16 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो युधिष्ठिरो राजा शरतल्पे पितामहम्
पुनर् एव महातेजाः पप्रच्छ वदतां वरम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tato yudhiṣṭhiro rājā śaratalpe pitāmaham
punar eva mahātejāḥ papraccha vadatāṃ varam
- 2
ऋषयो ब्राह्मणा देवाः प्रशंसन्ति महामते
अहिंसालक्षणं धर्मं वेदप्रामाण्यदर्शनात्
ṛṣayo brāhmaṇā devāḥ praśaṃsanti mahāmate
ahiṃsālakṣaṇaṃ dharmaṃ vedaprāmāṇyadarśanāt
- 3
कर्मणा मनुजः कुर्वन्हिंसां पार्थिवसत्तम
वाचा च मनसा चैव कथं दुःखात्प्रमुच्यते
karmaṇā manujaḥ kurvanhiṃsāṃ pārthivasattama
vācā ca manasā caiva kathaṃ duḥkhātpramucyate
- 4
भीष्म उवाच
चतुर्विधेयं निर्दिष्टा अहिंसा ब्रह्मवादिभिः
एषैकतो ऽपि विभ्रष्टा न भवत्यरिसूदन
bhīṣma uvāca
caturvidheyaṃ nirdiṣṭā ahiṃsā brahmavādibhiḥ
eṣaikato 'pi vibhraṣṭā na bhavatyarisūdana
- 5
यथा सर्वश्चतुष्पादस्त्रिभिः पादैर्न तिष्ठति
तथैवेयं महीपाल प्रोच्यते कारणैस्त्रिभिः
yathā sarvaścatuṣpādastribhiḥ pādairna tiṣṭhati
tathaiveyaṃ mahīpāla procyate kāraṇaistribhiḥ
- 6
यथा नागपदे ऽन्यानि पदानि पदगामिनाम्
सर्वाण्येवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे
एवं लोकेष्वहिंसा तु निर्दिष्टा धर्मतः परा
yathā nāgapade 'nyāni padāni padagāminām
sarvāṇyevāpidhīyante padajātāni kauñjare
evaṃ lokeṣvahiṃsā tu nirdiṣṭā dharmataḥ parā
- 7
कर्मणा लिप्यते जन्तुर्वाचा च मनसैव च
karmaṇā lipyate janturvācā ca manasaiva ca
- 8
पूर्वं तु मनसा त्यक्त्वा तथा वाचाथ कर्मणा
त्रिकारणं तु निर्दिष्टं श्रूयते ब्रह्मवादिभिः
pūrvaṃ tu manasā tyaktvā tathā vācātha karmaṇā
trikāraṇaṃ tu nirdiṣṭaṃ śrūyate brahmavādibhiḥ
- 9
मनोवाचि तथास्वादे दोषा ह्येषु प्रतिष्ठिताः
न भक्षयन्त्यतो मांसं तपोयुक्ता मनीषिणः
manovāci tathāsvāde doṣā hyeṣu pratiṣṭhitāḥ
na bhakṣayantyato māṃsaṃ tapoyuktā manīṣiṇaḥ
- 10
दोषांस्तु भक्षणे राजन्मांसस्येह निबोध मे
पुत्रमांसोपमं जानन्खादते यो विचेतनः
doṣāṃstu bhakṣaṇe rājanmāṃsasyeha nibodha me
putramāṃsopamaṃ jānankhādate yo vicetanaḥ
- 11
मातापितृसमायोगे पुत्रत्वं जायते यथा
रसं च प्रति जिह्वायाः प्रज्ञानं जायते तथा
तथा शास्त्रेषु नियतं रागो ह्यास्वादिताद्भवेत्
mātāpitṛsamāyoge putratvaṃ jāyate yathā
rasaṃ ca prati jihvāyāḥ prajñānaṃ jāyate tathā
tathā śāstreṣu niyataṃ rāgo hyāsvāditādbhavet
- 12
असंस्कृताः संस्कृताश्च लवणालवणास्तथा
प्रज्ञायन्ते यथा भावास्तथा चित्तं निरुध्यते
asaṃskṛtāḥ saṃskṛtāśca lavaṇālavaṇāstathā
prajñāyante yathā bhāvāstathā cittaṃ nirudhyate
- 13
भेरीशङ्खमृदङ्गाद्यांस्तन्त्रीशब्दांश्च पुष्कलान्
निषेविष्यन्ति वै मन्दा मांसभक्षाः कथं नराः
bherīśaṅkhamṛdaṅgādyāṃstantrīśabdāṃśca puṣkalān
niṣeviṣyanti vai mandā māṃsabhakṣāḥ kathaṃ narāḥ
- 14
अचिन्तितम् अनुद्दिष्टम् असंकल्पितम् एव च
रसं गृद्ध्याभिभूता वै प्रशंसन्ति फलार्थिनः
प्रशंसा ह्येव मांसस्य दोषकर्मफलान्विता
acintitam anuddiṣṭam asaṃkalpitam eva ca
rasaṃ gṛddhyābhibhūtā vai praśaṃsanti phalārthinaḥ
praśaṃsā hyeva māṃsasya doṣakarmaphalānvitā
- 15
जीवितं हि परित्यज्य बहवः साधवो जनाः
स्वमांसैः परमांसानि परिपाल्य दिवं गताः
jīvitaṃ hi parityajya bahavaḥ sādhavo janāḥ
svamāṃsaiḥ paramāṃsāni paripālya divaṃ gatāḥ
- 16
एवम् एषा महाराज चतुर्भिः कारणैर्वृता
अहिंसा तव निर्दिष्टा सर्वधर्मार्थसंहिता
evam eṣā mahārāja caturbhiḥ kāraṇairvṛtā
ahiṃsā tava nirdiṣṭā sarvadharmārthasaṃhitā

