19 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
यौ तु स्यातां चरणेनोपपन्नौ यौ विद्यया सदृशौ जन्मना च
ताभ्यां दानं कतरस्मै विशिष्टम् अयाचमानाय च याचते च
yudhiṣṭhira uvāca
yau tu syātāṃ caraṇenopapannau yau vidyayā sadṛśau janmanā ca
tābhyāṃ dānaṃ katarasmai viśiṣṭam ayācamānāya ca yācate ca
- 2
भीष्म उवाच
श्रेयो वै याचतः पार्थ दत्तम् आहुर् अयाचते
अर्हत्तमो वै धृतिमान्कृपणाद् अधृतात्मनः
bhīṣma uvāca
śreyo vai yācataḥ pārtha dattam āhur ayācate
arhattamo vai dhṛtimānkṛpaṇād adhṛtātmanaḥ
- 3
क्षत्रियो रक्षणधृतिर्ब्राह्मणो ऽनर्थनाधृतिः
ब्राह्मणो धृतिमान्विद्वान्देवान्प्रीणाति तुष्टिमान्
kṣatriyo rakṣaṇadhṛtirbrāhmaṇo 'narthanādhṛtiḥ
brāhmaṇo dhṛtimānvidvāndevānprīṇāti tuṣṭimān
- 4
याच्ञाम् आहुर् अनीशस्य अभिहारं च भारत
उद्वेजयति याचन्हि सदा भूतानि दस्युवत्
yācñām āhur anīśasya abhihāraṃ ca bhārata
udvejayati yācanhi sadā bhūtāni dasyuvat
- 5
म्रियते याचमानो वै तम् अनु म्रियते ददत्
ददत्संजीवयत्येनम् आत्मानं च युधिष्ठिर
mriyate yācamāno vai tam anu mriyate dadat
dadatsaṃjīvayatyenam ātmānaṃ ca yudhiṣṭhira
- 6
आनृशंस्यं परो धर्मो याचते यत्प्रदीयते
अयाचतः सीदमानान्सर्वोपायैर्निमन्त्रय
ānṛśaṃsyaṃ paro dharmo yācate yatpradīyate
ayācataḥ sīdamānānsarvopāyairnimantraya
- 7
यदि वै तादृशा राष्ट्रे वसेयुस्ते द्विजोत्तमाः
भस्मच्छन्नान् इवाग्नींस्तान्बुध्येथास्त्वं प्रयत्नतः
yadi vai tādṛśā rāṣṭre vaseyuste dvijottamāḥ
bhasmacchannān ivāgnīṃstānbudhyethāstvaṃ prayatnataḥ
- 8
तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः पृथिवीम् अपि
पूज्या हि ज्ञानविज्ञानतपोयोगसमन्विताः
tapasā dīpyamānāste daheyuḥ pṛthivīm api
pūjyā hi jñānavijñānatapoyogasamanvitāḥ
- 9
तेभ्यः पूजां प्रयुञ्जीथा ब्राह्मणेभ्यः परंतप
ददद्बहुविधान्दायान् उपच्छन्दान् अयाचताम्
tebhyaḥ pūjāṃ prayuñjīthā brāhmaṇebhyaḥ paraṃtapa
dadadbahuvidhāndāyān upacchandān ayācatām
- 10
यद् अग्निहोत्रे सुहुते सायं प्रातर्भवेत्फलम्
विद्यावेदव्रतवति तद्दानफलम् उच्यते
yad agnihotre suhute sāyaṃ prātarbhavetphalam
vidyāvedavratavati taddānaphalam ucyate
- 11
विद्यावेदव्रतस्नातान् अव्यपाश्रयजीविनः
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणान्संशितव्रतान्
vidyāvedavratasnātān avyapāśrayajīvinaḥ
gūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇānsaṃśitavratān
- 12
कृतैर् आवसथैर्हृद्यैः सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः
निमन्त्रयेथाः कौन्तेय कामैश्चान्यैर्द्विजोत्तमान्
kṛtair āvasathairhṛdyaiḥ sapreṣyaiḥ saparicchadaiḥ
nimantrayethāḥ kaunteya kāmaiścānyairdvijottamān
- 13
अपि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर
कार्यम् इत्येव मन्वाना धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः
api te pratigṛhṇīyuḥ śraddhāpūtaṃ yudhiṣṭhira
kāryam ityeva manvānā dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ
- 14
अपि ते ब्राह्मणा भुक्त्वा गताः सोद्धरणान्गृहान्
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते पर्जन्यम् इव कर्षकाः
api te brāhmaṇā bhuktvā gatāḥ soddharaṇāngṛhān
yeṣāṃ dārāḥ pratīkṣante parjanyam iva karṣakāḥ
- 15
अन्नानि प्रातःसवने नियता ब्रह्मचारिणः
ब्राह्मणास्तात भुञ्जानास्त्रेताग्नीन्प्रीणयन्तु ते
annāni prātaḥsavane niyatā brahmacāriṇaḥ
brāhmaṇāstāta bhuñjānāstretāgnīnprīṇayantu te
- 16
माध्यंदिनं ते सवनं ददतस्तात वर्तताम्
गा हिरण्यानि वासांसि तेनेन्द्रः प्रीयतां तव
mādhyaṃdinaṃ te savanaṃ dadatastāta vartatām
gā hiraṇyāni vāsāṃsi tenendraḥ prīyatāṃ tava
- 17
तृतीयं सवनं तत्ते वैश्वदेवं युधिष्ठिर
यद्देवेभ्यः पितृभ्यश्च विप्रेभ्यश्च प्रयच्छसि
tṛtīyaṃ savanaṃ tatte vaiśvadevaṃ yudhiṣṭhira
yaddevebhyaḥ pitṛbhyaśca viprebhyaśca prayacchasi
- 18
अहिंसा सर्वभूतेभ्यः संविभागश्च सर्वशः
दमस्त्यागो धृतिः सत्यं भवत्ववभृथाय ते
ahiṃsā sarvabhūtebhyaḥ saṃvibhāgaśca sarvaśaḥ
damastyāgo dhṛtiḥ satyaṃ bhavatvavabhṛthāya te
- 19
एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः
विशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो नित्यं तात प्रवर्तताम्
eṣa te vitato yajñaḥ śraddhāpūtaḥ sadakṣiṇaḥ
viśiṣṭaḥ sarvayajñebhyo nityaṃ tāta pravartatām

