62 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
एको लोकः सुकृतिनां सर्वे त्वाहो पितामह
उत तत्रापि नानात्वं तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
eko lokaḥ sukṛtināṃ sarve tvāho pitāmaha
uta tatrāpi nānātvaṃ tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
कर्मभिः पार्थ नानात्वं लोकानां यान्ति मानवाः
पुण्यान्पुण्यकृतो यान्ति पापान्पापकृतो जनाः
bhīṣma uvāca
karmabhiḥ pārtha nānātvaṃ lokānāṃ yānti mānavāḥ
puṇyānpuṇyakṛto yānti pāpānpāpakṛto janāḥ
- 3
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
गौतमस्य मुनेस्तात संवादं वासवस्य च
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
gautamasya munestāta saṃvādaṃ vāsavasya ca
- 4
ब्राह्मणो गौतमः कश्चिन्मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियः
महावने हस्तिशिशुं परिद्यूनम् अमातृकम्
brāhmaṇo gautamaḥ kaścinmṛdurdānto jitendriyaḥ
mahāvane hastiśiśuṃ paridyūnam amātṛkam
- 5
तं दृष्ट्वा जीवयामास सानुक्रोशो धृतव्रतः
स तु दीर्घेण कालेन बभूवातिबलो महान्
taṃ dṛṣṭvā jīvayāmāsa sānukrośo dhṛtavrataḥ
sa tu dīrgheṇa kālena babhūvātibalo mahān
- 6
तं प्रभिन्नं महानागं प्रस्रुतं सर्वतो मदम्
धृतराष्ट्रस्य रूपेण शक्रो जग्राह हस्तिनम्
taṃ prabhinnaṃ mahānāgaṃ prasrutaṃ sarvato madam
dhṛtarāṣṭrasya rūpeṇa śakro jagrāha hastinam
- 7
ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा गौतमः संशितव्रतः
अभ्यभाषत राजानं धृतराष्ट्रं महातपाः
hriyamāṇaṃ tu taṃ dṛṣṭvā gautamaḥ saṃśitavrataḥ
abhyabhāṣata rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ mahātapāḥ
- 8
मा मे हार्षीर्हस्तिनं पुत्रम् एनं दुःखात्पुष्टं धृतराष्ट्राकृतज्ञ
मित्रं सतां सप्तपदं वदन्ति मित्रद्रोहो नैव राजन्स्पृशेत्त्वाम्
mā me hārṣīrhastinaṃ putram enaṃ duḥkhātpuṣṭaṃ dhṛtarāṣṭrākṛtajña
mitraṃ satāṃ saptapadaṃ vadanti mitradroho naiva rājanspṛśettvām
- 9
इध्मोदकप्रदातारं शून्यपालकम् आश्रमे
विनीतम् आचार्यकुले सुयुक्तं गुरुकर्मणि
idhmodakapradātāraṃ śūnyapālakam āśrame
vinītam ācāryakule suyuktaṃ gurukarmaṇi
- 10
शिष्टं दान्तं कृतज्ञं च प्रियं च सततं मम
न मे विक्रोशतो राजन्हर्तुम् अर्हसि कुञ्जरम्
śiṣṭaṃ dāntaṃ kṛtajñaṃ ca priyaṃ ca satataṃ mama
na me vikrośato rājanhartum arhasi kuñjaram
- 11
धृतराष्ट्र उवाच
गवां सहस्रं भवते ददामि दासीशतं निष्कशतानि पञ्च
अन्यच्च वित्तं विविधं महर्षे किं ब्राह्मणस्येह गजेन कृत्यम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
gavāṃ sahasraṃ bhavate dadāmi dāsīśataṃ niṣkaśatāni pañca
anyacca vittaṃ vividhaṃ maharṣe kiṃ brāhmaṇasyeha gajena kṛtyam
- 12
गौतम उवाच
त्वाम् एव गावो ऽभिभवन्तु राजन्दास्यः सनिष्का विविधं च रत्नम्
अन्यच्च वित्तं विविधं नरेन्द्र किं ब्राह्मणस्येह धनेन कृत्यम्
gautama uvāca
tvām eva gāvo 'bhibhavantu rājandāsyaḥ saniṣkā vividhaṃ ca ratnam
anyacca vittaṃ vividhaṃ narendra kiṃ brāhmaṇasyeha dhanena kṛtyam
- 13
धृतराष्ट्र उवाच
