26 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
मया गवां पुरीषं वै श्रिया जुष्टम् इति श्रुतम्
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं संशयो ऽत्र हि मे महान्
yudhiṣṭhira uvāca
mayā gavāṃ purīṣaṃ vai śriyā juṣṭam iti śrutam
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ saṃśayo 'tra hi me mahān
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
गोभिर्नृपेह संवादं श्रिया भरतसत्तम
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
gobhirnṛpeha saṃvādaṃ śriyā bharatasattama
- 3
श्रीः कृत्वेह वपुः कान्तं गोमध्यं प्रविवेश ह
गावो ऽथ विस्मितास्तस्या दृष्ट्वा रूपस्य संपदम्
śrīḥ kṛtveha vapuḥ kāntaṃ gomadhyaṃ praviveśa ha
gāvo 'tha vismitāstasyā dṛṣṭvā rūpasya saṃpadam
- 4
गाव ऊचुः
कासि देवि कुतो वा त्वं रूपेणाप्रतिमा भुवि
विस्मिताः स्म महाभागे तव रूपस्य संपदा
gāva ūcuḥ
kāsi devi kuto vā tvaṃ rūpeṇāpratimā bhuvi
vismitāḥ sma mahābhāge tava rūpasya saṃpadā
- 5
इच्छामस्त्वां वयं ज्ञातुं का त्वं क्व च गमिष्यसि
तत्त्वेन च सुवर्णाभे सर्वम् एतद्ब्रवीहि नः
icchāmastvāṃ vayaṃ jñātuṃ kā tvaṃ kva ca gamiṣyasi
tattvena ca suvarṇābhe sarvam etadbravīhi naḥ
- 6
श्रीर् उवाच
लोककान्तास्मि भद्रं वः श्रीर्नाम्नेह परिश्रुता
मया दैत्याः परित्यक्ता विनष्टाः शाश्वतीः समाः
śrīr uvāca
lokakāntāsmi bhadraṃ vaḥ śrīrnāmneha pariśrutā
mayā daityāḥ parityaktā vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ
- 7
इन्द्रो विवस्वान्सोमश्च विष्णुर् आपो ऽग्निर् एव च
मयाभिपन्ना ऋध्यन्ते ऋषयो देवतास्तथा
indro vivasvānsomaśca viṣṇur āpo 'gnir eva ca
mayābhipannā ṛdhyante ṛṣayo devatāstathā
- 8
यांश्च द्विषाम्यहं गावस्ते विनश्यन्ति सर्वशः
धर्मार्थकामहीनाश्च ते भवन्त्यसुखान्विताः
yāṃśca dviṣāmyahaṃ gāvaste vinaśyanti sarvaśaḥ
dharmārthakāmahīnāśca te bhavantyasukhānvitāḥ
- 9
एवंप्रभावां मां गावो विजानीत सुखप्रदाम्
इच्छामि चापि युष्मासु वस्तुं सर्वासु नित्यदा
आगता प्रार्थयानाहं श्रीजुष्टा भवतानघाः
evaṃprabhāvāṃ māṃ gāvo vijānīta sukhapradām
icchāmi cāpi yuṣmāsu vastuṃ sarvāsu nityadā
āgatā prārthayānāhaṃ śrījuṣṭā bhavatānaghāḥ
- 10
गाव ऊचुः
अध्रुवां चञ्चलां च त्वां सामान्यां बहुभिः सह
न त्वाम् इच्छामि भद्रं ते गम्यतां यत्र रोचते
gāva ūcuḥ
adhruvāṃ cañcalāṃ ca tvāṃ sāmānyāṃ bahubhiḥ saha
na tvām icchāmi bhadraṃ te gamyatāṃ yatra rocate
- 11
वपुष्मन्त्यो वयं सर्वाः किम् अस्माकं त्वयाद्य वै
यत्रेष्टं गम्यतां तत्र कृतकार्या वयं त्वया
vapuṣmantyo vayaṃ sarvāḥ kim asmākaṃ tvayādya vai
yatreṣṭaṃ gamyatāṃ tatra kṛtakāryā vayaṃ tvayā
- 12
श्रीर् उवाच
किम् एतद्वः क्षमं गावो यन्मां नेहाभ्यनन्दथ
न मां संप्रति गृह्णीथ कस्माद्वै दुर्लभां सतीम्
śrīr uvāca
kim etadvaḥ kṣamaṃ gāvo yanmāṃ nehābhyanandatha
na māṃ saṃprati gṛhṇītha kasmādvai durlabhāṃ satīm
- 13
सत्यश्च लोकवादो ऽयं लोके चरति सुव्रताः
स्वयं प्राप्ते परिभवो भवतीति विनिश्चयः
satyaśca lokavādo 'yaṃ loke carati suvratāḥ
