33 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
आरामाणां तडागानां यत्फलं कुरुनन्दन
तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तो ऽद्य भरतर्षभ
yudhiṣṭhira uvāca
ārāmāṇāṃ taḍāgānāṃ yatphalaṃ kurunandana
tad ahaṃ śrotum icchāmi tvatto 'dya bharatarṣabha
- 2
भीष्म उवाच
सुप्रदर्शा वनवती चित्रधातुविभूषिता
उपेता सर्वबीजैश्च श्रेष्ठा भूमिर् इहोच्यते
bhīṣma uvāca
supradarśā vanavatī citradhātuvibhūṣitā
upetā sarvabījaiśca śreṣṭhā bhūmir ihocyate
- 3
तस्याः क्षेत्रविशेषं च तडागानां निवेशनम्
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः
tasyāḥ kṣetraviśeṣaṃ ca taḍāgānāṃ niveśanam
audakāni ca sarvāṇi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
- 4
तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान्
taḍāgānāṃ ca vakṣyāmi kṛtānāṃ cāpi ye guṇāḥ
triṣu lokeṣu sarvatra pūjito yastaḍāgavān
- 5
अथ वा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम्
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम्
atha vā mitrasadanaṃ maitraṃ mitravivardhanam
kīrtisaṃjananaṃ śreṣṭhaṃ taḍāgānāṃ niveśanam
- 6
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलम् आहुर्मनीषिणः
तडागं सुकृतं देशे क्षेत्रम् एव महाश्रयम्
dharmasyārthasya kāmasya phalam āhurmanīṣiṇaḥ
taḍāgaṃ sukṛtaṃ deśe kṣetram eva mahāśrayam
- 7
चतुर्विधानां भूतानां तडागम् उपलक्षयेत्
तडागानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियम् उत्तमाम्
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ taḍāgam upalakṣayet
taḍāgāni ca sarvāṇi diśanti śriyam uttamām
- 8
देवा मनुष्या गन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाः
स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम्
devā manuṣyā gandharvāḥ pitaroragarākṣasāḥ
sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃśrayanti jalāśayam
- 9
तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तडागे ये गुणाः स्मृताः
या च तत्र फलावाप्तिर् ऋषिभिः समुदाहृता
tasmāttāṃste pravakṣyāmi taḍāge ye guṇāḥ smṛtāḥ
yā ca tatra phalāvāptir ṛṣibhiḥ samudāhṛtā
- 10
वर्षमात्रे तडागे तु सलिलं यस्य तिष्ठति
अग्निहोत्रफलं तस्य फलम् आहुर्मनीषिणः
varṣamātre taḍāge tu salilaṃ yasya tiṣṭhati
agnihotraphalaṃ tasya phalam āhurmanīṣiṇaḥ
- 11
शरत्काले तु सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति
गोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलम् उत्तमम्
śaratkāle tu salilaṃ taḍāge yasya tiṣṭhati
gosahasrasya sa pretya labhate phalam uttamam
- 12
हेमन्तकाले सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति
स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम्
hemantakāle salilaṃ taḍāge yasya tiṣṭhati
sa vai bahusuvarṇasya yajñasya labhate phalam
- 13
यस्य वै शैशिरे काले तडागे सलिलं भवेत्
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलम् आहुर्मनीषिणः
yasya vai śaiśire kāle taḍāge salilaṃ bhavet
agniṣṭomasya yajñasya phalam āhurmanīṣiṇaḥ
- 14
तडागं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम्
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते
taḍāgaṃ sukṛtaṃ yasya vasante tu mahāśrayam
atirātrasya yajñasya phalaṃ sa samupāśnute
- 15
निदाघकाले पानीयं तडागे यस्य तिष्ठति
वाजपेयसमं तस्य फलं वै मुनयो विदुः
nidāghakāle pānīyaṃ taḍāge yasya tiṣṭhati
vājapeyasamaṃ tasya phalaṃ vai munayo viduḥ
- 16
स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशये
गावः पिबन्ति पानीयं साधवश्च नराः सदा
sa kulaṃ tārayetsarvaṃ yasya khāte jalāśaye
gāvaḥ pibanti pānīyaṃ sādhavaśca narāḥ sadā
- 17
तडागे यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम्
मृगपक्षिमनुष्याश्च सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
taḍāge yasya gāvastu pibanti tṛṣitā jalam
mṛgapakṣimanuṣyāśca so 'śvamedhaphalaṃ labhet
- 18
यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति च
तडागदस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते
yatpibanti jalaṃ tatra snāyante viśramanti ca
taḍāgadasya tatsarvaṃ pretyānantyāya kalpate
- 19
दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वै
पानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती
durlabhaṃ salilaṃ tāta viśeṣeṇa paratra vai
pānīyasya pradānena prītirbhavati śāśvatī
- 20
तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जाग्रत
ज्ञातिभिः सह मोदध्वम् एतत्प्रेतेषु दुर्लभम्
tilāndadata pānīyaṃ dīpāndadata jāgrata
jñātibhiḥ saha modadhvam etatpreteṣu durlabham
- 21
सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यते
पानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यम् एव हि
sarvadānairgurutaraṃ sarvadānairviśiṣyate
pānīyaṃ naraśārdūla tasmāddātavyam eva hi
- 22
एवम् एतत्तडागेषु कीर्तितं फलम् उत्तमम्
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणाम् अपि रोपणे
evam etattaḍāgeṣu kīrtitaṃ phalam uttamam
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vṛkṣāṇām api ropaṇe
- 23
स्थावराणां च भूतानां जातयः षट्प्रकीर्तिताः
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः
sthāvarāṇāṃ ca bhūtānāṃ jātayaḥ ṣaṭprakīrtitāḥ
vṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ
- 24
एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे
कीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम्
etā jātyastu vṛkṣāṇāṃ teṣāṃ rope guṇāstvime
kīrtiśca mānuṣe loke pretya caiva phalaṃ śubham
- 25
लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयते
देवलोकगतस्यापि नाम तस्य न नश्यति
labhate nāma loke ca pitṛbhiśca mahīyate
devalokagatasyāpi nāma tasya na naśyati
- 26
अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारत
तारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षान्प्ररोपयेत्
atītānāgate cobhe pitṛvaṃśaṃ ca bhārata
tārayedvṛkṣaropī ca tasmādvṛkṣānpraropayet
- 27
तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयः
परलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सो ऽव्ययान्
tasya putrā bhavantyete pādapā nātra saṃśayaḥ
paralokagataḥ svargaṃ lokāṃścāpnoti so 'vyayān
- 28
पुष्पैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन्
छायया चातिथींस्तात पूजयन्ति महीरुहाः
puṣpaiḥ suragaṇānvṛkṣāḥ phalaiścāpi tathā pitṝn
chāyayā cātithīṃstāta pūjayanti mahīruhāḥ
- 29
किंनरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाः
तथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान्
kiṃnaroragarakṣāṃsi devagandharvamānavāḥ
tathā ṛṣigaṇāścaiva saṃśrayanti mahīruhān
- 30
पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान्
वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र च
puṣpitāḥ phalavantaśca tarpayantīha mānavān
vṛkṣadaṃ putravadvṛkṣāstārayanti paratra ca