ब्राह्मणानां हस्तिभिर्नास्ति कृत्यं राजन्यानां नागकुलानि विप्र
स्वं वाहनं नयतो नास्त्यधर्मो नागश्रेष्ठाद्गौतमास्मान्निवर्त
dhṛtarāṣṭra uvāca
brāhmaṇānāṃ hastibhirnāsti kṛtyaṃ rājanyānāṃ nāgakulāni vipra
svaṃ vāhanaṃ nayato nāstyadharmo nāgaśreṣṭhādgautamāsmānnivarta
- 14
गौतम उवाच
यत्र प्रेतो नन्दति पुण्यकर्मा यत्र प्रेतः शोचति पापकर्मा
वैवस्वतस्य सदने महात्मनस्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
yatra preto nandati puṇyakarmā yatra pretaḥ śocati pāpakarmā
vaivasvatasya sadane mahātmanastatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 15
धृतराष्ट्र उवाच
ये निष्क्रिया नास्तिकाः श्रद्दधानाः पापात्मान इन्द्रियार्थे निविष्टाः
यमस्य ते यातनां प्राप्नुवन्ति परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye niṣkriyā nāstikāḥ śraddadhānāḥ pāpātmāna indriyārthe niviṣṭāḥ
yamasya te yātanāṃ prāpnuvanti paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
- 16
गौतम उवाच
वैवस्वती संयमनी जनानां यत्रानृतं नोच्यते यत्र सत्यम्
यत्राबला बलिनं यातयन्ति तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
vaivasvatī saṃyamanī janānāṃ yatrānṛtaṃ nocyate yatra satyam
yatrābalā balinaṃ yātayanti tatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 17
धृतराष्ट्र उवाच
ज्येष्ठां स्वसारं पितरं मातरं च गुरुं यथा मानयन्तश्चरन्ति
तथाविधानाम् एष लोको महर्षे परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
dhṛtarāṣṭra uvāca
jyeṣṭhāṃ svasāraṃ pitaraṃ mātaraṃ ca guruṃ yathā mānayantaścaranti
tathāvidhānām eṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
- 18
गौतम उवाच
मन्दाकिनी वैश्रवणस्य राज्ञो महाभोगा भोगिजनप्रवेश्या
गन्धर्वयक्षैर् अप्सरोभिश्च जुष्टा तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
mandākinī vaiśravaṇasya rājño mahābhogā bhogijanapraveśyā
gandharvayakṣair apsarobhiśca juṣṭā tatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 19
धृतराष्ट्र उवाच
अतिथिव्रताः सुव्रता ये जना वै प्रतिश्रयं ददति ब्राह्मणेभ्यः
शिष्टाशिनः संविभज्याश्रितांश्च मन्दाकिनीं ते ऽपि विभूषयन्ति
dhṛtarāṣṭra uvāca
atithivratāḥ suvratā ye janā vai pratiśrayaṃ dadati brāhmaṇebhyaḥ
śiṣṭāśinaḥ saṃvibhajyāśritāṃśca mandākinīṃ te 'pi vibhūṣayanti
- 20
गौतम उवाच
मेरोर् अग्रे यद्वनं भाति रम्यं सुपुष्पितं किंनरगीतजुष्टम्
सुदर्शना यत्र जम्बूर्विशाला तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
meror agre yadvanaṃ bhāti ramyaṃ supuṣpitaṃ kiṃnaragītajuṣṭam
sudarśanā yatra jambūrviśālā tatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 21
धृतराष्ट्र उवाच
ये ब्राह्मणा मृदवः सत्यशीला बहुश्रुताः सर्वभूताभिरामाः
ये ऽधीयन्ते सेतिहासं पुराणं मध्वाहुत्या जुह्वति च द्विजेभ्यः
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye brāhmaṇā mṛdavaḥ satyaśīlā bahuśrutāḥ sarvabhūtābhirāmāḥ
ye 'dhīyante setihāsaṃ purāṇaṃ madhvāhutyā juhvati ca dvijebhyaḥ
