66 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
आदित्यवंशमखिलं वद सूत यथाक्रमम्
सोमवंशं च तत्त्वज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि
ṛṣaya ūcuḥ
ādityavaṃśamakhilaṃ vada sūta yathākramam
somavaṃśaṃ ca tattvajña yathāvadvaktumarhasi
- 2
सूत उवाच
विवस्वान्कश्यपात्पूर्वम् अदित्यामभवत्सुतः
तस्य पत्नीत्रयं तद्वत्संज्ञा राज्ञी प्रभा तथा
sūta uvāca
vivasvānkaśyapātpūrvam adityāmabhavatsutaḥ
tasya patnītrayaṃ tadvatsaṃjñā rājñī prabhā tathā
- 3
रैवतस्य सुता राज्ञी रेवतं सुषुवे सुतम्
प्रभा प्रभातं सुषुवे त्वाष्ट्री संज्ञा तथा मनुम्
raivatasya sutā rājñī revataṃ suṣuve sutam
prabhā prabhātaṃ suṣuve tvāṣṭrī saṃjñā tathā manum
- 4
यमश्च यमुना चैव यमलौ तु बभूवतुः
ततस्तेजोमयं रूपम् असहन्ती विवस्वतः
yamaśca yamunā caiva yamalau tu babhūvatuḥ
tatastejomayaṃ rūpam asahantī vivasvataḥ
- 5
नारीमुत्पादयामास स्वशरीराद् अनिन्दिताम्
त्वाष्ट्री स्वरूपरूपेण नाम्ना छायेति भामिनी
nārīmutpādayāmāsa svaśarīrād aninditām
tvāṣṭrī svarūparūpeṇa nāmnā chāyeti bhāminī
- 6
पुरतः संस्थितां दृष्ट्वा संज्ञा तां प्रत्यभाषत
छाये तं भज भर्तारमस्मदीयं वरानने
purataḥ saṃsthitāṃ dṛṣṭvā saṃjñā tāṃ pratyabhāṣata
chāye taṃ bhaja bhartāramasmadīyaṃ varānane
- 7
अपत्यानि मदीयानि मातृस्नेहेन पालय
तथेत्युक्त्वा तु सा देवमगमत्क्वापि सुव्रता
apatyāni madīyāni mātṛsnehena pālaya
tathetyuktvā tu sā devamagamatkvāpi suvratā
- 8
कामयामास देवोऽपि संज्ञेयमिति चादरात्
जनयामास तस्यां तु पुत्रं च मनुरूपिणम्
kāmayāmāsa devo'pi saṃjñeyamiti cādarāt
janayāmāsa tasyāṃ tu putraṃ ca manurūpiṇam
- 9
सवर्णत्वाच्च सावर्णिर्मनोर्वैवस्वतस्य च
ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव क्रमेण तु
savarṇatvācca sāvarṇirmanorvaivasvatasya ca
tataḥ śaniṃ ca tapatīṃ viṣṭiṃ caiva krameṇa tu
- 10
छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः
छाया स्वपुत्रे ऽभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तथा
chāyāyāṃ janayāmāsa saṃjñeyamiti bhāskaraḥ
chāyā svaputre 'bhyadhikaṃ snehaṃ cakre manau tathā
- 11
पूर्वो मनुस्तु चक्षाम न यमः क्रोधमूर्छितः
संतर्जयामास तदा पादमुद्यम्य दक्षिणम्
pūrvo manustu cakṣāma na yamaḥ krodhamūrchitaḥ
saṃtarjayāmāsa tadā pādamudyamya dakṣiṇam
- 12
शशाप च यमं छाया सक्षतः कृमिसंयुतः
पादोऽयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः
śaśāpa ca yamaṃ chāyā sakṣataḥ kṛmisaṃyutaḥ
pādo'yameko bhavitā pūyaśoṇitavisravaḥ
- 13
निवेदयामास पितुर्यमः शापादमर्षितः
निष्कारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया
nivedayāmāsa pituryamaḥ śāpādamarṣitaḥ
niṣkāraṇamahaṃ śapto mātrā deva sakopayā
- 14
बालभावान्मया किंचिद् उद्यतश्चरणः सकृत्
मनुना वार्यमाणापि मम शापम् अदाद्विभो
bālabhāvānmayā kiṃcid udyataścaraṇaḥ sakṛt
manunā vāryamāṇāpi mama śāpam adādvibho
- 15
प्रायो न माता सास्माकं शापेनाहं यतो हतः
देवोऽप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते
prāyo na mātā sāsmākaṃ śāpenāhaṃ yato hataḥ
devo'pyāha yamaṃ bhūyaḥ kiṃ karomi mahāmate
