37 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कथं स वै विपन्नश्च कथं वै पातितो भुवि
कथं चानिन्द्रतां प्राप्तस्तद्भवान्वक्तुम् अर्हति
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ sa vai vipannaśca kathaṃ vai pātito bhuvi
kathaṃ cānindratāṃ prāptastadbhavānvaktum arhati
- 2
भीष्म उवाच
एवं तयोः संवदतोः क्रियास्तस्य महात्मनः
सर्वा एवाभ्यवर्तन्त या दिव्या याश्च मानुषाः
bhīṣma uvāca
evaṃ tayoḥ saṃvadatoḥ kriyāstasya mahātmanaḥ
sarvā evābhyavartanta yā divyā yāśca mānuṣāḥ
- 3
तथैव दीपदानानि सर्वोपकरणानि च
बलिकर्म च यच्चान्यद् उत्सेकाश्च पृथग्विधाः
सर्वास्तस्य समुत्पन्ना देवराज्ञो महात्मनः
tathaiva dīpadānāni sarvopakaraṇāni ca
balikarma ca yaccānyad utsekāśca pṛthagvidhāḥ
sarvāstasya samutpannā devarājño mahātmanaḥ
- 4
देवलोके नृलोके च सदाचारा बुधैः स्मृताः
ते चेद्भवन्ति राजेन्द्र ऋध्यन्ते गृहमेधिनः
धूपप्रदानैर्दीपैश्च नमस्कारैस्तथैव च
devaloke nṛloke ca sadācārā budhaiḥ smṛtāḥ
te cedbhavanti rājendra ṛdhyante gṛhamedhinaḥ
dhūpapradānairdīpaiśca namaskāraistathaiva ca
- 5
यथा सिद्धस्य चान्नस्य द्विजायाग्रं प्रदीयते
बलयश्च गृहोद्देशे अतः प्रीयन्ति देवताः
yathā siddhasya cānnasya dvijāyāgraṃ pradīyate
balayaśca gṛhoddeśe ataḥ prīyanti devatāḥ
- 6
यथा च गृहिणस्तोषो भवेद्वै बलिकर्मणा
तथा शतगुणा प्रीतिर्देवतानां स्म जायते
yathā ca gṛhiṇastoṣo bhavedvai balikarmaṇā
tathā śataguṇā prītirdevatānāṃ sma jāyate
- 7
एवं धूपप्रदानं च दीपदानं च साधवः
प्रशंसन्ति नमस्कारैर्युक्तम् आत्मगुणावहम्
evaṃ dhūpapradānaṃ ca dīpadānaṃ ca sādhavaḥ
praśaṃsanti namaskārairyuktam ātmaguṇāvaham
- 8
स्नानेनाद्भिश्च यत्कर्म क्रियते वै विपश्चिता
नमस्कारप्रयुक्तेन तेन प्रीयन्ति देवताः
गृह्याश्च देवताः सर्वाः प्रीयन्ते विधिनार्चिताः
snānenādbhiśca yatkarma kriyate vai vipaścitā
namaskāraprayuktena tena prīyanti devatāḥ
gṛhyāśca devatāḥ sarvāḥ prīyante vidhinārcitāḥ
- 9
इत्येतां बुद्धिम् आस्थाय नहुषः स नरेश्वरः
सुरेन्द्रत्वं महत्प्राप्य कृतवान् एतद् अद्भुतम्
ityetāṃ buddhim āsthāya nahuṣaḥ sa nareśvaraḥ
surendratvaṃ mahatprāpya kṛtavān etad adbhutam
- 10
कस्यचित्त्वथ कालस्य भाग्यक्षय उपस्थिते
सर्वम् एतद् अवज्ञाय न चकारैतद् ईदृशम्
kasyacittvatha kālasya bhāgyakṣaya upasthite
sarvam etad avajñāya na cakāraitad īdṛśam
- 11
ततः स परिहीणो ऽभूत्सुरेन्द्रो बलिकर्मतः
धूपदीपोदकविधिं न यथावच्चकार ह
ततो ऽस्य यज्ञविषयो रक्षोभिः पर्यबाध्यत
tataḥ sa parihīṇo 'bhūtsurendro balikarmataḥ
dhūpadīpodakavidhiṃ na yathāvaccakāra ha
tato 'sya yajñaviṣayo rakṣobhiḥ paryabādhyata
- 12
अथागस्त्यम् ऋषिश्रेष्ठं वाहनायाजुहाव ह
द्रुतं सरस्वतीकूलात्स्मयन्न् इव महाबलः
athāgastyam ṛṣiśreṣṭhaṃ vāhanāyājuhāva ha
drutaṃ sarasvatīkūlātsmayann iva mahābalaḥ
- 13
ततो भृगुर्महातेजा मैत्रावरुणिम् अब्रवीत्
निमीलयस्व नयने जटा यावद्विशामि ते
tato bhṛgurmahātejā maitrāvaruṇim abravīt
nimīlayasva nayane jaṭā yāvadviśāmi te
- 14
स्थाणुभूतस्य तस्याथ जटाः प्राविशद् अच्युतः
भृगुः स सुमहातेजाः पातनाय नृपस्य ह
sthāṇubhūtasya tasyātha jaṭāḥ prāviśad acyutaḥ
bhṛguḥ sa sumahātejāḥ pātanāya nṛpasya ha
- 15
ततः स देवराट्प्राप्तस्तम् ऋषिं वाहनाय वै
