47 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
सोमः पितॄणामधिपः कथं शास्त्रविशारद
तद्वंश्या ये च राजानो बभूवुः कीर्तिवर्धनाः
ṛṣaya ūcuḥ
somaḥ pitṝṇāmadhipaḥ kathaṃ śāstraviśārada
tadvaṃśyā ye ca rājāno babhūvuḥ kīrtivardhanāḥ
- 2
सूत उवाच
आदिष्टो ब्रह्मणा पूर्वमत्रिः सर्गविधौ पुरा
अनुत्तमं नाम तपः सृष्ट्यर्थं तप्तवान्प्रभुः
sūta uvāca
ādiṣṭo brahmaṇā pūrvamatriḥ sargavidhau purā
anuttamaṃ nāma tapaḥ sṛṣṭyarthaṃ taptavānprabhuḥ
- 3
यदानन्दकरं ब्रह्म जगत्क्लेशविनाशनम्
ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणामभ्यन्तरमतीन्द्रियम्
yadānandakaraṃ brahma jagatkleśavināśanam
brahmaviṣṇvarkarudrāṇāmabhyantaramatīndriyam
- 4
शान्तिकृच्छान्तमनसस्तदन्तर्नयने स्थितम्
माहात्म्यात्तपसा विप्राः परमानन्दकारकम्
śāntikṛcchāntamanasastadantarnayane sthitam
māhātmyāttapasā viprāḥ paramānandakārakam
- 5
यस्मादुमापतिः सार्धमुमया तमधिष्ठितः
तं दृष्ट्वा चाष्टमांशेन तस्मात्सोमोऽभवच्छिशुः
yasmādumāpatiḥ sārdhamumayā tamadhiṣṭhitaḥ
taṃ dṛṣṭvā cāṣṭamāṃśena tasmātsomo'bhavacchiśuḥ
- 6
अधः सुस्राव नेत्राभ्यां धाम तच्चाम्बुसम्भवम्
दीपयन्विश्वमखिलं ज्योत्स्नया सचराचरम्
adhaḥ susrāva netrābhyāṃ dhāma taccāmbusambhavam
dīpayanviśvamakhilaṃ jyotsnayā sacarācaram
- 7
तद्दिशो जगृहुर्धाम स्त्रीरूपेण सुतेच्छया
गर्भो भूत्वोदरे तासामास्थितो ऽब्दशतत्रयम्
taddiśo jagṛhurdhāma strīrūpeṇa sutecchayā
garbho bhūtvodare tāsāmāsthito 'bdaśatatrayam
- 8
आशास्तं मुमुचुर्गर्भमशक्ता धारणे ततः
समादायाथ तं गर्भमेकीकृत्य चतुर्मुखः
āśāstaṃ mumucurgarbhamaśaktā dhāraṇe tataḥ
samādāyātha taṃ garbhamekīkṛtya caturmukhaḥ
- 9
युवानमकरोद्ब्रह्मा सर्वायुधधरं नरम्
स्यन्दनेऽथ सहस्राश्वे वेदशक्तिमये प्रभुः
yuvānamakarodbrahmā sarvāyudhadharaṃ naram
syandane'tha sahasrāśve vedaśaktimaye prabhuḥ
- 10
आरोप्य लोकमनयदात्मीयं स पितामह
तत्र ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तमस्मत्स्वामी भवत्वयम्
āropya lokamanayadātmīyaṃ sa pitāmaha
tatra brahmarṣibhiḥ proktamasmatsvāmī bhavatvayam
- 11
ऋषिभिर्देवगन्धर्वैरोषधीभिस्तथैव च
तुष्टुवुः सोमदेवत्यैर्ब्रह्माद्या मन्त्रसंग्रहैः
ṛṣibhirdevagandharvairoṣadhībhistathaiva ca
tuṣṭuvuḥ somadevatyairbrahmādyā mantrasaṃgrahaiḥ
- 12
स्तूयमानस्य तस्याभूदधिको धामसम्भवः
तेजोवितानादभवद्भुवि दिव्यौषधीगणः
stūyamānasya tasyābhūdadhiko dhāmasambhavaḥ
tejovitānādabhavadbhuvi divyauṣadhīgaṇaḥ
- 13
तद्दीप्तिरधिका तस्माद्रात्रौ भवति सर्वदा
तेनौषधीशः सोमो ऽभूद्द्विजेशश्चापि गद्यते
taddīptiradhikā tasmādrātrau bhavati sarvadā
tenauṣadhīśaḥ somo 'bhūddvijeśaścāpi gadyate
- 14
वेदधामरसं चापि यदिदं चन्द्रमण्डलम्
क्षीयते वर्धते चैव शुक्ले कृष्णे च सर्वदा
vedadhāmarasaṃ cāpi yadidaṃ candramaṇḍalam
kṣīyate vardhate caiva śukle kṛṣṇe ca sarvadā
- 15
विंशतिं च तथा सप्त दक्षः प्राचेतसो ददौ
रूपलावण्यसंयुक्तास्तस्मै कन्याः सुवर्चसः
viṃśatiṃ ca tathā sapta dakṣaḥ prācetaso dadau
rūpalāvaṇyasaṃyuktāstasmai kanyāḥ suvarcasaḥ
- 16
ततः पद्मसहस्राणां सहस्राणि दशैव तु
तपश्चचार शीतांशुर्विष्णुध्यानैकतत्परः
tataḥ padmasahasrāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu
tapaścacāra śītāṃśurviṣṇudhyānaikatatparaḥ
- 17
ततस्तुष्टस्तु भगवांस्तस्मै नारायणो हरिः
वरं वृणीष्व प्रोवाच परमात्मा जनार्दनः
tatastuṣṭastu bhagavāṃstasmai nārāyaṇo hariḥ
varaṃ vṛṇīṣva provāca paramātmā janārdanaḥ
- 18
ततो वव्रे वरान्सोमः शक्रलोकं जयाम्यहम्
प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवन्तु मम मन्दिरे
tato vavre varānsomaḥ śakralokaṃ jayāmyaham
pratyakṣameva bhoktāro bhavantu mama mandire
- 19
राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्याः सन्तु मे द्विजाः
रक्षःपालः शिवोऽस्माकमास्तां शूलधरो हरः
rājasūye suragaṇā brahmādyāḥ santu me dvijāḥ
rakṣaḥpālaḥ śivo'smākamāstāṃ śūladharo haraḥ
- 20
तथेत्युक्तः स आजह्रे राजसूयं तु विष्णुना
होतात्रिर्भृगुरध्वर्युर् उद्गाताभूच्चतुर्मुखः
tathetyuktaḥ sa ājahre rājasūyaṃ tu viṣṇunā
hotātrirbhṛguradhvaryur udgātābhūccaturmukhaḥ
- 21
ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम्
सदस्याः सनकाद्यास्तु राजसूयविधौ स्मृताः
brahmatvamagamattasya upadraṣṭā hariḥ svayam
sadasyāḥ sanakādyāstu rājasūyavidhau smṛtāḥ
- 22
चमसाध्वर्यवस्तत्र विश्वे देवा दशैव तु
त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादितम्
camasādhvaryavastatra viśve devā daśaiva tu
trailokyaṃ dakṣiṇā tena ṛtvigbhyaḥ pratipāditam
- 23
ततः समाप्तेऽवभृथे तद्रूपालोकनेच्छवः
कामबाणाभितप्ताङ्ग्यो नव देव्यः सिषेविरे
tataḥ samāpte'vabhṛthe tadrūpālokanecchavaḥ
kāmabāṇābhitaptāṅgyo nava devyaḥ siṣevire
- 24
लक्ष्मीर्नारायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम्
द्युतिर्विभावसुं तद्वत्तुष्टिर्धातारमव्ययम्
lakṣmīrnārāyaṇaṃ tyaktvā sinīvālī ca kardamam
dyutirvibhāvasuṃ tadvattuṣṭirdhātāramavyayam
- 25
प्रभा प्रभाकरं त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम्
कीर्तिर्जयन्तं भर्तारं वसुर्मारीचकश्यपम्
prabhā prabhākaraṃ tyaktvā haviṣmantaṃ kuhūḥ svayam
kīrtirjayantaṃ bhartāraṃ vasurmārīcakaśyapam
- 26
धृतिस्त्यक्त्वा पीतं नन्दिं सोममेवाभजंस्तदा
स्वकीया इव सोमोऽपि कामयामास तास्तदा
dhṛtistyaktvā pītaṃ nandiṃ somamevābhajaṃstadā
svakīyā iva somo'pi kāmayāmāsa tāstadā
- 27
एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा
न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः
evaṃ kṛtāpacārasya tāsāṃ bhartṛgaṇastadā
na śaśākāpacārāya śāpaiḥ śastrādibhiḥ punaḥ
- 28
तथाप्यराजत विधुर्दशधा भावयन्दिशः
सोमः प्राप्याथ दुष्प्राप्यमैश्वर्यमृषिसंस्कृतम्
सप्तलोकैकनाथत्वम् अवाप तपसा तदा
tathāpyarājata vidhurdaśadhā bhāvayandiśaḥ
somaḥ prāpyātha duṣprāpyamaiśvaryamṛṣisaṃskṛtam
saptalokaikanāthatvam avāpa tapasā tadā
- 29
कदाचिदुद्यानगतामपश्यदनेकपुष्पाभरणैश्च शोभिताम्
बृहन्नितम्बस्तनभारखेदात्पुष्पस्य भङ्गे ऽप्यतिदुर्बलाङ्गीम्
kadācidudyānagatāmapaśyadanekapuṣpābharaṇaiśca śobhitām
bṛhannitambastanabhārakhedātpuṣpasya bhaṅge 'pyatidurbalāṅgīm
- 30
भार्यां च तां देवगुरोर् अनङ्गबाणाभिरामायतचारुनेत्राम्
तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ
bhāryāṃ ca tāṃ devaguror anaṅgabāṇābhirāmāyatacārunetrām
tārāṃ sa tārādhipatiḥ smarārtaḥ keśeṣu jagrāha viviktabhūmau

