86 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अथात्रिप्रमुखा राजन्वने तस्मिन्महर्षयः
व्यचरन्भक्षयन्तो वै मूलानि च फलानि च
bhīṣma uvāca
athātripramukhā rājanvane tasminmaharṣayaḥ
vyacaranbhakṣayanto vai mūlāni ca phalāni ca
- 2
अथापश्यन्सुपीनांसपाणिपादमुखोदरम्
परिव्रजन्तं स्थूलाङ्गं परिव्राजं शुनःसखम्
athāpaśyansupīnāṃsapāṇipādamukhodaram
parivrajantaṃ sthūlāṅgaṃ parivrājaṃ śunaḥsakham
- 3
अरुन्धती तु तं दृष्ट्वा सर्वाङ्गोपचितं शुभा
भवितारो भवन्तो वै नैवम् इत्यब्रवीद् ऋषीन्
arundhatī tu taṃ dṛṣṭvā sarvāṅgopacitaṃ śubhā
bhavitāro bhavanto vai naivam ityabravīd ṛṣīn
- 4
वसिष्ठ उवाच
नैतस्येह यथास्माकम् अग्निहोत्रम् अनिर्हुतम्
सायं प्रातश्च होतव्यं तेन पीवाञ्शुनःसखः
vasiṣṭha uvāca
naitasyeha yathāsmākam agnihotram anirhutam
sāyaṃ prātaśca hotavyaṃ tena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 5
अत्रिर् उवाच
नैतस्येह यथास्माकं क्षुधा वीर्यं समाहतम्
कृच्छ्राधीतं प्रनष्टं च तेन पीवाञ्शुनःसखः
atrir uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ kṣudhā vīryaṃ samāhatam
kṛcchrādhītaṃ pranaṣṭaṃ ca tena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 6
विश्वामित्र उवाच
नैतस्येह यथास्माकं शश्वच्छास्त्रं जरद्गवः
अलसः क्षुत्परो मूर्खस्तेन पीवाञ्शुनःसखः
viśvāmitra uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ śaśvacchāstraṃ jaradgavaḥ
alasaḥ kṣutparo mūrkhastena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 7
जमदग्निर् उवाच
नैतस्येह यथास्माकं भक्तम् इन्धनम् एव च
संचिन्त्य वार्षिकं किंचित्तेन पीवाञ्शुनःसखः
jamadagnir uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ bhaktam indhanam eva ca
saṃcintya vārṣikaṃ kiṃcittena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 8
कश्यप उवाच
नैतस्येह यथास्माकं चत्वारश्च सहोदराः
देहि देहीति भिक्षन्ति तेन पीवाञ्शुनःसखः
kaśyapa uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ catvāraśca sahodarāḥ
dehi dehīti bhikṣanti tena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 9
भरद्वाज उवाच
नैतस्येह यथास्माकं ब्रह्मबन्धोर् अचेतसः
शोको भार्यापवादेन तेन पीवाञ्शुनःसखः
bharadvāja uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ brahmabandhor acetasaḥ
śoko bhāryāpavādena tena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 10
गौतम उवाच
नैतस्येह यथास्माकं त्रिकौशेयं हि राङ्कवम्
एकैकं वै त्रिवार्षीयं तेन पीवाञ्शुनःसखः
gautama uvāca
naitasyeha yathāsmākaṃ trikauśeyaṃ hi rāṅkavam
ekaikaṃ vai trivārṣīyaṃ tena pīvāñśunaḥsakhaḥ
- 11
भीष्म उवाच
अथ दृष्ट्वा परिव्राट्स तान्महर्षीञ्शुनःसखः
अभिगम्य यथान्यायं पाणिस्पर्शम् अथाचरत्
bhīṣma uvāca
atha dṛṣṭvā parivrāṭsa tānmaharṣīñśunaḥsakhaḥ
abhigamya yathānyāyaṃ pāṇisparśam athācarat
- 12
परिचर्यां वने तां तु क्षुत्प्रतीघातकारिकाम्
अन्योन्येन निवेद्याथ प्रातिष्ठन्त सहैव ते
paricaryāṃ vane tāṃ tu kṣutpratīghātakārikām
anyonyena nivedyātha prātiṣṭhanta sahaiva te
- 13
एकनिश्चयकार्याश्च व्यचरन्त वनानि ते
आददानाः समुद्धृत्य मूलानि च फलानि च
ekaniścayakāryāśca vyacaranta vanāni te
ādadānāḥ samuddhṛtya mūlāni ca phalāni ca
- 14
कदाचिद्विचरन्तस्ते वृक्षैर् अविरलैर्वृताम्
शुचिवारिप्रसन्नोदां ददृशुः पद्मिनीं शुभाम्
kadācidvicarantaste vṛkṣair aviralairvṛtām
śucivāriprasannodāṃ dadṛśuḥ padminīṃ śubhām
- 15
