24 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कन्यायाः प्राप्तशुल्कायाः पतिश्चेन्नास्ति कश्चन
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
kanyāyāḥ prāptaśulkāyāḥ patiścennāsti kaścana
tatra kā pratipattiḥ syāttanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
यापुत्रकस्याप्यरिक्थस्य प्रतिपत्सा तदा भवेत्
bhīṣma uvāca
yāputrakasyāpyarikthasya pratipatsā tadā bhavet
- 3
अथ चेत्साहरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा
तस्यार्थे ऽपत्यम् ईहेत येन न्यायेन शक्नुयात्
atha cetsāharecchulkaṃ krītā śulkapradasya sā
tasyārthe 'patyam īheta yena nyāyena śaknuyāt
- 4
न तस्या मन्त्रवत्कार्यं कश्चित्कुर्वीत किंचन
na tasyā mantravatkāryaṃ kaścitkurvīta kiṃcana
- 5
स्वयं वृतेति सावित्री पित्रा वै प्रत्यपद्यत
तत्तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः
svayaṃ vṛteti sāvitrī pitrā vai pratyapadyata
tattasyānye praśaṃsanti dharmajñā netare janāḥ
- 6
एतत्तु नापरे चक्रुर्न परे जातु साधवः
साधूनां पुनर् आचारो गरीयो धर्मलक्षणम्
etattu nāpare cakrurna pare jātu sādhavaḥ
sādhūnāṃ punar ācāro garīyo dharmalakṣaṇam
- 7
अस्मिन्न् एव प्रकरणे सुक्रतुर्वाक्यम् अब्रवीत्
नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः
asminn eva prakaraṇe sukraturvākyam abravīt
naptā videharājasya janakasya mahātmanaḥ
- 8
असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम्
अनुप्रश्नः संशयो वा सताम् एतद् उपालभेत्
asadācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam
anupraśnaḥ saṃśayo vā satām etad upālabhet
- 9
असद् एव हि धर्मस्य प्रमादो धर्म आसुरः
नानुशुश्रुम जात्वेताम् इमां पूर्वेषु जन्मसु
asad eva hi dharmasya pramādo dharma āsuraḥ
nānuśuśruma jātvetām imāṃ pūrveṣu janmasu
- 10
भार्यापत्योर्हि संबन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव सः
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः
bhāryāpatyorhi saṃbandhaḥ strīpuṃsostulya eva saḥ
ratiḥ sādhāraṇo dharma iti cāha sa pārthivaḥ
- 11
युधिष्ठिर उवाच
अथ केन प्रमाणेन पुंसाम् आदीयते धनम्
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुम् अर्हति
yudhiṣṭhira uvāca
atha kena pramāṇena puṃsām ādīyate dhanam
putravaddhi pitustasya kanyā bhavitum arhati
- 12
भीष्म उवाच
यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा
तस्याम् आत्मनि तिष्ठन्त्यां कथम् अन्यो धनं हरेत्
bhīṣma uvāca
yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā
tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret
- 13
मातुश्च यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः
दौहित्र एव वा रिक्थम् अपुत्रस्य पितुर्हरेत्
mātuśca yautakaṃ yatsyātkumārībhāga eva saḥ
dauhitra eva vā riktham aputrasya piturharet
- 14
ददाति हि स पिण्डं वै पितुर्मातामहस्य च
पुत्रदौहित्रयोर्नेह विशेषो धर्मतः स्मृतः
dadāti hi sa piṇḍaṃ vai piturmātāmahasya ca
putradauhitrayorneha viśeṣo dharmataḥ smṛtaḥ
- 15
अन्यत्र जातया सा हि प्रजया पुत्र ईहते
दुहितान्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते
anyatra jātayā sā hi prajayā putra īhate
duhitānyatra jātena putreṇāpi viśiṣyate
- 16
दौहित्रकेण धर्मेण नात्र पश्यामि कारणम्
विक्रीतासु च ये पुत्रा भवन्ति पितुर् एव ते
dauhitrakeṇa dharmeṇa nātra paśyāmi kāraṇam
vikrītāsu ca ye putrā bhavanti pitur eva te
- 17
असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः
आसुराद् अधिसंभूता धर्माद्विषमवृत्तयः
asūyavastvadharmiṣṭhāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ
āsurād adhisaṃbhūtā dharmādviṣamavṛttayaḥ
- 18
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु
atra gāthā yamodgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ
dharmajñā dharmaśāstreṣu nibaddhā dharmasetuṣu
- 19
यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनम् इच्छति
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति
yo manuṣyaḥ svakaṃ putraṃ vikrīya dhanam icchati
kanyāṃ vā jīvitārthāya yaḥ śulkena prayacchati
- 20
सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन्प्रेत उपाश्नुते
saptāvare mahāghore niraye kālasāhvaye
svedaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca tasminpreta upāśnute
- 21
आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिद् आहुर्मृषैव तत्
अल्पं वा बहु वा राजन्विक्रयस्तावद् एव सः
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ kecid āhurmṛṣaiva tat
alpaṃ vā bahu vā rājanvikrayastāvad eva saḥ
- 22
यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः कथंचन
अन्येषाम् अपि दृश्यन्ते लोभतः संप्रवृत्तयः
yadyapyācaritaḥ kaiścinnaiṣa dharmaḥ kathaṃcana
anyeṣām api dṛśyante lobhataḥ saṃpravṛttayaḥ
- 23
वश्यां कुमारीं विहितां ये च ताम् उपभुञ्जते
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे ऽथ शेरते
vaśyāṃ kumārīṃ vihitāṃ ye ca tām upabhuñjate
ete pāpasya kartārastamasyandhe 'tha śerate
- 24
अन्यो ऽप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः
अधर्ममूलैर्हि धनैर्न तैर् अर्थो ऽस्ति कश्चन
anyo 'pyatha na vikreyo manuṣyaḥ kiṃ punaḥ prajāḥ
adharmamūlairhi dhanairna tair artho 'sti kaścana

