58 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
यथा यथा प्रयागस्य माहात्म्यं कथ्यते त्वया
तथा तथा प्रमुच्येऽहं सर्वपापैर्न संशयः
yudhiṣṭhira uvāca
yathā yathā prayāgasya māhātmyaṃ kathyate tvayā
tathā tathā pramucye'haṃ sarvapāpairna saṃśayaḥ
- 2
भगवन्केन विधिना गन्तव्यं धर्मनिश्चयैः
प्रयागे यो विधिः प्रोक्तस्तन्मे ब्रूहि महामुने
bhagavankena vidhinā gantavyaṃ dharmaniścayaiḥ
prayāge yo vidhiḥ proktastanme brūhi mahāmune
- 3
मार्कण्डेय उवाच
कथयिष्यामि ते राजंस्तीर्थयात्राविधिक्रमम्
आर्षेण विधिनानेन यथादृष्टं यथाश्रुतम्
mārkaṇḍeya uvāca
kathayiṣyāmi te rājaṃstīrthayātrāvidhikramam
ārṣeṇa vidhinānena yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
- 4
प्रयागतीर्थयात्रार्थी यः प्रयाति नरः क्वचित्
बलीवर्दसमारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम्
prayāgatīrthayātrārthī yaḥ prayāti naraḥ kvacit
balīvardasamārūḍhaḥ śṛṇu tasyāpi yatphalam
- 5
नरके वसते घोरे गवां क्रोष्टा हि दारुणे
सलिलं न च गृह्णन्ति पितरस्तस्य देहिनः
narake vasate ghore gavāṃ kroṣṭā hi dāruṇe
salilaṃ na ca gṛhṇanti pitarastasya dehinaḥ
- 6
यस्तु पुत्रांस्तथा बालान्स्नापयेत्पाययेत्तथा
यथात्मना तथा सर्वं दानं विप्रेषु दापयेत्
yastu putrāṃstathā bālānsnāpayetpāyayettathā
yathātmanā tathā sarvaṃ dānaṃ vipreṣu dāpayet
- 7
ऐश्वर्यलोभमोहाद्वा गच्छेद्यानेन यो नरः
निष्फलं तस्य तत्सर्वं तस्माद्यानं विवर्जयेत्
aiśvaryalobhamohādvā gacchedyānena yo naraḥ
niṣphalaṃ tasya tatsarvaṃ tasmādyānaṃ vivarjayet
- 8
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति
आर्षेणैव विवाहेन यथाविभवसम्भवम्
gaṅgāyamunayormadhye yastu kanyāṃ prayacchati
ārṣeṇaiva vivāhena yathāvibhavasambhavam
- 9
न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा
उत्तरान्स कुरून्गत्वा मोदते कालमक्षयम्
पुत्रान्दारांश्च लभते धार्मिकान्रूपसंयुतान्
na sa paśyati taṃ ghoraṃ narakaṃ tena karmaṇā
uttarānsa kurūngatvā modate kālamakṣayam
putrāndārāṃśca labhate dhārmikānrūpasaṃyutān
- 10
तत्र दानं प्रकर्तव्यं यथाविभवसम्भवम्
तेन तीर्थफलं चैव वर्धते नात्र संशयः
स्वर्गे तिष्ठति राजेन्द्र यावदाभूतसंप्लवम्
tatra dānaṃ prakartavyaṃ yathāvibhavasambhavam
tena tīrthaphalaṃ caiva vardhate nātra saṃśayaḥ
svarge tiṣṭhati rājendra yāvadābhūtasaṃplavam
- 11
वटमूलं समासाद्य यस्तु प्राणान्विमुञ्चति
सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छति
vaṭamūlaṃ samāsādya yastu prāṇānvimuñcati
sarvalokānatikramya rudralokaṃ sa gacchati
- 12
तत्र ते द्वादशादित्यास्तपन्ति रुद्रसंश्रिताः
निर्दहन्ति जगत्सर्वं वटमूलं न दह्यते
tatra te dvādaśādityāstapanti rudrasaṃśritāḥ
nirdahanti jagatsarvaṃ vaṭamūlaṃ na dahyate
- 13
नष्टचन्द्रार्कभुवनं यदा चैकार्णवं जगत्
स्थीयते तत्र वै विष्णुर्यजमानः पुनः पुनः
naṣṭacandrārkabhuvanaṃ yadā caikārṇavaṃ jagat
sthīyate tatra vai viṣṇuryajamānaḥ punaḥ punaḥ
- 14
देवदानवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः
सदा सेवन्ति तत्तीर्थं गङ्गायमुनसंगमम्
devadānavagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ
sadā sevanti tattīrthaṃ gaṅgāyamunasaṃgamam
- 15
ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रयागं संस्तुवंश्च यत्
यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः
tato gaccheta rājendra prayāgaṃ saṃstuvaṃśca yat
yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ
