34 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
उक्ताः पितामहेनेह सुवर्णस्य विधानतः
विस्तरेण प्रदानस्य ये गुणाः श्रुतिलक्षणाः
yudhiṣṭhira uvāca
uktāḥ pitāmaheneha suvarṇasya vidhānataḥ
vistareṇa pradānasya ye guṇāḥ śrutilakṣaṇāḥ
- 2
यत्तु कारणम् उत्पत्तेः सुवर्णस्येह कीर्तितम्
स कथं तारकः प्राप्तो निधनं तद्ब्रवीहि मे
yattu kāraṇam utpatteḥ suvarṇasyeha kīrtitam
sa kathaṃ tārakaḥ prāpto nidhanaṃ tadbravīhi me
- 3
उक्तः स देवतानां हि अवध्य इति पार्थिव
न च तस्येह ते मृत्युर्विस्तरेण प्रकीर्तितः
uktaḥ sa devatānāṃ hi avadhya iti pārthiva
na ca tasyeha te mṛtyurvistareṇa prakīrtitaḥ
- 4
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः कुरुकुलोद्वह
कार्त्स्न्येन तारकवधं परं कौतूहलं हि मे
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tvattaḥ kurukulodvaha
kārtsnyena tārakavadhaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 5
भीष्म उवाच
विपन्नकृत्या राजेन्द्र देवता ऋषयस्तथा
कृत्तिकाश्चोदयामासुर् अपत्यभरणाय वै
bhīṣma uvāca
vipannakṛtyā rājendra devatā ṛṣayastathā
kṛttikāścodayāmāsur apatyabharaṇāya vai
- 6
न देवतानां काचिद्धि समर्था जातवेदसः
एकापि शक्ता तं गर्भं संधारयितुम् ओजसा
na devatānāṃ kāciddhi samarthā jātavedasaḥ
ekāpi śaktā taṃ garbhaṃ saṃdhārayitum ojasā
- 7
षण्णां तासां ततः प्रीतः पावको गर्भधारणात्
स्वेन तेजोविसर्गेण वीर्येण परमेण च
ṣaṇṇāṃ tāsāṃ tataḥ prītaḥ pāvako garbhadhāraṇāt
svena tejovisargeṇa vīryeṇa parameṇa ca
- 8
तास्तु षट्कृत्तिका गर्भं पुपुषुर्जातवेदसः
षट्सु वर्त्मसु तेजो ऽग्नेः सकलं निहितं प्रभो
tāstu ṣaṭkṛttikā garbhaṃ pupuṣurjātavedasaḥ
ṣaṭsu vartmasu tejo 'gneḥ sakalaṃ nihitaṃ prabho
- 9
ततस्ता वर्धमानस्य कुमारस्य महात्मनः
तेजसाभिपरीताङ्ग्यो न क्वचिच्छर्म लेभिरे
tatastā vardhamānasya kumārasya mahātmanaḥ
tejasābhiparītāṅgyo na kvaciccharma lebhire
- 10
ततस्तेजःपरीताङ्ग्यः सर्वाः काल उपस्थिते
समं गर्भं सुषुविरे कृत्तिकास्ता नरर्षभ
tatastejaḥparītāṅgyaḥ sarvāḥ kāla upasthite
samaṃ garbhaṃ suṣuvire kṛttikāstā nararṣabha
- 11
ततस्तं षडधिष्ठानं गर्भम् एकत्वम् आगतम्
पृथिवी प्रतिजग्राह कान्तीपुरसमीपतः
tatastaṃ ṣaḍadhiṣṭhānaṃ garbham ekatvam āgatam
pṛthivī pratijagrāha kāntīpurasamīpataḥ
- 12
स गर्भो दिव्यसंस्थानो दीप्तिमान्पावकप्रभः
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधे प्रियदर्शनः
sa garbho divyasaṃsthāno dīptimānpāvakaprabhaḥ
divyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe priyadarśanaḥ
- 13
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालं वह्निसमद्युतिम्
जातस्नेहाश्च सौहार्दात्पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः
dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālaṃ vahnisamadyutim
jātasnehāśca sauhārdātpupuṣuḥ stanyavisravaiḥ
- 14
अभवत्कार्त्तिकेयः स त्रैलोक्ये सचराचरे
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां चाप गुहावासाद्गुहो ऽभवत्
abhavatkārttikeyaḥ sa trailokye sacarācare
skannatvātskandatāṃ cāpa guhāvāsādguho 'bhavat
- 15
ततो देवास्त्रयस्त्रिंशद्दिशश्च सदिगीश्वराः
रुद्रो धाता च विष्णुश्च यज्ञः पूषार्यमा भगः
tato devāstrayastriṃśaddiśaśca sadigīśvarāḥ