- 16
मौर्ख्यात्कस्य न दुःखं स्यादथवा कर्मसंततिः
अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जन्तुषु
maurkhyātkasya na duḥkhaṃ syādathavā karmasaṃtatiḥ
anivāryā bhavasyāpi kā kathānyeṣu jantuṣu
- 17
कृकवाकुर्मया दत्तो यः कृमीन्भक्षयिष्यति
क्लेदं च रुधिरं चैव वत्सायम् अपनेष्यति
kṛkavākurmayā datto yaḥ kṛmīnbhakṣayiṣyati
kledaṃ ca rudhiraṃ caiva vatsāyam apaneṣyati
- 18
एवमुक्तस्तपस्तेपे यमस्तीव्रं महायशाः
गोकर्णतीर्थे वैराग्यात्फलपत्त्रानिलाशनः
evamuktastapastepe yamastīvraṃ mahāyaśāḥ
gokarṇatīrthe vairāgyātphalapattrānilāśanaḥ
- 19
आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम्
वरं प्रादान्महादेवः संतुष्टः शूलभृत्तदा
ārādhayanmahādevaṃ yāvadvarṣāyutāyutam
varaṃ prādānmahādevaḥ saṃtuṣṭaḥ śūlabhṛttadā
- 20
वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोके नृपालयम्
धर्माधर्मात्मकस्यापि जगतस्तु परीक्षणम्
vavre sa lokapālatvaṃ pitṛloke nṛpālayam
dharmādharmātmakasyāpi jagatastu parīkṣaṇam
- 21
एवं स लोकपालत्वमगमच्छूलपाणिनः
पितॄणां चाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ
evaṃ sa lokapālatvamagamacchūlapāṇinaḥ
pitṝṇāṃ cādhipatyaṃ ca dharmādharmasya cānagha
- 22
विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितम्
त्वष्टुः समीपमगमदाचचक्षे च रोषवान्
vivasvānatha tajjñātvā saṃjñāyāḥ karmaceṣṭitam
tvaṣṭuḥ samīpamagamadācacakṣe ca roṣavān
- 23
तमुवाच ततस्त्वष्टा सान्त्वपूर्वं द्विजोत्तमाः
तवासहन्ती भगवन्महस्तीव्रं तमोनुदम्
tamuvāca tatastvaṣṭā sāntvapūrvaṃ dvijottamāḥ
tavāsahantī bhagavanmahastīvraṃ tamonudam
- 24
वडबारूपम् आस्थाय मत्सकाशम् इहागता
निवारिता मया सा नु त्वया चैव दिवाकर
vaḍabārūpam āsthāya matsakāśam ihāgatā
nivāritā mayā sā nu tvayā caiva divākara
- 25
यस्माद् अविज्ञाततया मत्सकाशम् इहागता
तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न त्वमर्हसि
yasmād avijñātatayā matsakāśam ihāgatā
tasmānmadīyaṃ bhavanaṃ praveṣṭuṃ na tvamarhasi
- 26
एवमुक्ता जगामाथ मरुदेशम् अनिन्दिता
वडबारूपम् आस्थाय भूतले सम्प्रतिष्ठिता
evamuktā jagāmātha marudeśam aninditā
vaḍabārūpam āsthāya bhūtale sampratiṣṭhitā
- 27
तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम्
अपनेष्यामि ते तेजो यन्त्रे कृत्वा दिवाकर
tasmātprasādaṃ kuru me yadyanugrahabhāgaham
apaneṣyāmi te tejo yantre kṛtvā divākara
- 28
रूपं तव करिष्यामि लोकानन्दकरं प्रभो
तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमौ कृत्वा दिवाकरम्
rūpaṃ tava kariṣyāmi lokānandakaraṃ prabho
tathetyuktaḥ sa raviṇā bhramau kṛtvā divākaram
- 29
पृथक्चकार तत्तेजश्चक्रं विष्णोर् अकल्पयत्
त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिन्द्रस्य चाधिकम्
pṛthakcakāra tattejaścakraṃ viṣṇor akalpayat
triśūlaṃ cāpi rudrasya vajramindrasya cādhikam
- 30
दैत्यदानवसंहर्तुः सहस्रकिरणात्मकम्
रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्
daityadānavasaṃhartuḥ sahasrakiraṇātmakam
rūpaṃ cāpratimaṃ cakre tvaṣṭā padbhyāmṛte mahat

