61 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
श्रूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रो यथा पुरा
ब्राह्मणत्वं गतस्तात ब्रह्मर्षित्वं तथैव च
bhīṣma uvāca
śrūyatāṃ pārtha tattvena viśvāmitro yathā purā
brāhmaṇatvaṃ gatastāta brahmarṣitvaṃ tathaiva ca
- 2
भरतस्यान्वये चैवाजमीढो नाम पार्थिवः
बभूव भरतश्रेष्ठ यज्वा धर्मभृतां वरः
bharatasyānvaye caivājamīḍho nāma pārthivaḥ
babhūva bharataśreṣṭha yajvā dharmabhṛtāṃ varaḥ
- 3
तस्य पुत्रो महान् आसीज्जह्नुर्नाम नरेश्वरः
दुहितृत्वम् अनुप्राप्ता गङ्गा यस्य महात्मनः
tasya putro mahān āsījjahnurnāma nareśvaraḥ
duhitṛtvam anuprāptā gaṅgā yasya mahātmanaḥ
- 4
तस्यात्मजस्तुल्यगुणः सिन्धुद्वीपो महायशाः
सिन्धुद्वीपाच्च राजर्षिर्बलाकाश्वो महाबलः
tasyātmajastulyaguṇaḥ sindhudvīpo mahāyaśāḥ
sindhudvīpācca rājarṣirbalākāśvo mahābalaḥ
- 5
वल्लभस्तस्य तनयः साक्षाद्धर्म इवापरः
कुशिकस्तस्य तनयः सहस्राक्षसमद्युतिः
vallabhastasya tanayaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ
kuśikastasya tanayaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ
- 6
कुशिकस्यात्मजः श्रीमान्गाधिर्नाम जनेश्वरः
अपुत्रः स महाबाहुर्वनवासम् उदावसत्
kuśikasyātmajaḥ śrīmāngādhirnāma janeśvaraḥ
aputraḥ sa mahābāhurvanavāsam udāvasat
- 7
कन्या जज्ञे सुता तस्य वने निवसतः सतः
नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि
kanyā jajñe sutā tasya vane nivasataḥ sataḥ
nāmnā satyavatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi
- 8
तां वव्रे भार्गवः श्रीमांश्च्यवनस्यात्मजः प्रभुः
ऋचीक इति विख्यातो विपुले तपसि स्थितः
tāṃ vavre bhārgavaḥ śrīmāṃścyavanasyātmajaḥ prabhuḥ
ṛcīka iti vikhyāto vipule tapasi sthitaḥ
- 9
स तां न प्रददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने
दरिद्र इति मत्वा वै गाधिः शत्रुनिबर्हणः
sa tāṃ na pradadau tasmai ṛcīkāya mahātmane
daridra iti matvā vai gādhiḥ śatrunibarhaṇaḥ
- 10
प्रत्याख्याय पुनर्यान्तम् अब्रवीद्राजसत्तमः
शुल्कं प्रदीयतां मह्यं ततो वेत्स्यसि मे सुताम्
pratyākhyāya punaryāntam abravīdrājasattamaḥ
śulkaṃ pradīyatāṃ mahyaṃ tato vetsyasi me sutām
- 11
ऋचीक उवाच
किं प्रयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कम् अहं नृप
दुहितुर्ब्रूह्यसंसक्तो मात्राभूत्ते विचारणा
ṛcīka uvāca
kiṃ prayacchāmi rājendra tubhyaṃ śulkam ahaṃ nṛpa
duhiturbrūhyasaṃsakto mātrābhūtte vicāraṇā
- 12
गाधिर् उवाच
चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरंहसाम्
एकतः श्यामकर्णानां सहस्रं देहि भार्गव
gādhir uvāca
candraraśmiprakāśānāṃ hayānāṃ vātaraṃhasām
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ sahasraṃ dehi bhārgava
- 13
भीष्म उवाच
ततः स भृगुशार्दूलश्च्यवनस्यात्मजः प्रभुः
अब्रवीद्वरुणं देवम् आदित्यं पतिम् अम्भसाम्
bhīṣma uvāca
tataḥ sa bhṛguśārdūlaścyavanasyātmajaḥ prabhuḥ
abravīdvaruṇaṃ devam ādityaṃ patim ambhasām
- 14
एकतः श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम्
सहस्रं वातवेगानां भिक्षे त्वां देवसत्तम
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ hayānāṃ candravarcasām
sahasraṃ vātavegānāṃ bhikṣe tvāṃ devasattama
- 15
