32 shlokas
- 1
मत्स्य उवाच
ततोऽभयं विष्णुवचः श्रुत्वा दैत्याश्च दानवाः
उद्योगं विपुलं चक्रुर्युद्धाय विजयाय च
matsya uvāca
tato'bhayaṃ viṣṇuvacaḥ śrutvā daityāśca dānavāḥ
udyogaṃ vipulaṃ cakruryuddhāya vijayāya ca
- 2
मयस्तु काञ्चनमयं त्रिनल्वायतमक्षयम्
चतुश्चक्रं सुविपुलं सुकल्पितमहायुगम्
mayastu kāñcanamayaṃ trinalvāyatamakṣayam
catuścakraṃ suvipulaṃ sukalpitamahāyugam
- 3
किङ्किणीजालनिर्घोषं द्वीपिचर्मपरिष्कृतम्
रुचिरं रत्नजालैश्च हेमजालैश्च शोभितम्
kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ dvīpicarmapariṣkṛtam
ruciraṃ ratnajālaiśca hemajālaiśca śobhitam
- 4
ईहामृगगणाकीर्णं पक्षिपङ्क्तिविराजितम्
दिव्यास्त्रतूणीरधरं पयोधरविनादितम्
īhāmṛgagaṇākīrṇaṃ pakṣipaṅktivirājitam
divyāstratūṇīradharaṃ payodharavināditam
- 5
स्वक्षं रथवरोदारं सूपस्थं गगनोपमम्
गदापरिघसम्पूर्णं मूर्तिमन्तमिवार्णवम्
svakṣaṃ rathavarodāraṃ sūpasthaṃ gaganopamam
gadāparighasampūrṇaṃ mūrtimantamivārṇavam
- 6
हेमकेयूरवलयं स्वर्णमण्डलकूबरम्
सपताकध्वजोपेतं सादित्यम् इव मन्दरम्
hemakeyūravalayaṃ svarṇamaṇḍalakūbaram
sapatākadhvajopetaṃ sādityam iva mandaram
- 7
गजेन्द्राभोगवपुषं क्वचित्केसरिवर्चसम्
युक्तमृक्षसहस्रेण समृद्धाम्बुदनादितम्
gajendrābhogavapuṣaṃ kvacitkesarivarcasam
yuktamṛkṣasahasreṇa samṛddhāmbudanāditam
- 8
दीप्तमाकाशगं दिव्यं रथं पररथारुजम्
अध्यतिष्ठद्रणाकाङ्क्षी मेरुं दीप्त इवांशुमान्
dīptamākāśagaṃ divyaṃ rathaṃ pararathārujam
adhyatiṣṭhadraṇākāṅkṣī meruṃ dīpta ivāṃśumān
- 9
तारमुत्क्रोशविस्तारं सर्वं हेममयं रथम्
शैलाकारमसंबाधं नीलाञ्जनचयोपमम्
tāramutkrośavistāraṃ sarvaṃ hemamayaṃ ratham
śailākāramasaṃbādhaṃ nīlāñjanacayopamam
- 10
कार्ष्णायसमयं दिव्यं लोहेषाबद्धकूबरम्
तिमिरोद्गारिकिरणं गर्जन्तमिव तोयदम्
kārṣṇāyasamayaṃ divyaṃ loheṣābaddhakūbaram
timirodgārikiraṇaṃ garjantamiva toyadam
- 11
लोहजालेन महता सगवाक्षेण दंशितम्
आयसैः परिघैः पूर्णं क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः
lohajālena mahatā sagavākṣeṇa daṃśitam
āyasaiḥ parighaiḥ pūrṇaṃ kṣepaṇīyaiśca mudgaraiḥ
- 12
प्रासैः पाशैश्च विततैरसंयुक्तैश्च कण्टकैः
शोभितं त्रासयानैश्च तोमरैश्च परश्वधैः
prāsaiḥ pāśaiśca vitatairasaṃyuktaiśca kaṇṭakaiḥ
śobhitaṃ trāsayānaiśca tomaraiśca paraśvadhaiḥ
- 13
उद्यन्तं द्विषतां हेतोर्द्वितीयमिव मन्दरम्
युक्तं खरसहस्रेण सोऽध्यारोहद्रथोत्तमम्
udyantaṃ dviṣatāṃ hetordvitīyamiva mandaram
yuktaṃ kharasahasreṇa so'dhyārohadrathottamam
- 14
विरोचनस्तु संक्रुद्धो गदापाणिरवस्थितः
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य दीप्तशृङ्ग इवाचलः
virocanastu saṃkruddho gadāpāṇiravasthitaḥ
pramukhe tasya sainyasya dīptaśṛṅga ivācalaḥ
- 15
युक्तं रथसहस्रेण हयग्रीवस्तु दानवः
स्यन्दनं वाहयामास सपत्नानीकमर्दनः
yuktaṃ rathasahasreṇa hayagrīvastu dānavaḥ
syandanaṃ vāhayāmāsa sapatnānīkamardanaḥ
