63 shlokas
- 1
उमोवाच
किंशीलाः किंसमाचाराः पुरुषाः कैश्च कर्मभिः
स्वर्गं समभिपद्यन्ते संप्रदानेन केन वा
umovāca
kiṃśīlāḥ kiṃsamācārāḥ puruṣāḥ kaiśca karmabhiḥ
svargaṃ samabhipadyante saṃpradānena kena vā
- 2
महेश्वर उवाच
दाता ब्राह्मणसत्कर्ता दीनान्धकृपणादिषु
भक्ष्यभोज्यान्नपानानां वाससां च प्रदायकः
maheśvara uvāca
dātā brāhmaṇasatkartā dīnāndhakṛpaṇādiṣu
bhakṣyabhojyānnapānānāṃ vāsasāṃ ca pradāyakaḥ
- 3
प्रतिश्रयान्सभाः कूपान्प्रपाः पुष्करिणीस्तथा
नैत्यकानि च सर्वाणि किमिच्छकम् अतीव च
pratiśrayānsabhāḥ kūpānprapāḥ puṣkariṇīstathā
naityakāni ca sarvāṇi kimicchakam atīva ca
- 4
आसनं शयनं यानं धनं रत्नं गृहांस्तथा
सस्यजातानि सर्वाणि गाः क्षेत्राण्यथ योषितः
āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ dhanaṃ ratnaṃ gṛhāṃstathā
sasyajātāni sarvāṇi gāḥ kṣetrāṇyatha yoṣitaḥ
- 5
सुप्रतीतमना नित्यं यः प्रयच्छति मानवः
एवंभूतो मृतो देवि देवलोके ऽभिजायते
supratītamanā nityaṃ yaḥ prayacchati mānavaḥ
evaṃbhūto mṛto devi devaloke 'bhijāyate
- 6
तत्रोष्य सुचिरं कालं भुक्त्वा भोगान् अनुत्तमान्
सहाप्सरोभिर्मुदितो रमित्वा नन्दनादिषु
tatroṣya suciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān anuttamān
sahāpsarobhirmudito ramitvā nandanādiṣu
- 7
तस्मात्स्वर्गाच्च्युतो लोकान्मानुषेषूपजायते
महाभोगे कुले देवि धनधान्यसमाचिते
tasmātsvargāccyuto lokānmānuṣeṣūpajāyate
mahābhoge kule devi dhanadhānyasamācite
- 8
तत्र कामगुणैः सर्वैः समुपेतो मुदा युतः
महाभोगो महाकोशो धनी भवति मानवः
tatra kāmaguṇaiḥ sarvaiḥ samupeto mudā yutaḥ
mahābhogo mahākośo dhanī bhavati mānavaḥ
- 9
एते देवि महाभोगाः प्राणिनो दानशीलिनः
ब्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ताः सर्वस्य प्रियदर्शनाः
ete devi mahābhogāḥ prāṇino dānaśīlinaḥ
brahmaṇā vai purā proktāḥ sarvasya priyadarśanāḥ
- 10
अपरे मानवा देवि प्रदानकृपणा द्विजैः
याचिता न प्रयच्छन्ति विद्यमाने ऽप्यबुद्धयः
apare mānavā devi pradānakṛpaṇā dvijaiḥ
yācitā na prayacchanti vidyamāne 'pyabuddhayaḥ
- 11
दीनान्धकृपणान्दृष्ट्वा भिक्षुकान् अतिथीन् अपि
याच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विताः
dīnāndhakṛpaṇāndṛṣṭvā bhikṣukān atithīn api
yācyamānā nivartante jihvālobhasamanvitāḥ
- 12
न धनानि न वासांसि न भोगान्न च काञ्चनम्
न गावो नान्नविकृतिं प्रयच्छन्ति कदाचन
na dhanāni na vāsāṃsi na bhogānna ca kāñcanam
na gāvo nānnavikṛtiṃ prayacchanti kadācana
- 13
अप्रवृत्तास्तु ये लुब्धा नास्तिका दानवर्जिताः
एवंभूता नरा देवि निरयं यान्त्यबुद्धयः
apravṛttāstu ye lubdhā nāstikā dānavarjitāḥ
evaṃbhūtā narā devi nirayaṃ yāntyabuddhayaḥ
- 14
ते चेन्मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात्
धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पबुद्धयः
te cenmanuṣyatāṃ yānti yadā kālasya paryayāt
dhanarikte kule janma labhante svalpabuddhayaḥ
- 15
क्षुत्पिपासापरीताश्च सर्वभोगबहिष्कृताः
निराशाः सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्यधमजीविकाम्
kṣutpipāsāparītāśca sarvabhogabahiṣkṛtāḥ
