19 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्णैर्नराधिप
कथं प्राप्तं महाराज क्षत्रियेण महात्मना
yudhiṣṭhira uvāca
brāhmaṇyaṃ yadi duṣprāpaṃ tribhirvarṇairnarādhipa
kathaṃ prāptaṃ mahārāja kṣatriyeṇa mahātmanā
- 2
विश्वामित्रेण धर्मात्मन्ब्राह्मणत्वं नरर्षभ
श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन तन्मे ब्रूहि पितामह
viśvāmitreṇa dharmātmanbrāhmaṇatvaṃ nararṣabha
śrotum icchāmi tattvena tanme brūhi pitāmaha
- 3
तेन ह्यमितवीर्येण वसिष्ठस्य महात्मनः
हतं पुत्रशतं सद्यस्तपसा प्रपितामह
tena hyamitavīryeṇa vasiṣṭhasya mahātmanaḥ
hataṃ putraśataṃ sadyastapasā prapitāmaha
- 4
यातुधानाश्च बहवो राक्षसास्तिग्मतेजसः
मन्युनाविष्टदेहेन सृष्टाः कालान्तकोपमाः
yātudhānāśca bahavo rākṣasāstigmatejasaḥ
manyunāviṣṭadehena sṛṣṭāḥ kālāntakopamāḥ
- 5
महान्कुशिकवंशश्च ब्रह्मर्षिशतसंकुलः
स्थापितो नरलोके ऽस्मिन्विद्वान्ब्राह्मणसंस्तुतः
mahānkuśikavaṃśaśca brahmarṣiśatasaṃkulaḥ
sthāpito naraloke 'sminvidvānbrāhmaṇasaṃstutaḥ
- 6
ऋचीकस्यात्मजश्चैव शुनःशेपो महातपाः
विमोक्षितो महासत्रात्पशुताम् अभ्युपागतः
ṛcīkasyātmajaścaiva śunaḥśepo mahātapāḥ
vimokṣito mahāsatrātpaśutām abhyupāgataḥ
- 7
हरिश्चन्द्रक्रतौ देवांस्तोषयित्वात्मतेजसा
पुत्रताम् अनुसंप्राप्तो विश्वामित्रस्य धीमतः
hariścandrakratau devāṃstoṣayitvātmatejasā
putratām anusaṃprāpto viśvāmitrasya dhīmataḥ
- 8
नाभिवादयते ज्येष्ठं देवरातं नराधिप
पुत्राः पञ्चशताश्चापि शप्ताः श्वपचतां गताः
nābhivādayate jyeṣṭhaṃ devarātaṃ narādhipa
putrāḥ pañcaśatāścāpi śaptāḥ śvapacatāṃ gatāḥ
- 9
त्रिशङ्कुर्बन्धुसंत्यक्त इक्ष्वाकुः प्रीतिपूर्वकम्
अवाक्शिरा दिवं नीतो दक्षिणाम् आश्रितो दिशम्
triśaṅkurbandhusaṃtyakta ikṣvākuḥ prītipūrvakam
avākśirā divaṃ nīto dakṣiṇām āśrito diśam
- 10
विश्वामित्रस्य विपुला नदी राजर्षिसेविता
कौशिकीति शिवा पुण्या ब्रह्मर्षिगणसेविता
viśvāmitrasya vipulā nadī rājarṣisevitā
kauśikīti śivā puṇyā brahmarṣigaṇasevitā
- 11
तपोविघ्नकरी चैव पञ्चचूडा सुसंमता
रम्भा नामाप्सराः शापाद्यस्य शैलत्वम् आगता
tapovighnakarī caiva pañcacūḍā susaṃmatā
rambhā nāmāpsarāḥ śāpādyasya śailatvam āgatā
- 12
तथैवास्य भयाद्बद्ध्वा वसिष्ठः सलिले पुरा
आत्मानं मज्जयामास विपाशः पुनर् उत्थितः
tathaivāsya bhayādbaddhvā vasiṣṭhaḥ salile purā
ātmānaṃ majjayāmāsa vipāśaḥ punar utthitaḥ
- 13
तदाप्रभृति पुण्या हि विपाशाभून्महानदी
विख्याता कर्मणा तेन वसिष्ठस्य महात्मनः
tadāprabhṛti puṇyā hi vipāśābhūnmahānadī
vikhyātā karmaṇā tena vasiṣṭhasya mahātmanaḥ
- 14
वाग्भिश्च भगवान्येन देवसेनाग्रगः प्रभुः
स्तुतः प्रीतमनाश्चासीच्छापाच्चैनम् अमोचयत्
vāgbhiśca bhagavānyena devasenāgragaḥ prabhuḥ
stutaḥ prītamanāścāsīcchāpāccainam amocayat
- 15
ध्रुवस्यौत्तानपादस्य ब्रह्मर्षीणां तथैव च
मध्ये ज्वलति यो नित्यम् उदीचीम् आश्रितो दिशम्
dhruvasyauttānapādasya brahmarṣīṇāṃ tathaiva ca
madhye jvalati yo nityam udīcīm āśrito diśam
- 16
तस्यैतानि च कर्माणि तथान्यानि च कौरव
क्षत्रियस्येत्यतो जातम् इदं कौतूहलं मम
tasyaitāni ca karmāṇi tathānyāni ca kaurava
kṣatriyasyetyato jātam idaṃ kautūhalaṃ mama
- 17
किम् एतद् इति तत्त्वेन प्रब्रूहि भरतर्षभ
देहान्तरम् अनासाद्य कथं स ब्राह्मणो ऽभवत्
kim etad iti tattvena prabrūhi bharatarṣabha
dehāntaram anāsādya kathaṃ sa brāhmaṇo 'bhavat
- 18
एतत्तत्त्वेन मे राजन्सर्वम् आख्यातुम् अर्हसि
मतंगस्य यथातत्त्वं तथैवैतद्ब्रवीहि मे
etattattvena me rājansarvam ākhyātum arhasi
mataṃgasya yathātattvaṃ tathaivaitadbravīhi me
- 19
स्थाने मतंगो ब्राह्मण्यं नालभद्भरतर्षभ
चण्डालयोनौ जातो हि कथं ब्राह्मण्यम् आप्नुयात्
sthāne mataṃgo brāhmaṇyaṃ nālabhadbharatarṣabha
caṇḍālayonau jāto hi kathaṃ brāhmaṇyam āpnuyāt