- 16
व्यायतं किष्कुसाहस्रं धनुर्विस्फारयन्महत्
वराहः प्रमुखे तस्थौ सप्ररोह इवाचलः
vyāyataṃ kiṣkusāhasraṃ dhanurvisphārayanmahat
varāhaḥ pramukhe tasthau sapraroha ivācalaḥ
- 17
खरस्तु विक्षरन्दर्पान्नेत्राभ्यां रोषजं जलम्
स्फुरद्दन्तोष्ठनयनः सङ्ग्रामं सोऽभ्यकाङ्क्षत
kharastu vikṣarandarpānnetrābhyāṃ roṣajaṃ jalam
sphuraddantoṣṭhanayanaḥ saṅgrāmaṃ so'bhyakāṅkṣata
- 18
त्वष्टा त्वष्टगजं घोरं यानमास्थाय दानवः
व्यूहितुं दानवव्यूहं परिचक्राम वीर्यवान्
tvaṣṭā tvaṣṭagajaṃ ghoraṃ yānamāsthāya dānavaḥ
vyūhituṃ dānavavyūhaṃ paricakrāma vīryavān
- 19
विप्रचित्तिसुतः श्वेतः श्वेतकुण्डलभूषणः
श्वेतशैलप्रतीकाशो युद्धायाभिमुखे स्थितः
vipracittisutaḥ śvetaḥ śvetakuṇḍalabhūṣaṇaḥ
śvetaśailapratīkāśo yuddhāyābhimukhe sthitaḥ
- 20
अरिष्टो बलिपुत्रश्च वरिष्ठोऽद्रिशिलायुधः
युद्धायाभिमुखस्तस्थौ धराधरविकम्पनः
ariṣṭo baliputraśca variṣṭho'driśilāyudhaḥ
yuddhāyābhimukhastasthau dharādharavikampanaḥ
- 21
किशोरस्त्वतिसंहर्षात्किशोर इति चोदितः
सबला दानवाश्चैव संनह्यन्ते यथाक्रमम्
kiśorastvatisaṃharṣātkiśora iti coditaḥ
sabalā dānavāścaiva saṃnahyante yathākramam
- 22
अभवद्दैत्यसैन्यस्य मध्ये रविरिवोदितः
लम्बस्तु नवमेघाभः प्रलम्बाम्बरभूषणः
abhavaddaityasainyasya madhye ravirivoditaḥ
lambastu navameghābhaḥ pralambāmbarabhūṣaṇaḥ
- 23
दैत्यव्यूहगतो भाति सनीहार इवांशुमान्
स्वर्भानुरास्ययोधी तु दशनोष्ठेक्षणायुधः
daityavyūhagato bhāti sanīhāra ivāṃśumān
svarbhānurāsyayodhī tu daśanoṣṭhekṣaṇāyudhaḥ
- 24
हसंस्तिष्ठति दैत्यानां प्रमुखे स महाग्रहः
अन्ये हयगतास्तत्र गजस्कन्धगताः परे
hasaṃstiṣṭhati daityānāṃ pramukhe sa mahāgrahaḥ
anye hayagatāstatra gajaskandhagatāḥ pare
- 25
सिंहव्याघ्रगताश्चान्ये वराहर्क्षेषु चापरे
केचित्खरोष्ट्रयातारः केचिच्छ्वापदवाहनाः
siṃhavyāghragatāścānye varāharkṣeṣu cāpare
kecitkharoṣṭrayātāraḥ kecicchvāpadavāhanāḥ
- 26
पत्तिनस्त्वपरे दैत्या भीषणा विकृताननाः
एकपादार्धपादाश्च ननृतुर्युद्धकाङ्क्षिणः
pattinastvapare daityā bhīṣaṇā vikṛtānanāḥ
ekapādārdhapādāśca nanṛturyuddhakāṅkṣiṇaḥ
- 27
आस्फोटयन्तो बहवः क्ष्वेडन्तश्च तथा परे
हृष्टशार्दूलनिर्घोषा नेदुर्दानवपुंगवाः
āsphoṭayanto bahavaḥ kṣveḍantaśca tathā pare
hṛṣṭaśārdūlanirghoṣā nedurdānavapuṃgavāḥ
- 28
ते गदापरिघैरुग्रैः शिलामुसलपाणयः
बाहुभिः परिघाकारैस्तर्जयन्ति स्म देवताः
te gadāparighairugraiḥ śilāmusalapāṇayaḥ
bāhubhiḥ parighākāraistarjayanti sma devatāḥ
- 29
पाशैः प्रासैश्च परिघैस्तोमराङ्कुशपट्टिशैः
चिक्रीडुस्ते शतघ्नीभिः शतधारैश्च मुद्गरैः
pāśaiḥ prāsaiśca parighaistomarāṅkuśapaṭṭiśaiḥ
cikrīḍuste śataghnībhiḥ śatadhāraiśca mudgaraiḥ
- 30
गण्डशैलैश्च शैलैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः
चक्रैश्च दैत्यप्रवराश्चक्रुर् आनन्दितं बलम्
gaṇḍaśailaiśca śailaiśca parighaiścottamāyasaiḥ
cakraiśca daityapravarāścakrur ānanditaṃ balam

