25 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
गार्हस्थ्यं धर्मम् अखिलं प्रब्रूहि भरतर्षभ
ऋद्धिम् आप्नोति किं कृत्वा मनुष्य इह पार्थिव
yudhiṣṭhira uvāca
gārhasthyaṃ dharmam akhilaṃ prabrūhi bharatarṣabha
ṛddhim āpnoti kiṃ kṛtvā manuṣya iha pārthiva
- 2
भीष्म उवाच
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप
वासुदेवस्य संवादं पृथिव्याश्चैव भारत
bhīṣma uvāca
atra te vartayiṣyāmi purāvṛttaṃ janādhipa
vāsudevasya saṃvādaṃ pṛthivyāścaiva bhārata
- 3
संस्तूय पृथिवीं देवीं वासुदेवः प्रतापवान्
पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ यद् एतत्पृच्छसे ऽद्य माम्
saṃstūya pṛthivīṃ devīṃ vāsudevaḥ pratāpavān
papraccha bharataśreṣṭha yad etatpṛcchase 'dya mām
- 4
वासुदेव उवाच
गार्हस्थ्यं धर्मम् आश्रित्य मया वा मद्विधेन वा
किम् अवश्यं धरे कार्यं किं वा कृत्वा सुखी भवेत्
vāsudeva uvāca
gārhasthyaṃ dharmam āśritya mayā vā madvidhena vā
kim avaśyaṃ dhare kāryaṃ kiṃ vā kṛtvā sukhī bhavet
- 5
पृथिव्युवाच
ऋषयः पितरो देवा मनुष्याश्चैव माधव
इज्याश्चैवार्चनीयाश्च यथा चैवं निबोध मे
pṛthivyuvāca
ṛṣayaḥ pitaro devā manuṣyāścaiva mādhava
ijyāścaivārcanīyāśca yathā caivaṃ nibodha me
- 6
सदा यज्ञेन देवांश्च आतिथ्येन च मानवान्
छन्दतश्च यथानित्यम् अर्हान्युञ्जीत नित्यशः
तेन ह्य् ऋषिगणाः प्रीता भवन्ति मधुसूदन
sadā yajñena devāṃśca ātithyena ca mānavān
chandataśca yathānityam arhānyuñjīta nityaśaḥ
tena hy ṛṣigaṇāḥ prītā bhavanti madhusūdana
- 7
नित्यम् अग्निं परिचरेद् अभुक्त्वा बलिकर्म च
कुर्यात्तथैव देवा वै प्रीयन्ते मधुसूदन
nityam agniṃ paricared abhuktvā balikarma ca
kuryāttathaiva devā vai prīyante madhusūdana
- 8
कुर्याद् अहरहः श्राद्धम् अन्नाद्येनोदकेन वा
पयोमूलफलैर्वापि पितॄणां प्रीतिम् आहरन्
kuryād aharahaḥ śrāddham annādyenodakena vā
payomūlaphalairvāpi pitṝṇāṃ prītim āharan
- 9
सिद्धान्नाद्वैश्वदेवं वै कुर्याद् अग्नौ यथाविधि
अग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यम् अनन्तरम्
siddhānnādvaiśvadevaṃ vai kuryād agnau yathāvidhi
agnīṣomaṃ vaiśvadevaṃ dhānvantaryam anantaram
- 10
प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत्
prajānāṃ pataye caiva pṛthagghomo vidhīyate
tathaiva cānupūrvyeṇa balikarma prayojayet
- 11
दक्षिणायां यमायेह प्रतीच्यां वरुणाय च
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये द्विजातये
dakṣiṇāyāṃ yamāyeha pratīcyāṃ varuṇāya ca
somāya cāpyudīcyāṃ vai vāstumadhye dvijātaye
- 12
धन्वन्तरेः प्राग् उदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव
मनोर्वै इति च प्राहुर्बलिं द्वारे गृहस्य वै
मरुद्भ्यो देवताभ्यश्च बलिम् अन्तर्गृहे हरेत्
dhanvantareḥ prāg udīcyāṃ prācyāṃ śakrāya mādhava
manorvai iti ca prāhurbaliṃ dvāre gṛhasya vai
marudbhyo devatābhyaśca balim antargṛhe haret