- 22
तथाविधानाम् एष लोको महर्षे परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
यद्विद्यते विदितं स्थानम् अस्ति तद्ब्रूहि त्वं त्वरितो ह्येष यामि
tathāvidhānām eṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
yadvidyate viditaṃ sthānam asti tadbrūhi tvaṃ tvarito hyeṣa yāmi
- 23
गौतम उवाच
सुपुष्पितं किंनरराजजुष्टं प्रियं वनं नन्दनं नारदस्य
गन्धर्वाणाम् अप्सरसां च सद्म तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
supuṣpitaṃ kiṃnararājajuṣṭaṃ priyaṃ vanaṃ nandanaṃ nāradasya
gandharvāṇām apsarasāṃ ca sadma tatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 24
धृतराष्ट्र उवाच
ये नृत्तगीतकुशला जनाः सदा ह्ययाचमानाः सहिताश्चरन्ति
तथाविधानाम् एष लोको महर्षे परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye nṛttagītakuśalā janāḥ sadā hyayācamānāḥ sahitāścaranti
tathāvidhānām eṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
- 25
गौतम उवाच
यत्रोत्तराः कुरवो भान्ति रम्या देवैः सार्धं मोदमाना नरेन्द्र
यत्राग्नियौनाश्च वसन्ति विप्रा ह्ययोनयः पर्वतयोनयश्च
gautama uvāca
yatrottarāḥ kuravo bhānti ramyā devaiḥ sārdhaṃ modamānā narendra
yatrāgniyaunāśca vasanti viprā hyayonayaḥ parvatayonayaśca
- 26
यत्र शक्रो वर्षति सर्वकामान्यत्र स्त्रियः कामचाराश्चरन्ति
यत्र चेर्ष्या नास्ति नारीनराणां तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
yatra śakro varṣati sarvakāmānyatra striyaḥ kāmacārāścaranti
yatra cerṣyā nāsti nārīnarāṇāṃ tatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 27
धृतराष्ट्र उवाच
ये सर्वभूतेषु निवृत्तकामा अमांसादा न्यस्तदण्डाश्चरन्ति
न हिंसन्ति स्थावरं जङ्गमं च भूतानां ये सर्वभूतात्मभूताः
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye sarvabhūteṣu nivṛttakāmā amāṃsādā nyastadaṇḍāścaranti
na hiṃsanti sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca bhūtānāṃ ye sarvabhūtātmabhūtāḥ
- 28
निराशिषो निर्ममा वीतरागा लाभालाभे तुल्यनिन्दाप्रशंसाः
तथाविधानाम् एष लोको महर्षे परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र
nirāśiṣo nirmamā vītarāgā lābhālābhe tulyanindāpraśaṃsāḥ
tathāvidhānām eṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra
- 29
गौतम उवाच
ततः परं भान्ति लोकाः सनातनाः सुपुण्यगन्धा निर्मला वीतशोकाः
सोमस्य राज्ञः सदने महात्मनस्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये
gautama uvāca
tataḥ paraṃ bhānti lokāḥ sanātanāḥ supuṇyagandhā nirmalā vītaśokāḥ
somasya rājñaḥ sadane mahātmanastatra tvāhaṃ hastinaṃ yātayiṣye
- 30
धृतराष्ट्र उवाच
ये दानशीला न प्रतिगृह्णते सदा न चाप्यर्थान् आददते परेभ्यः
येषाम् अदेयम् अर्हते नास्ति किंचित्सर्वातिथ्याः सुप्रसादा जनाश्च
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye dānaśīlā na pratigṛhṇate sadā na cāpyarthān ādadate parebhyaḥ
yeṣām adeyam arhate nāsti kiṃcitsarvātithyāḥ suprasādā janāśca

