25 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
यद् इदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ
पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणाम् एतत्कथं स्मृतम्
yudhiṣṭhira uvāca
yad idaṃ sahadharmeti procyate bharatarṣabha
pāṇigrahaṇakāle tu strīṇām etatkathaṃ smṛtam
- 2
आर्ष एष भवेद्धर्मः प्राजापत्यो ऽथ वासुरः
यद् एतत्सहधर्मेति पूर्वम् उक्तं महर्षिभिः
ārṣa eṣa bhaveddharmaḥ prājāpatyo 'tha vāsuraḥ
yad etatsahadharmeti pūrvam uktaṃ maharṣibhiḥ
- 3
संदेहः सुमहान् एष विरुद्ध इति मे मतिः
इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्व नु
saṃdehaḥ sumahān eṣa viruddha iti me matiḥ
iha yaḥ sahadharmo vai pretyāyaṃ vihitaḥ kva nu
- 4
स्वर्गे मृतानां भवति सहधर्मः पितामह
पूर्वम् एकस्तु म्रियते क्व चैकस्तिष्ठते वद
svarge mṛtānāṃ bhavati sahadharmaḥ pitāmaha
pūrvam ekastu mriyate kva caikastiṣṭhate vada
- 5
नानाकर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिनः
नानानिरयनिष्ठान्ता मानुषा बहवो यदा
nānākarmaphalopetā nānākarmanivāsinaḥ
nānānirayaniṣṭhāntā mānuṣā bahavo yadā
- 6
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति
यदानृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः
anṛtāḥ striya ityevaṃ sūtrakāro vyavasyati
yadānṛtāḥ striyastāta sahadharmaḥ kutaḥ smṛtaḥ
- 7
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते
धर्मो ऽयं पौर्विकी संज्ञा उपचारः क्रियाविधिः
anṛtāḥ striya ityevaṃ vedeṣvapi hi paṭhyate
dharmo 'yaṃ paurvikī saṃjñā upacāraḥ kriyāvidhiḥ
- 8
गह्वरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतो ऽनिशम्
निःसंदेहम् इदं सर्वं पितामह यथा श्रुतिः
gahvaraṃ pratibhātyetanmama cintayato 'niśam
niḥsaṃdeham idaṃ sarvaṃ pitāmaha yathā śrutiḥ
- 9
यद् एतद्यादृशं चैतद्यथा चैतत्प्रवर्तितम्
निखिलेन महाप्राज्ञ भवान् एतद्ब्रवीतु मे
yad etadyādṛśaṃ caitadyathā caitatpravartitam
nikhilena mahāprājña bhavān etadbravītu me
- 10
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
aṣṭāvakrasya saṃvādaṃ diśayā saha bhārata
- 11
निवेष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः
ऋषेर् अथ वदान्यस्य कन्यां वव्रे महात्मनः
niveṣṭukāmastu purā aṣṭāvakro mahātapāḥ
ṛṣer atha vadānyasya kanyāṃ vavre mahātmanaḥ
- 12
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि
गुणप्रबर्हां शीलेन साध्वीं चारित्रशोभनाम्
suprabhāṃ nāma vai nāmnā rūpeṇāpratimāṃ bhuvi
guṇaprabarhāṃ śīlena sādhvīṃ cāritraśobhanām
- 13
सा तस्य दृष्ट्वैव मनो जहार शुभलोचना
वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाचिता
sā tasya dṛṣṭvaiva mano jahāra śubhalocanā
vanarājī yathā citrā vasante kusumācitā
- 14
ऋषिस्तम् आह देया मे सुता तुभ्यं शृणुष्व मे
गच्छ तावद्दिशं पुण्याम् उत्तरां द्रक्ष्यसे ततः
ṛṣistam āha deyā me sutā tubhyaṃ śṛṇuṣva me
gaccha tāvaddiśaṃ puṇyām uttarāṃ drakṣyase tataḥ
- 15
अष्टावक्र उवाच
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुम् अर्हति मे भवान्
तथेदानीं मया कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान्
aṣṭāvakra uvāca
kiṃ draṣṭavyaṃ mayā tatra vaktum arhati me bhavān
tathedānīṃ mayā kāryaṃ yathā vakṣyati māṃ bhavān
- 16
वदान्य उवाच
धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं तथैव च
रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम्
vadānya uvāca
dhanadaṃ samatikramya himavantaṃ tathaiva ca
rudrasyāyatanaṃ dṛṣṭvā siddhacāraṇasevitam
- 17
प्रहृष्टैः पार्षदैर्जुष्टं नृत्यद्भिर्विविधाननैः
दिव्याङ्गरागैः पैशाचैर्वन्यैर्नानाविधैस्तथा
prahṛṣṭaiḥ pārṣadairjuṣṭaṃ nṛtyadbhirvividhānanaiḥ
divyāṅgarāgaiḥ paiśācairvanyairnānāvidhaistathā
- 18
पाणितालसतालैश्च शम्यातालैः समैस्तथा
सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते
pāṇitālasatālaiśca śamyātālaiḥ samaistathā
samprahṛṣṭaiḥ pranṛtyadbhiḥ śarvastatra niṣevyate
- 19
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद्दिव्यम् अनुशुश्रुम
नित्यं संनिहितो देवस्तथा पारिषदाः शुभाः
iṣṭaṃ kila girau sthānaṃ taddivyam anuśuśruma
nityaṃ saṃnihito devastathā pāriṣadāḥ śubhāḥ
- 20
तत्र देव्या तपस्तप्तं शंकरार्थं सुदुश्चरम्
अतस्तद् इष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः
tatra devyā tapastaptaṃ śaṃkarārthaṃ suduścaram
atastad iṣṭaṃ devasya tathomāyā iti śrutiḥ
- 21
तत्र कूपो महान्पार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा
ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः
tatra kūpo mahānpārśve devasyottaratastathā
ṛtavaḥ kālarātriśca ye divyā ye ca mānuṣāḥ
- 22
सर्वे देवम् उपासन्ते रूपिणः किल तत्र ह
तद् अतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यम् एव हि
sarve devam upāsante rūpiṇaḥ kila tatra ha
tad atikramya bhavanaṃ tvayā yātavyam eva hi
- 23
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसंनिभम्
रमणीयं मनोग्राहि तत्र द्रक्ष्यसि वै स्त्रियम्
tato nīlaṃ vanoddeśaṃ drakṣyase meghasaṃnibham
ramaṇīyaṃ manogrāhi tatra drakṣyasi vai striyam
- 24
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षाम् अनुष्ठिताम्
द्रष्टव्या सा त्वया तत्र संपूज्या चैव यत्नतः
tapasvinīṃ mahābhāgāṃ vṛddhāṃ dīkṣām anuṣṭhitām
draṣṭavyā sā tvayā tatra saṃpūjyā caiva yatnataḥ
- 25
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि
यद्येष समयः सत्यः साध्यतां तत्र गम्यताम्
tāṃ dṛṣṭvā vinivṛttastvaṃ tataḥ pāṇiṃ grahīṣyasi
yadyeṣa samayaḥ satyaḥ sādhyatāṃ tatra gamyatām