बालादित्यवपुःप्रख्यैः पुष्करैर् उपशोभिताम्
वैदूर्यवर्णसदृशैः पद्मपत्रैर् अथावृताम्
bālādityavapuḥprakhyaiḥ puṣkarair upaśobhitām
vaidūryavarṇasadṛśaiḥ padmapatrair athāvṛtām
- 16
नानाविधैश्च विहगैर्जलप्रकरसेविभिः
एकद्वाराम् अनादेयां सूपतीर्थाम् अकर्दमाम्
nānāvidhaiśca vihagairjalaprakarasevibhiḥ
ekadvārām anādeyāṃ sūpatīrthām akardamām
- 17
वृषादर्भिप्रयुक्ता तु कृत्या विकृतदर्शना
यातुधानीति विख्याता पद्मिनीं ताम् अरक्षत
vṛṣādarbhiprayuktā tu kṛtyā vikṛtadarśanā
yātudhānīti vikhyātā padminīṃ tām arakṣata
- 18
शुनःसखसहायास्तु बिसार्थं ते महर्षयः
पद्मिनीम् अभिजग्मुस्ते सर्वे कृत्याभिरक्षिताम्
śunaḥsakhasahāyāstu bisārthaṃ te maharṣayaḥ
padminīm abhijagmuste sarve kṛtyābhirakṣitām
- 19
ततस्ते यातुधानीं तां दृष्ट्वा विकृतदर्शनाम्
स्थितां कमलिनीतीरे कृत्याम् ऊचुर्महर्षयः
tataste yātudhānīṃ tāṃ dṛṣṭvā vikṛtadarśanām
sthitāṃ kamalinītīre kṛtyām ūcurmaharṣayaḥ
- 20
एका तिष्ठसि का नु त्वं कस्यार्थे किं प्रयोजनम्
पद्मिनीतीरम् आश्रित्य ब्रूहि त्वं किं चिकीर्षसि
ekā tiṣṭhasi kā nu tvaṃ kasyārthe kiṃ prayojanam
padminītīram āśritya brūhi tvaṃ kiṃ cikīrṣasi
- 21
यातुधान्युवाच
यास्मि सास्म्यनुयोगो मे न कर्तव्यः कथंचन
आरक्षिणीं मां पद्मिन्या वित्त सर्वे तपोधनाः
yātudhānyuvāca
yāsmi sāsmyanuyogo me na kartavyaḥ kathaṃcana
ārakṣiṇīṃ māṃ padminyā vitta sarve tapodhanāḥ
- 22
ऋषय ऊचुः
सर्व एव क्षुधार्ताः स्म न चान्यत्किंचिद् अस्ति नः
भवत्याः संमते सर्वे गृह्णीमहि बिसान्युत
ṛṣaya ūcuḥ
sarva eva kṣudhārtāḥ sma na cānyatkiṃcid asti naḥ
bhavatyāḥ saṃmate sarve gṛhṇīmahi bisānyuta
- 23
यातुधान्युवाच
समयेन बिसानीतो गृह्णीध्वं कामकारतः
एकैको नाम मे प्रोक्त्वा ततो गृह्णीत माचिरम्
yātudhānyuvāca
samayena bisānīto gṛhṇīdhvaṃ kāmakārataḥ
ekaiko nāma me proktvā tato gṛhṇīta māciram
- 24
भीष्म उवाच
विज्ञाय यातुधानीं तां कृत्याम् ऋषिवधैषिणीम्
अत्रिः क्षुधापरीतात्मा ततो वचनम् अब्रवीत्
bhīṣma uvāca
vijñāya yātudhānīṃ tāṃ kṛtyām ṛṣivadhaiṣiṇīm
atriḥ kṣudhāparītātmā tato vacanam abravīt
- 25
अरात्रिर् अत्रेः सा रात्रिर्यां नाधीते त्रिर् अद्य वै
अरात्रिर् अत्रिर् इत्येव नाम मे विद्धि शोभने
arātrir atreḥ sā rātriryāṃ nādhīte trir adya vai
arātrir atrir ityeva nāma me viddhi śobhane
- 26
यातुधान्युवाच
यथोदाहृतम् एतत्ते मयि नाम महामुने
दुर्धार्यम् एतन्मनसा गच्छावतर पद्मिनीम्
yātudhānyuvāca
yathodāhṛtam etatte mayi nāma mahāmune
durdhāryam etanmanasā gacchāvatara padminīm
- 27
वसिष्ठ उवाच
वसिष्ठो ऽस्मि वरिष्ठो ऽस्मि वसे वासं गृहेष्वपि
वरिष्ठत्वाच्च वासाच्च वसिष्ठ इति विद्धि माम्
vasiṣṭha uvāca
vasiṣṭho 'smi variṣṭho 'smi vase vāsaṃ gṛheṣvapi
variṣṭhatvācca vāsācca vasiṣṭha iti viddhi mām
- 28
यातुधान्युवाच
नामनैरुक्तम् एतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्
yātudhānyuvāca
nāmanairuktam etatte duḥkhavyābhāṣitākṣaram
naitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm
- 29
कश्यप उवाच
कुलं कुलं च कुपपः कुपयः कश्यपो द्विजः
काश्यः काशनिकाशत्वाद् एतन्मे नाम धारय
kaśyapa uvāca
kulaṃ kulaṃ ca kupapaḥ kupayaḥ kaśyapo dvijaḥ
kāśyaḥ kāśanikāśatvād etanme nāma dhāraya
- 30
यातुधान्युवाच
यथोदाहृतम् एतत्ते मयि नाम महामुने
दुर्धार्यम् एतन्मनसा गच्छावतर पद्मिनीम्
yātudhānyuvāca
yathodāhṛtam etatte mayi nāma mahāmune
durdhāryam etanmanasā gacchāvatara padminīm

