25 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
श्रुतं मे ब्रह्मणा प्रोक्तं पुराणे ब्रह्मसम्भवे
तीर्थानां तु सहस्राणि शतानि नियुतानि च
सर्वे पुण्याः पवित्राश्च गतिश्च परमा स्मृता
mārkaṇḍeya uvāca
śrutaṃ me brahmaṇā proktaṃ purāṇe brahmasambhave
tīrthānāṃ tu sahasrāṇi śatāni niyutāni ca
sarve puṇyāḥ pavitrāśca gatiśca paramā smṛtā
- 2
सोमतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम्
स्नानमात्रेण राजेन्द्र पुरुषांस्तारयेच्छतम्
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्
somatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ mahāpātakanāśanam
snānamātreṇa rājendra puruṣāṃstārayecchatam
tasmātsarvaprayatnena tatra snānaṃ samācaret
- 3
युधिष्ठिर उवाच
पृथिव्यां नैमिषं पुण्यमन्तरिक्षे च पुष्करम्
त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते
yudhiṣṭhira uvāca
pṛthivyāṃ naimiṣaṃ puṇyamantarikṣe ca puṣkaram
trayāṇāmapi lokānāṃ kurukṣetraṃ viśiṣyate
- 4
सर्वाणि तानि संत्यज्य कथमेकं प्रशंससि
अप्रमाणं तु तत्रोक्तमश्रद्धेयमनुत्तमम्
sarvāṇi tāni saṃtyajya kathamekaṃ praśaṃsasi
apramāṇaṃ tu tatroktamaśraddheyamanuttamam
- 5
गतिं च परमां दिव्यां भोगांश्चैव यथेप्सितान्
किमर्थमल्पयोगेन बहु धर्मं प्रशंससि
एतन्मे संशयं ब्रूहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
gatiṃ ca paramāṃ divyāṃ bhogāṃścaiva yathepsitān
kimarthamalpayogena bahu dharmaṃ praśaṃsasi
etanme saṃśayaṃ brūhi yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
- 6
मार्कण्डेय उवाच
अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षमपि यद्भवेत्
नरस्याश्रद्दधानस्य पापोपहतचेतसः
mārkaṇḍeya uvāca
aśraddheyaṃ na vaktavyaṃ pratyakṣamapi yadbhavet
narasyāśraddadhānasya pāpopahatacetasaḥ
- 7
अश्रद्दधानो ह्यशुचिर्दुर्मतिस्त्यक्तमङ्गलः
एते पातकिनः सर्वे तेनेदं भाषितं त्वया
aśraddadhāno hyaśucirdurmatistyaktamaṅgalaḥ
ete pātakinaḥ sarve tenedaṃ bhāṣitaṃ tvayā
- 8
शृणु प्रयागमाहात्म्यं यथादृष्टं यथाश्रुतम्
प्रत्यक्षं च परोक्षं च यथान्यस्तं भविष्यति
śṛṇu prayāgamāhātmyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca yathānyastaṃ bhaviṣyati
- 9
यथैवान्यददृष्टं च यथादृष्टं यथाश्रुतम्
शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा च युज्यते योगमात्मनः
yathaivānyadadṛṣṭaṃ ca yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
śāstraṃ pramāṇaṃ kṛtvā ca yujyate yogamātmanaḥ
- 10
क्लिश्यते चापरस्तत्र नैव योगमवाप्नुयात्
जन्मान्तरसहस्रेभ्यो योगो लभ्येत मानवैः
kliśyate cāparastatra naiva yogamavāpnuyāt
janmāntarasahasrebhyo yogo labhyeta mānavaiḥ
- 11
यथा योगसहस्रेण योगो लभ्येत मानवैः
यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
yathā yogasahasreṇa yogo labhyeta mānavaiḥ
yastu sarvāṇi ratnāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati
- 12
तेन दानेन दत्तेन योगं नाभ्येति मानवः
प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा
tena dānena dattena yogaṃ nābhyeti mānavaḥ
prayāge tu mṛtasyedaṃ sarvaṃ bhavati nānyathā
- 13
