47 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
ये पूज्याः स्युर्द्विजातीनामग्नयः सूत सर्वदा
तानिदानीं समाचक्ष्व तद्वंशं चानुपूर्वशः
ṛṣaya ūcuḥ
ye pūjyāḥ syurdvijātīnāmagnayaḥ sūta sarvadā
tānidānīṃ samācakṣva tadvaṃśaṃ cānupūrvaśaḥ
- 2
सूत उवाच
यो ऽसाव् अग्निरभीमानी स्मृतः स्वायम्भुवेऽन्तरे
ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजीजनत्
sūta uvāca
yo 'sāv agnirabhīmānī smṛtaḥ svāyambhuve'ntare
brahmaṇo mānasaḥ putrastasmātsvāhā vyajījanat
- 3
पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः
निर्मथ्यः पवमानो ऽग्निर्वैद्युतः पावकात्मजः
pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciragniśca yaḥ smṛtaḥ
nirmathyaḥ pavamāno 'gnirvaidyutaḥ pāvakātmajaḥ
- 4
शुचिरग्निः स्मृतः सौरः स्थावराश्चैव ते स्मृताः
पवमानात्मजो ह्य् अग्निर्हव्यवाहः स उच्यते
śuciragniḥ smṛtaḥ sauraḥ sthāvarāścaiva te smṛtāḥ
pavamānātmajo hy agnirhavyavāhaḥ sa ucyate
- 5
पावकः सहरक्षस्तु हव्यवाहमुखः शुचिः
देवानां हव्यवाहोऽग्निः प्रथमो ब्रह्मणः सुतः
pāvakaḥ saharakṣastu havyavāhamukhaḥ śuciḥ
devānāṃ havyavāho'gniḥ prathamo brahmaṇaḥ sutaḥ
- 6
सहरक्षः सुराणां तु त्रयाणां ते त्रयो ऽग्नयः
एतेषां पुत्रपौत्राश्च चत्वारिंशत्तथैव च
saharakṣaḥ surāṇāṃ tu trayāṇāṃ te trayo 'gnayaḥ
eteṣāṃ putrapautrāśca catvāriṃśattathaiva ca
- 7
प्रवक्ष्ये नामतस्तान्वै प्रविभागेन तान्पृथक्
पावनो लौकिको ह्य् अग्निः प्रथमो ब्रह्मणश्च यः
pravakṣye nāmatastānvai pravibhāgena tānpṛthak
pāvano laukiko hy agniḥ prathamo brahmaṇaśca yaḥ
- 8
ब्रह्मौदनाग्निस्तत्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः
वैश्वानरो हव्यवाहो वहन्हव्यं ममार सः
brahmaudanāgnistatputro bharato nāma viśrutaḥ
vaiśvānaro havyavāho vahanhavyaṃ mamāra saḥ
- 9
स मृतोऽथर्वणः पुत्रो मथितः पुष्करोदधिः
यो ऽथर्वा लौकिको ह्य् अग्निर्दक्षिणाग्निः स उच्यते
sa mṛto'tharvaṇaḥ putro mathitaḥ puṣkarodadhiḥ
yo 'tharvā laukiko hy agnirdakṣiṇāgniḥ sa ucyate
- 10
भृगोः प्रजायताथर्वा ह्य् अङ्गिराथर्वणः स्मृतः
तस्य ह्य् अलौकिको ह्य् अग्निर्दक्षिणाग्निः स वै स्मृतः
bhṛgoḥ prajāyatātharvā hy aṅgirātharvaṇaḥ smṛtaḥ
tasya hy alaukiko hy agnirdakṣiṇāgniḥ sa vai smṛtaḥ
- 11
अथ यः पवमानस्तु निर्मथ्योऽग्निः स उच्यते
स च वै गार्हपत्योऽग्निः प्रथमो ब्रह्मणः स्मृतः
atha yaḥ pavamānastu nirmathyo'gniḥ sa ucyate
sa ca vai gārhapatyo'gniḥ prathamo brahmaṇaḥ smṛtaḥ
- 12
ततः सभ्यावसथ्यौ च संशत्यास्तौ सुतावुभौ
ततः षोडश नद्यस्तु चकमे हव्यवाहनः
यः खल्वाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः
tataḥ sabhyāvasathyau ca saṃśatyāstau sutāvubhau
tataḥ ṣoḍaśa nadyastu cakame havyavāhanaḥ
yaḥ khalvāhavanīyo 'gnirabhimānī dvijaiḥ smṛtaḥ
- 13
कावेरीं कृष्णवेणीं च नर्मदां यमुनां तथा
गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम्
kāverīṃ kṛṣṇaveṇīṃ ca narmadāṃ yamunāṃ tathā
godāvarīṃ vitastāṃ ca candrabhāgāmirāvatīm
- 14
विपाशां कौशिकीं चैव शतद्रुं सरयूं तथा
सीतां मनस्विनीं चैव ह्रादिनीं पावनां तथा
vipāśāṃ kauśikīṃ caiva śatadruṃ sarayūṃ tathā
sītāṃ manasvinīṃ caiva hrādinīṃ pāvanāṃ tathā
- 15
तासु षोडशधात्मानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्
तदा तु विहरंस्तासु धिष्ण्येच्छः स बभूव ह
tāsu ṣoḍaśadhātmānaṃ pravibhajya pṛthakpṛthak
tadā tu viharaṃstāsu dhiṣṇyecchaḥ sa babhūva ha