- 16
लोकपालाश्च साध्याश्च पितरो लोकसंमताः
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः
lokapālāśca sādhyāśca pitaro lokasaṃmatāḥ
sanatkumārapramukhāstathaiva paramarṣayaḥ
- 17
अङ्गिरःप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयः परे
तथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाश्च खेचराश्च ये
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā brahmarṣayaḥ pare
tathā nāgāḥ suparṇāśca siddhāśca khecarāśca ye
- 18
सागराः सरितः शैला नागा विद्याधराश्च ये
हरिश्च भगवनास्ते प्रजापतिपुरःसरः
sāgarāḥ saritaḥ śailā nāgā vidyādharāśca ye
hariśca bhagavanāste prajāpatipuraḥsaraḥ
- 19
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्
प्रयागं राजशार्दूल त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत
gaṅgāyamunayormadhye pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam
prayāgaṃ rājaśārdūla triṣu lokeṣu viśrutam
tataḥ puṇyatamaṃ nāsti triṣu lokeṣu bhārata
- 20
श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि
मृत्तिकालम्भनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते
śravaṇāttasya tīrthasya nāmasaṃkīrtanādapi
mṛttikālambhanādvāpi naraḥ pāpātpramucyate
- 21
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे शंसितव्रतः
तुल्यं फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsaṃgame śaṃsitavrataḥ
tulyaṃ phalamavāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ
- 22
न देववचनात्तात न लोकवचनात्तथा
मतिर् उत्क्रमणीया ते प्रयागगमनं प्रति
na devavacanāttāta na lokavacanāttathā
matir utkramaṇīyā te prayāgagamanaṃ prati
- 23
दश तीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथा पराः
तेषां सांनिध्यमत्रैव ततस्तु कुरुनन्दन
daśa tīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathā parāḥ
teṣāṃ sāṃnidhyamatraiva tatastu kurunandana
- 24
या गतिर्योगयुक्तस्य सत्यस्थस्य मनीषिणः
सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गङ्गायमुनसंगमे
yā gatiryogayuktasya satyasthasya manīṣiṇaḥ
sā gatistyajataḥ prāṇāngaṅgāyamunasaṃgame
- 25
न ते जीवन्ति लोकेऽस्मिंस्तत्र तत्र युधिष्ठिर
ये प्रयागं न सम्प्राप्तास्त्रिषु लोकेषु वञ्चिताः
na te jīvanti loke'smiṃstatra tatra yudhiṣṭhira
ye prayāgaṃ na samprāptāstriṣu lokeṣu vañcitāḥ
- 26
एवं दृष्ट्वा तु तत्तीर्थं प्रयागं परमं पदम्
मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा
evaṃ dṛṣṭvā tu tattīrthaṃ prayāgaṃ paramaṃ padam
mucyate sarvapāpebhyaḥ śaśāṅka iva rāhuṇā
- 27
कम्बलाश्वतरौ नागौ विपुले यमुनातटे
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते
kambalāśvatarau nāgau vipule yamunātaṭe
tatra snātvā ca pītvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate
- 28
तत्र गत्वा च संस्थानं महादेवस्य विश्रुतम्
नरस्तारयते सर्वान्दश पूर्वान्दशापरान्
tatra gatvā ca saṃsthānaṃ mahādevasya viśrutam
narastārayate sarvāndaśa pūrvāndaśāparān
- 29
कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्
kṛtvābhiṣekaṃ tu naraḥ so'śvamedhaphalaṃ labhet
svargalokamavāpnoti yāvadābhūtasaṃplavam
- 30
पूर्वपार्श्वे तु गङ्गायास्त्रिषु लोकेषु भारत
कूपं चैव तु सामुद्रं प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्
pūrvapārśve tu gaṅgāyāstriṣu lokeṣu bhārata
kūpaṃ caiva tu sāmudraṃ pratiṣṭhānaṃ ca viśrutam