प्रधानहेतुं वक्ष्यामि श्रद्दधत्स्व च भारत
यथा सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र दृश्यते
pradhānahetuṃ vakṣyāmi śraddadhatsva ca bhārata
yathā sarveṣu bhūteṣu brahma sarvatra dṛśyate
- 14
ब्राह्मणे वास्ति यत्किंचिद् अब्राह्मम् इति वोच्यते
एवं सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र पूज्यते
brāhmaṇe vāsti yatkiṃcid abrāhmam iti vocyate
evaṃ sarveṣu bhūteṣu brahma sarvatra pūjyate
- 15
तथा सर्वेषु लोकेषु प्रयागं पूजयेद्बुधः
पूज्यते तीर्थराजस्तु सत्यमेव युधिष्ठिर
tathā sarveṣu lokeṣu prayāgaṃ pūjayedbudhaḥ
pūjyate tīrtharājastu satyameva yudhiṣṭhira
- 16
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम्
तीर्थराजम् अनुप्राप्य न चान्यत्किंचिदर्हति
brahmāpi smarate nityaṃ prayāgaṃ tīrthamuttamam
tīrtharājam anuprāpya na cānyatkiṃcidarhati
- 17
को हि देवत्वमासाद्य मनुष्यत्वं चिकीर्षति
अनेनैवोपमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर
यथा पुण्यतमं चास्ति तथैव कथितं मया
ko hi devatvamāsādya manuṣyatvaṃ cikīrṣati
anenaivopamānena tvaṃ jñāsyasi yudhiṣṭhira
yathā puṇyatamaṃ cāsti tathaiva kathitaṃ mayā
- 18
युधिष्ठिर उवाच
श्रुतं चेदं त्वया प्रोक्तं विस्मितोऽहं पुनः पुनः
कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गवासस्तु कर्मणा
yudhiṣṭhira uvāca
śrutaṃ cedaṃ tvayā proktaṃ vismito'haṃ punaḥ punaḥ
kathaṃ yogena tatprāptiḥ svargavāsastu karmaṇā
- 19
दाता वै लभते भोगान्गां च यत्कर्मणः फलम्
तानि कर्माणि पृच्छामि पुनस्तैः प्राप्यते मही
dātā vai labhate bhogāngāṃ ca yatkarmaṇaḥ phalam
tāni karmāṇi pṛcchāmi punastaiḥ prāpyate mahī
- 20
मार्कण्डेय उवाच
शृणु राजन्महाबाहो यथोक्तकरणं महीम्
गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं काञ्चनं सलिलं स्त्रियः
mārkaṇḍeya uvāca
śṛṇu rājanmahābāho yathoktakaraṇaṃ mahīm
gāmagniṃ brāhmaṇaṃ śāstraṃ kāñcanaṃ salilaṃ striyaḥ
- 21
मातरं पितरं चैव ये निन्दन्ति नराधमाः
न तेषामूर्ध्वगमनमिदमाह प्रजापतिः
mātaraṃ pitaraṃ caiva ye nindanti narādhamāḥ
na teṣāmūrdhvagamanamidamāha prajāpatiḥ
- 22
एवं योगस्य सम्प्राप्तिस्थानं परमदुर्लभम्
गच्छन्ति नरकं घोरं ये नराः पापकर्मिणः
evaṃ yogasya samprāptisthānaṃ paramadurlabham
gacchanti narakaṃ ghoraṃ ye narāḥ pāpakarmiṇaḥ
- 23
हस्त्यश्वं गाम् अनड्वाहं मणिमुक्तादिकाञ्चनम्
परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति
hastyaśvaṃ gām anaḍvāhaṃ maṇimuktādikāñcanam
parokṣaṃ harate yastu paścāddānaṃ prayacchati
- 24
न ते गच्छन्ति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः
अनेन कर्मणा युक्ताः पच्यन्ते नरके पुनः
na te gacchanti vai svargaṃ dātāro yatra bhoginaḥ
anena karmaṇā yuktāḥ pacyante narake punaḥ
- 25
एवं योगं च धर्मं च दातारं च युधिष्ठिर
यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम्
निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथाह स्वयमंशुमान्
evaṃ yogaṃ ca dharmaṃ ca dātāraṃ ca yudhiṣṭhira
yathā satyamasatyaṃ vā asti nāstīti yatphalam
niruktaṃ tu pravakṣyāmi yathāha svayamaṃśumān