ततो ऽगस्त्यः सुरपतिं वाक्यम् आह विशां पते
tataḥ sa devarāṭprāptastam ṛṣiṃ vāhanāya vai
tato 'gastyaḥ surapatiṃ vākyam āha viśāṃ pate
- 16
योजयस्वेन्द्र मां क्षिप्रं कं च देशं वहामि ते
यत्र वक्ष्यसि तत्र त्वां नयिष्यामि सुराधिप
yojayasvendra māṃ kṣipraṃ kaṃ ca deśaṃ vahāmi te
yatra vakṣyasi tatra tvāṃ nayiṣyāmi surādhipa
- 17
इत्युक्तो नहुषस्तेन योजयामास तं मुनिम्
भृगुस्तस्य जटासंस्थो बभूव हृषितो भृशम्
ityukto nahuṣastena yojayāmāsa taṃ munim
bhṛgustasya jaṭāsaṃstho babhūva hṛṣito bhṛśam
- 18
न चापि दर्शनं तस्य चकार स भृगुस्तदा
वरदानप्रभावज्ञो नहुषस्य महात्मनः
na cāpi darśanaṃ tasya cakāra sa bhṛgustadā
varadānaprabhāvajño nahuṣasya mahātmanaḥ
- 19
न चुकोप स चागस्त्यो युक्तो ऽपि नहुषेण वै
तं तु राजा प्रतोदेन चोदयामास भारत
na cukopa sa cāgastyo yukto 'pi nahuṣeṇa vai
taṃ tu rājā pratodena codayāmāsa bhārata
- 20
न चुकोप स धर्मात्मा ततः पादेन देवराट्
अगस्त्यस्य तदा क्रुद्धो वामेनाभ्यहनच्छिरः
na cukopa sa dharmātmā tataḥ pādena devarāṭ
agastyasya tadā kruddho vāmenābhyahanacchiraḥ
- 21
तस्मिञ्शिरस्यभिहते स जटान्तर्गतो भृगुः
शशाप बलवत्क्रुद्धो नहुषं पापचेतसम्
tasmiñśirasyabhihate sa jaṭāntargato bhṛguḥ
śaśāpa balavatkruddho nahuṣaṃ pāpacetasam
- 22
भृगुर् उवाच
यस्मात्पदाहनः क्रोधाच्छिरसीमं महामुनिम्
तस्माद् आशु महीं गच्छ सर्पो भूत्वा सुदुर्मते
bhṛgur uvāca
yasmātpadāhanaḥ krodhācchirasīmaṃ mahāmunim
tasmād āśu mahīṃ gaccha sarpo bhūtvā sudurmate
- 23
इत्युक्तः स तदा तेन सर्पो भूत्वा पपात ह
अदृष्टेनाथ भृगुणा भूतले भरतर्षभ
ityuktaḥ sa tadā tena sarpo bhūtvā papāta ha
adṛṣṭenātha bhṛguṇā bhūtale bharatarṣabha
- 24
भृगुं हि यदि सो ऽद्राक्षीन्नहुषः पृथिवीपते
न स शक्तो ऽभविष्यद्वै पातने तस्य तेजसा
bhṛguṃ hi yadi so 'drākṣīnnahuṣaḥ pṛthivīpate
na sa śakto 'bhaviṣyadvai pātane tasya tejasā
- 25
स तु तैस्तैः प्रदानैश्च तपोभिर्नियमैस्तथा
पतितो ऽपि महाराज भूतले स्मृतिमान् अभूत्
प्रसादयामास भृगुं शापान्तो मे भवेद् इति
sa tu taistaiḥ pradānaiśca tapobhirniyamaistathā
patito 'pi mahārāja bhūtale smṛtimān abhūt
prasādayāmāsa bhṛguṃ śāpānto me bhaved iti
- 26
ततो ऽगस्त्यः कृपाविष्टः प्रासादयत तं भृगुम्
शापान्तार्थं महाराज स च प्रादात्कृपान्वितः
tato 'gastyaḥ kṛpāviṣṭaḥ prāsādayata taṃ bhṛgum
śāpāntārthaṃ mahārāja sa ca prādātkṛpānvitaḥ
- 27
भृगुर् उवाच
राजा युधिष्ठिरो नाम भविष्यति कुरूद्वहः
स त्वां मोक्षयिता शापाद् इत्युक्त्वान्तरधीयत
bhṛgur uvāca
rājā yudhiṣṭhiro nāma bhaviṣyati kurūdvahaḥ
sa tvāṃ mokṣayitā śāpād ityuktvāntaradhīyata
- 28
अगस्त्यो ऽपि महातेजाः कृत्वा कार्यं शतक्रतोः
स्वम् आश्रमपदं प्रायात्पूज्यमानो द्विजातिभिः
agastyo 'pi mahātejāḥ kṛtvā kāryaṃ śatakratoḥ
svam āśramapadaṃ prāyātpūjyamāno dvijātibhiḥ
- 29
नहुषो ऽपि त्वया राजंस्तस्माच्छापात्समुद्धृतः
जगाम ब्रह्मसदनं पश्यतस्ते जनाधिप
nahuṣo 'pi tvayā rājaṃstasmācchāpātsamuddhṛtaḥ
jagāma brahmasadanaṃ paśyataste janādhipa
- 30
तदा तु पातयित्वा तं नहुषं भूतले भृगुः
जगाम ब्रह्मसदनं ब्रह्मणे च न्यवेदयत्
tadā tu pātayitvā taṃ nahuṣaṃ bhūtale bhṛguḥ
jagāma brahmasadanaṃ brahmaṇe ca nyavedayat