तथेति वरुणो देव आदित्यो भृगुसत्तमम्
उवाच यत्र ते छन्दस्तत्रोत्थास्यन्ति वाजिनः
tatheti varuṇo deva ādityo bhṛgusattamam
uvāca yatra te chandastatrotthāsyanti vājinaḥ
- 16
ध्यातमात्रे ऋचीकेन हयानां चन्द्रवर्चसाम्
गङ्गाजलात्समुत्तस्थौ सहस्रं विपुलौजसाम्
dhyātamātre ṛcīkena hayānāṃ candravarcasām
gaṅgājalātsamuttasthau sahasraṃ vipulaujasām
- 17
अदूरे कन्यकुब्जस्य गङ्गायास्तीरम् उत्तमम्
अश्वतीर्थं तद् अद्यापि मानवाः परिचक्षते
adūre kanyakubjasya gaṅgāyāstīram uttamam
aśvatīrthaṃ tad adyāpi mānavāḥ paricakṣate
- 18
तत्तदा गाधये तात सहस्रं वाजिनां शुभम्
ऋचीकः प्रददौ प्रीतः शुल्कार्थं जपतां वरः
tattadā gādhaye tāta sahasraṃ vājināṃ śubham
ṛcīkaḥ pradadau prītaḥ śulkārthaṃ japatāṃ varaḥ
- 19
ततः स विस्मितो राजा गाधिः शापभयेन च
ददौ तां समलंकृत्य कन्यां भृगुसुताय वै
tataḥ sa vismito rājā gādhiḥ śāpabhayena ca
dadau tāṃ samalaṃkṛtya kanyāṃ bhṛgusutāya vai
- 20
जग्राह पाणिं विधिना तस्य ब्रह्मर्षिसत्तमः
सा च तं पतिम् आसाद्य परं हर्षम् अवाप ह
jagrāha pāṇiṃ vidhinā tasya brahmarṣisattamaḥ
sā ca taṃ patim āsādya paraṃ harṣam avāpa ha
- 21
स तुतोष च विप्रर्षिस्तस्या वृत्तेन भारत
छन्दयामास चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम्
sa tutoṣa ca viprarṣistasyā vṛttena bhārata
chandayāmāsa caivaināṃ vareṇa varavarṇinīm
- 22
मात्रे तत्सर्वम् आचख्यौ सा कन्या राजसत्तमम्
अथ ताम् अब्रवीन्माता सुतां किंचिद् अवाङ्मुखीम्
mātre tatsarvam ācakhyau sā kanyā rājasattamam
atha tām abravīnmātā sutāṃ kiṃcid avāṅmukhīm
- 23
ममापि पुत्रि भर्ता ते प्रसादं कर्तुम् अर्हति
अपत्यस्य प्रदानेन समर्थः स महातपाः
mamāpi putri bhartā te prasādaṃ kartum arhati
apatyasya pradānena samarthaḥ sa mahātapāḥ
- 24
ततः सा त्वरितं गत्वा तत्सर्वं प्रत्यवेदयत्
मातुश्चिकीर्षितं राजन्न् ऋचीकस्ताम् अथाब्रवीत्
tataḥ sā tvaritaṃ gatvā tatsarvaṃ pratyavedayat
mātuścikīrṣitaṃ rājann ṛcīkastām athābravīt
- 25
गुणवन्तम् अपत्यं वै त्वं च सा जनयिष्यथः
जनन्यास्तव कल्याणि मा भूद्वै प्रणयो ऽन्यथा
guṇavantam apatyaṃ vai tvaṃ ca sā janayiṣyathaḥ
jananyāstava kalyāṇi mā bhūdvai praṇayo 'nyathā
- 26
तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते शुभे
अस्मद्वंशकरः श्रीमांस्तव भ्राता च वंशकृत्
tava caiva guṇaślāghī putra utpatsyate śubhe
asmadvaṃśakaraḥ śrīmāṃstava bhrātā ca vaṃśakṛt
- 27
ऋतुस्नाता च साश्वत्थं त्वं च वृक्षम् उदुम्बरम्
परिष्वजेथाः कल्याणि तत इष्टम् अवाप्स्यथः
ṛtusnātā ca sāśvatthaṃ tvaṃ ca vṛkṣam udumbaram
pariṣvajethāḥ kalyāṇi tata iṣṭam avāpsyathaḥ
- 28
चरुद्वयम् इदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते
त्वं च सा चोपयुञ्जीथां ततः पुत्राववाप्स्यथः
carudvayam idaṃ caiva mantrapūtaṃ śucismite
tvaṃ ca sā copayuñjīthāṃ tataḥ putrāvavāpsyathaḥ
- 29
ततः सत्यवती हृष्टा मातरं प्रत्यभाषत
यद् ऋचीकेन कथितं तच्चाचख्यौ चरुद्वयम्
tataḥ satyavatī hṛṣṭā mātaraṃ pratyabhāṣata
yad ṛcīkena kathitaṃ taccācakhyau carudvayam
- 30
ताम् उवाच ततो माता सुतां सत्यवतीं तदा
पुत्रि मूर्ध्ना प्रपन्नायाः कुरुष्व वचनं मम
tām uvāca tato mātā sutāṃ satyavatīṃ tadā
putri mūrdhnā prapannāyāḥ kuruṣva vacanaṃ mama