nirāśāḥ sarvabhogebhyo jīvantyadhamajīvikām
- 16
अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नराः
अनेन कर्मणा देवि भवन्त्यधनिनो नराः
alpabhogakule jātā alpabhogaratā narāḥ
anena karmaṇā devi bhavantyadhanino narāḥ
- 17
अपरे स्तम्भिनो नित्यं मानिनः पापतो रताः
आसनार्हस्य ये पीठं न प्रयच्छन्त्यचेतसः
apare stambhino nityaṃ māninaḥ pāpato ratāḥ
āsanārhasya ye pīṭhaṃ na prayacchantyacetasaḥ
- 18
मार्गार्हस्य च ये मार्गं न यच्छन्त्यल्पबुद्धयः
पाद्यार्हस्य च ये पाद्यं न ददत्यल्पबुद्धयः
mārgārhasya ca ye mārgaṃ na yacchantyalpabuddhayaḥ
pādyārhasya ca ye pādyaṃ na dadatyalpabuddhayaḥ
- 19
अर्घार्हान्न च सत्कारैर् अर्चयन्ति यथाविधि
अर्घ्यम् आचमनीयं वा न यच्छन्त्यल्पबुद्धयः
arghārhānna ca satkārair arcayanti yathāvidhi
arghyam ācamanīyaṃ vā na yacchantyalpabuddhayaḥ
- 20
गुरुं चाभिगतं प्रेम्णा गुरुवन्न बुभूषते
अभिमानप्रवृत्तेन लोभेन समवस्थिताः
guruṃ cābhigataṃ premṇā guruvanna bubhūṣate
abhimānapravṛttena lobhena samavasthitāḥ
- 21
संमान्यांश्चावमन्यन्ते वृद्धान्परिभवन्ति च
एवंविधा नरा देवि सर्वे निरयगामिनः
saṃmānyāṃścāvamanyante vṛddhānparibhavanti ca
evaṃvidhā narā devi sarve nirayagāminaḥ
- 22
ते वै यदि नरास्तस्मान्निरयाद् उत्तरन्ति वै
वर्षपूगैस्ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले
te vai yadi narāstasmānnirayād uttaranti vai
varṣapūgaistato janma labhante kutsite kule
- 23
श्वपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानाम् अचेतसाम्
कुलेषु तेषु जायन्ते गुरुवृद्धापचायिनः
śvapākapulkasādīnāṃ kutsitānām acetasām
kuleṣu teṣu jāyante guruvṛddhāpacāyinaḥ
- 24
न स्तम्भी न च मानी यो देवताद्विजपूजकः
लोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रश्रितो मधुरं वदन्
na stambhī na ca mānī yo devatādvijapūjakaḥ
lokapūjyo namaskartā praśrito madhuraṃ vadan
- 25
सर्ववर्णप्रियकरः सर्वभूतहितः सदा
अद्वेषी सुमुखः श्लक्ष्णः स्निग्धवाणीप्रदः सदा
sarvavarṇapriyakaraḥ sarvabhūtahitaḥ sadā
adveṣī sumukhaḥ ślakṣṇaḥ snigdhavāṇīpradaḥ sadā
- 26
स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानाम् अविहिंसकः
यथार्हसत्क्रियापूर्वम् अर्चयन्न् उपतिष्ठति
svāgatenaiva sarveṣāṃ bhūtānām avihiṃsakaḥ
yathārhasatkriyāpūrvam arcayann upatiṣṭhati
- 27
मार्गार्हाय ददन्मार्गं गुरुं गुरुवद् अर्चयन्
अतिथिप्रग्रहरतस्तथाभ्यागतपूजकः
mārgārhāya dadanmārgaṃ guruṃ guruvad arcayan
atithipragraharatastathābhyāgatapūjakaḥ
- 28
एवंभूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यते
ततो मानुषतां प्राप्य विशिष्टकुलजो भवेत्
evaṃbhūto naro devi svargatiṃ pratipadyate
tato mānuṣatāṃ prāpya viśiṣṭakulajo bhavet
- 29
तत्रासौ विपुलैर्भोगैः सर्वरत्नसमायुतः
यथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत्
tatrāsau vipulairbhogaiḥ sarvaratnasamāyutaḥ
yathārhadātā cārheṣu dharmacaryāparo bhavet
- 30
संमतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृतः
स्वकर्मफलम् आप्नोति स्वयम् एव नरः सदा
saṃmataḥ sarvabhūtānāṃ sarvalokanamaskṛtaḥ
svakarmaphalam āpnoti svayam eva naraḥ sadā