svayaṃ prāpte paribhavo bhavatīti viniścayaḥ
- 14
महद् उग्रं तपः कृत्वा मां निषेवन्ति मानवाः
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः
mahad ugraṃ tapaḥ kṛtvā māṃ niṣevanti mānavāḥ
devadānavagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ
- 15
क्षमम् एतद्धि वो गावः प्रतिगृह्णीत माम् इह
नावमन्या ह्यहं सौम्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे
kṣamam etaddhi vo gāvaḥ pratigṛhṇīta mām iha
nāvamanyā hyahaṃ saumyāstrailokye sacarācare
- 16
गाव ऊचुः
नावमन्यामहे देवि न त्वां परिभवामहे
अध्रुवा चलचित्तासि ततस्त्वां वर्जयामहे
gāva ūcuḥ
nāvamanyāmahe devi na tvāṃ paribhavāmahe
adhruvā calacittāsi tatastvāṃ varjayāmahe
- 17
बहुनात्र किम् उक्तेन गम्यतां यत्र वाञ्छसि
वपुष्मत्यो वयं सर्वाः किम् अस्माकं त्वयानघे
bahunātra kim uktena gamyatāṃ yatra vāñchasi
vapuṣmatyo vayaṃ sarvāḥ kim asmākaṃ tvayānaghe
- 18
श्रीर् उवाच
अवज्ञाता भविष्यामि सर्वलोकेषु मानदाः
प्रत्याख्यानेन युष्माभिः प्रसादः क्रियताम् इति
śrīr uvāca
avajñātā bhaviṣyāmi sarvalokeṣu mānadāḥ
pratyākhyānena yuṣmābhiḥ prasādaḥ kriyatām iti
- 19
महाभागा भवत्यो वै शरण्याः शरणागताम्
परित्रायन्तु मां नित्यं भजमानाम् अनिन्दिताम्
माननां त्वहम् इच्छामि भवत्यः सततं शुभाः
mahābhāgā bhavatyo vai śaraṇyāḥ śaraṇāgatām
paritrāyantu māṃ nityaṃ bhajamānām aninditām
mānanāṃ tvaham icchāmi bhavatyaḥ satataṃ śubhāḥ
- 20
अप्येकाङ्गे तु वो वस्तुम् इच्छामि च सुकुत्सिते
न वो ऽस्ति कुत्सितं किंचिद् अङ्गेष्वालक्ष्यते ऽनघाः
apyekāṅge tu vo vastum icchāmi ca sukutsite
na vo 'sti kutsitaṃ kiṃcid aṅgeṣvālakṣyate 'naghāḥ
- 21
पुण्याः पवित्राः सुभगा ममादेशं प्रयच्छत
वसेयं यत्र चाङ्गे ऽहं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हथ
puṇyāḥ pavitrāḥ subhagā mamādeśaṃ prayacchata
vaseyaṃ yatra cāṅge 'haṃ tanme vyākhyātum arhatha
- 22
भीष्म उवाच
एवम् उक्तास्तु ता गावः शुभाः करुणवत्सलाः
संमन्त्र्य सहिताः सर्वाः श्रियम् ऊचुर्नराधिप
bhīṣma uvāca
evam uktāstu tā gāvaḥ śubhāḥ karuṇavatsalāḥ
saṃmantrya sahitāḥ sarvāḥ śriyam ūcurnarādhipa
- 23
अवश्यं मानना कार्या तवास्माभिर्यशस्विनि
शकृन्मूत्रे निवस नः पुण्यम् एतद्धि नः शुभे
avaśyaṃ mānanā kāryā tavāsmābhiryaśasvini
śakṛnmūtre nivasa naḥ puṇyam etaddhi naḥ śubhe
- 24
श्रीर् उवाच
दिष्ट्या प्रसादो युष्माभिः कृतो मे ऽनुग्रहात्मकः
एवं भवतु भद्रं वः पूजितास्मि सुखप्रदाः
śrīr uvāca
diṣṭyā prasādo yuṣmābhiḥ kṛto me 'nugrahātmakaḥ
evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ pūjitāsmi sukhapradāḥ
- 25
भीष्म उवाच
एवं कृत्वा तु समयं श्रीर्गोभिः सह भारत
पश्यन्तीनां ततस्तासां तत्रैवान्तरधीयत
bhīṣma uvāca
evaṃ kṛtvā tu samayaṃ śrīrgobhiḥ saha bhārata
paśyantīnāṃ tatastāsāṃ tatraivāntaradhīyata
- 26
एतद्गोशकृतः पुत्र माहात्म्यं ते ऽनुवर्णितम्
माहात्म्यं च गवां भूयः श्रूयतां गदतो मम
etadgośakṛtaḥ putra māhātmyaṃ te 'nuvarṇitam
māhātmyaṃ ca gavāṃ bhūyaḥ śrūyatāṃ gadato mama