- 13
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिम् आकाशतो हरेत्
निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं तथा हरेत्
tathaiva viśvedevebhyo balim ākāśato haret
niśācarebhyo bhūtebhyo baliṃ naktaṃ tathā haret
- 14
एवं कृत्वा बलिं सम्यग्दद्याद्भिक्षां द्विजातये
अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रम् उत्क्षिप्य निक्षिपेत्
evaṃ kṛtvā baliṃ samyagdadyādbhikṣāṃ dvijātaye
alābhe brāhmaṇasyāgnāvagram utkṣipya nikṣipet
- 15
यदा श्राद्धं पितृभ्यश्च दातुम् इच्छेत मानवः
तदा पश्चात्प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि
yadā śrāddhaṃ pitṛbhyaśca dātum iccheta mānavaḥ
tadā paścātprakurvīta nivṛtte śrāddhakarmaṇi
- 16
पितॄन्संतर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद्विधानतः
वैश्वदेवं ततः कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्मणवाचनम्
pitṝnsaṃtarpayitvā tu baliṃ kuryādvidhānataḥ
vaiśvadevaṃ tataḥ kuryātpaścādbrāhmaṇavācanam
- 17
ततो ऽन्नेनावशेषेण भोजयेद् अतिथीन् अपि
अर्चापूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानुषान्
tato 'nnenāvaśeṣeṇa bhojayed atithīn api
arcāpūrvaṃ mahārāja tataḥ prīṇāti mānuṣān
- 18
अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्माद् अतिथिर् उच्यते
anityaṃ hi sthito yasmāttasmād atithir ucyate
- 19
आचार्यस्य पितुश्चैव सख्युर् आप्तस्य चातिथेः
इदम् अस्ति गृहे मह्यम् इति नित्यं निवेदयेत्
ācāryasya pituścaiva sakhyur āptasya cātitheḥ
idam asti gṛhe mahyam iti nityaṃ nivedayet
- 20
ते यद्वदेयुस्तत्कुर्याद् इति धर्मो विधीयते
गृहस्थः पुरुषः कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत्
te yadvadeyustatkuryād iti dharmo vidhīyate
gṛhasthaḥ puruṣaḥ kṛṣṇa śiṣṭāśī ca sadā bhavet
- 21
राजर्त्विजं स्नातकं च गुरुं श्वशुरम् एव च
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान्
rājartvijaṃ snātakaṃ ca guruṃ śvaśuram eva ca
arcayenmadhuparkeṇa parisaṃvatsaroṣitān
- 22
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायंप्रातर्विधीयते
śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvapedbhuvi
vaiśvadevaṃ hi nāmaitatsāyaṃprātarvidhīyate
- 23
एतांस्तु धर्मान्गार्हस्थान्यः कुर्याद् अनसूयकः
स इहर्द्धिं परां प्राप्य प्रेत्य नाके महीयते
etāṃstu dharmāngārhasthānyaḥ kuryād anasūyakaḥ
sa iharddhiṃ parāṃ prāpya pretya nāke mahīyate
- 24
भीष्म उवाच
इति भूमेर्वचः श्रुत्वा वासुदेवः प्रतापवान्
तथा चकार सततं त्वम् अप्येवं समाचर
bhīṣma uvāca
iti bhūmervacaḥ śrutvā vāsudevaḥ pratāpavān
tathā cakāra satataṃ tvam apyevaṃ samācara
- 25
एवं गृहस्थधर्मं त्वं चेतयानो नराधिप
इहलोके यशः प्राप्य प्रेत्य स्वर्गम् अवाप्स्यसि
evaṃ gṛhasthadharmaṃ tvaṃ cetayāno narādhipa
ihaloke yaśaḥ prāpya pretya svargam avāpsyasi

