca yo dadyāddhemasiṃhasamanvitam
paurṇamāsyāṃ prauṣṭhapadyāṃ sa yāti paramāṃ gatim
aṣṭādaśa sahasrāṇi purāṇaṃ tatpracakṣate
- 23
यत्राह नारदो धर्मान्बृहत्कल्पाश्रयाणि च
पञ्चविंशत्सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते
yatrāha nārado dharmānbṛhatkalpāśrayāṇi ca
pañcaviṃśatsahasrāṇi nāradīyaṃ taducyate
- 24
आश्विने पञ्चदश्यां तु दद्याद्धेनुसमन्वितम्
परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्
āśvine pañcadaśyāṃ tu dadyāddhenusamanvitam
paramāṃ siddhimāpnoti punarāvṛttidurlabhām
- 25
यत्राधिकृत्य शकुनीन्धर्माधर्मविचारणा
व्याख्याता वै मुनिप्रश्ने मुनिभिर्धर्मचारिभिः
yatrādhikṛtya śakunīndharmādharmavicāraṇā
vyākhyātā vai munipraśne munibhirdharmacāribhiḥ
- 26
मार्कण्डेयेन कथितं तत्सर्वं विस्तरेण तु
पुराणं नवसाहस्रं मार्कण्डेयम् इहोच्यते
mārkaṇḍeyena kathitaṃ tatsarvaṃ vistareṇa tu
purāṇaṃ navasāhasraṃ mārkaṇḍeyam ihocyate
- 27
प्रतिलिख्य च यो दद्यात्सौवर्णकरिसंयुतम्
कार्त्तिक्यां पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलभाग्भवेत्
pratilikhya ca yo dadyātsauvarṇakarisaṃyutam
kārttikyāṃ puṇḍarīkasya yajñasya phalabhāgbhavet
- 28
यत्तद् ईशानकं कल्पं वृत्तान्तमधिकृत्य च
वसिष्ठायाग्निना प्रोक्तमाग्नेयं तत्प्रचक्षते
yattad īśānakaṃ kalpaṃ vṛttāntamadhikṛtya ca
vasiṣṭhāyāgninā proktamāgneyaṃ tatpracakṣate
- 29
लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमपद्मसमन्वितम्
मार्गशीर्ष्यां विधानेन तिलधेनुसमन्वितम्
likhitvā tacca yo dadyāddhemapadmasamanvitam
mārgaśīrṣyāṃ vidhānena tiladhenusamanvitam
- 30
तच्च षोडशसाहस्रं सर्वक्रतुफलप्रदम्
यः प्रदधन्नरः सोऽथ स्वर्गलोके महीयते
tacca ṣoḍaśasāhasraṃ sarvakratuphalapradam
yaḥ pradadhannaraḥ so'tha svargaloke mahīyate