- 16
स्वाभिधानस्थिता धिष्ण्यास्तासूत्पन्नाश्च धिष्णवः
धिष्ण्येषु जज्ञिरे यस्मात्ततस्ते धिष्णवः स्मृताः
svābhidhānasthitā dhiṣṇyāstāsūtpannāśca dhiṣṇavaḥ
dhiṣṇyeṣu jajñire yasmāttataste dhiṣṇavaḥ smṛtāḥ
- 17
इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्ण्येषु प्रतिपेदिरे
तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ताञ्शृणु
विभुः प्रवाहणोऽग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णवोऽपरे
ityete vai nadīputrā dhiṣṇyeṣu pratipedire
teṣāṃ viharaṇīyā ye upastheyāśca tāñśṛṇu
vibhuḥ pravāhaṇo'gnīdhrastatrasthā dhiṣṇavo'pare
- 18
विहरति यथास्थानं पुण्याहे समुपक्रमे
अनिर्देश्यानिवार्याणाम् अग्नीनां शृणुत क्रमम्
viharati yathāsthānaṃ puṇyāhe samupakrame
anirdeśyānivāryāṇām agnīnāṃ śṛṇuta kramam
- 19
वासवोऽग्निः कृशानुर्यो द्वितीयोत्तरवेदिकः
सम्राडग्निसुतो ह्यष्टावुपतिष्ठन्ति तान्द्विजाः
vāsavo'gniḥ kṛśānuryo dvitīyottaravedikaḥ
samrāḍagnisuto hyaṣṭāvupatiṣṭhanti tāndvijāḥ
- 20
पर्जन्यः पवमानस्तु द्वितीयः सो ऽनुदृश्यते
पावकोष्णः समूह्यस्तु वोत्तरे सोऽग्निरुच्यते
parjanyaḥ pavamānastu dvitīyaḥ so 'nudṛśyate
pāvakoṣṇaḥ samūhyastu vottare so'gnirucyate
- 21
हव्यसूदो ह्य् असंमृज्यः शामित्रः स विभाव्यते
शतधामा सुधाज्योती रौद्रैश्वर्यः स उच्यते
havyasūdo hy asaṃmṛjyaḥ śāmitraḥ sa vibhāvyate
śatadhāmā sudhājyotī raudraiśvaryaḥ sa ucyate
- 22
ब्रह्मज्योतिर्वसुधामा ब्रह्मस्थानीय उच्यते
अजैकपादुपस्थेयः स वै शालामुखो यतः
brahmajyotirvasudhāmā brahmasthānīya ucyate
ajaikapādupastheyaḥ sa vai śālāmukho yataḥ
- 23
निर्देश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो बहिरन्ते तु दक्षिणौ
पुत्रा ह्येते तु सर्वस्य उपस्थेया द्विजैः स्मृताः
nirdeśyo hyahirbudhnyo bahirante tu dakṣiṇau
putrā hyete tu sarvasya upastheyā dvijaiḥ smṛtāḥ
- 24
ततो विहरणीयांस्तु वक्ष्याम्यष्टौ तु तान्सुतान्
हौत्रियस्य सुतो ह्यग्निर्बर्हिषो हव्यवाहनः
tato viharaṇīyāṃstu vakṣyāmyaṣṭau tu tānsutān
hautriyasya suto hyagnirbarhiṣo havyavāhanaḥ
- 25
प्रशंस्योऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयः संसहायकः
सुतो ह्यग्नेर्विश्ववेदा ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते
praśaṃsyo'gniḥ pracetāstu dvitīyaḥ saṃsahāyakaḥ
suto hyagnerviśvavedā brāhmaṇācchaṃsirucyate
- 26
अपां योनिः स्मृतः स्वाम्भः सेतुर्नाम विभाव्यते
धिष्ण्य आहरणा ह्येते सोमेनेज्यन्त वै द्विजैः
apāṃ yoniḥ smṛtaḥ svāmbhaḥ seturnāma vibhāvyate
dhiṣṇya āharaṇā hyete somenejyanta vai dvijaiḥ
- 27
ततो यः पावको नाम्ना यः सद्भिर्योग उच्यते
अग्निः सो ऽवभृथो ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते
tato yaḥ pāvako nāmnā yaḥ sadbhiryoga ucyate
agniḥ so 'vabhṛtho jñeyo varuṇena sahejyate
- 28
हृदयस्य सुतो ह्यग्नेर्जठरेऽसौ नृणां पचन्
मन्युमाञ्जठरश्चाग्निर्विद्धाग्निः सततं स्मृतः
hṛdayasya suto hyagnerjaṭhare'sau nṛṇāṃ pacan
manyumāñjaṭharaścāgnirviddhāgniḥ satataṃ smṛtaḥ
- 29
परस्परोत्थितो ह्यग्निर्भूतानीह विभुर्दहन्
अग्नेर्मन्युमतः पुत्रो घोरः संवर्तकः स्मृतः
parasparotthito hyagnirbhūtānīha vibhurdahan
agnermanyumataḥ putro ghoraḥ saṃvartakaḥ smṛtaḥ
- 30
पिबन्नपः स वसति समुद्रे वडवामुखे
समुद्रवासिनः पुत्रः सहरक्षो विभाव्यते
pibannapaḥ sa vasati samudre vaḍavāmukhe
samudravāsinaḥ putraḥ saharakṣo vibhāvyate