rudro dhātā ca viṣṇuśca yajñaḥ pūṣāryamā bhagaḥ
- 16
अंशो मित्रश्च साध्याश्च वसवो वासवो ऽश्विनौ
आपो वायुर्नभश्चन्द्रो नक्षत्राणि ग्रहा रविः
aṃśo mitraśca sādhyāśca vasavo vāsavo 'śvinau
āpo vāyurnabhaścandro nakṣatrāṇi grahā raviḥ
- 17
पृथग्भूतानि चान्यानि यानि देवार्पणानि वै
आजग्मुस्तत्र तं द्रष्टुं कुमारं ज्वलनात्मजम्
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव गन्धर्वाश्च जगुस्तथा
pṛthagbhūtāni cānyāni yāni devārpaṇāni vai
ājagmustatra taṃ draṣṭuṃ kumāraṃ jvalanātmajam
ṛṣayastuṣṭuvuścaiva gandharvāśca jagustathā
- 18
षडाननं कुमारं तं द्विषडक्षं द्विजप्रियम्
पीनांसं द्वादशभुजं पावकादित्यवर्चसम्
ṣaḍānanaṃ kumāraṃ taṃ dviṣaḍakṣaṃ dvijapriyam
pīnāṃsaṃ dvādaśabhujaṃ pāvakādityavarcasam
- 19
शयानं शरगुल्मस्थं दृष्ट्वा देवाः सहर्षिभिः
लेभिरे परमं हर्षं मेनिरे चासुरं हतम्
śayānaṃ śaragulmasthaṃ dṛṣṭvā devāḥ saharṣibhiḥ
lebhire paramaṃ harṣaṃ menire cāsuraṃ hatam
- 20
ततो देवाः प्रियाण्यस्य सर्व एव समाचरन्
क्रीडतः क्रीडनीयानि ददुः पक्षिगणांश्च ह
tato devāḥ priyāṇyasya sarva eva samācaran
krīḍataḥ krīḍanīyāni daduḥ pakṣigaṇāṃśca ha
- 21
सुपर्णो ऽस्य ददौ पत्रं मयूरं चित्रबर्हिणम्
राक्षसाश्च ददुस्तस्मै वराहमहिषावुभौ
suparṇo 'sya dadau patraṃ mayūraṃ citrabarhiṇam
rākṣasāśca dadustasmai varāhamahiṣāvubhau
- 22
कुक्कुटं चाग्निसंकाशं प्रददौ वरुणः स्वयम्
चन्द्रमाः प्रददौ मेषम् आदित्यो रुचिरां प्रभाम्
kukkuṭaṃ cāgnisaṃkāśaṃ pradadau varuṇaḥ svayam
candramāḥ pradadau meṣam ādityo rucirāṃ prabhām
- 23
गवां माता च गा देवी ददौ शतसहस्रशः
छागम् अग्निर्गुणोपेतम् इला पुष्पफलं बहु
gavāṃ mātā ca gā devī dadau śatasahasraśaḥ
chāgam agnirguṇopetam ilā puṣpaphalaṃ bahu
- 24
सुधन्वा शकटं चैव रथं चामितकूबरम्
वरुणो वारुणान्दिव्यान्भुजंगान्प्रददौ शुभान्
सिंहान्सुरेन्द्रो व्याघ्रांश्च द्वीपिनो ऽन्यांश्च दंष्ट्रिणः
sudhanvā śakaṭaṃ caiva rathaṃ cāmitakūbaram
varuṇo vāruṇāndivyānbhujaṃgānpradadau śubhān
siṃhānsurendro vyāghrāṃśca dvīpino 'nyāṃśca daṃṣṭriṇaḥ
- 25
श्वापदांश्च बहून्घोरांश्छत्राणि विविधानि च
राक्षसासुरसंघाश्च ये ऽनुजग्मुस्तम् ईश्वरम्
śvāpadāṃśca bahūnghorāṃśchatrāṇi vividhāni ca
rākṣasāsurasaṃghāśca ye 'nujagmustam īśvaram
- 26
वर्धमानं तु तं दृष्ट्वा प्रार्थयामास तारकः
उपायैर्बहुभिर्हन्तुं नाशकच्चापि तं विभुम्
vardhamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā prārthayāmāsa tārakaḥ
upāyairbahubhirhantuṃ nāśakaccāpi taṃ vibhum
- 27
सेनापत्येन तं देवाः पूजयित्वा गुहालयम्
शशंसुर्विप्रकारं तं तस्मै तारककारितम्
senāpatyena taṃ devāḥ pūjayitvā guhālayam
śaśaṃsurviprakāraṃ taṃ tasmai tārakakāritam
- 28
स विवृद्धो महावीर्यो देवसेनापतिः प्रभुः
जघानामोघया शक्त्या दानवं तारकं गुहः
sa vivṛddho mahāvīryo devasenāpatiḥ prabhuḥ
jaghānāmoghayā śaktyā dānavaṃ tārakaṃ guhaḥ
- 29
तेन तस्मिन्कुमारेण क्रीडता निहते ऽसुरे
सुरेन्द्रः स्थापितो राज्ये देवानां पुनर् ईश्वरः
tena tasminkumāreṇa krīḍatā nihate 'sure
surendraḥ sthāpito rājye devānāṃ punar īśvaraḥ
- 30
स सेनापतिर् एवाथ बभौ स्कन्दः प्रतापवान्
ईशो गोप्ता च देवानां प्रियकृच्छंकरस्य च
sa senāpatir evātha babhau skandaḥ pratāpavān
īśo goptā ca devānāṃ priyakṛcchaṃkarasya ca

