199 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
पितामहेशाय विभो नामान्याचक्ष्व शंभवे
बभ्रवे विश्वमायाय महाभाग्यं च तत्त्वतः
yudhiṣṭhira uvāca
pitāmaheśāya vibho nāmānyācakṣva śaṃbhave
babhrave viśvamāyāya mahābhāgyaṃ ca tattvataḥ
- 2
भीष्म उवाच
सुरासुरगुरो देव विष्णो त्वं वक्तुम् अर्हसि
शिवाय विश्वरूपाय यन्मां पृच्छद्युधिष्ठिरः
bhīṣma uvāca
surāsuraguro deva viṣṇo tvaṃ vaktum arhasi
śivāya viśvarūpāya yanmāṃ pṛcchadyudhiṣṭhiraḥ
- 3
नाम्नां सहस्रं देवस्य तण्डिना ब्रह्मयोनिना
निवेदितं ब्रह्मलोके ब्रह्मणो यत्पुराभवत्
nāmnāṃ sahasraṃ devasya taṇḍinā brahmayoninā
niveditaṃ brahmaloke brahmaṇo yatpurābhavat
- 4
द्वैपायनप्रभृतयस्तथैवेमे तपोधनाः
ऋषयः सुव्रता दान्ताः शृण्वन्तु गदतस्तव
dvaipāyanaprabhṛtayastathaiveme tapodhanāḥ
ṛṣayaḥ suvratā dāntāḥ śṛṇvantu gadatastava
- 5
ध्रुवाय नन्दिने होत्रे गोप्त्रे विश्वसृजे ऽग्नये
महाभाग्यं विभो ब्रूहि मुण्डिने ऽथ कपर्दिने
dhruvāya nandine hotre goptre viśvasṛje 'gnaye
mahābhāgyaṃ vibho brūhi muṇḍine 'tha kapardine
- 6
वासुदेव उवाच
न गतिः कर्मणां शक्या वेत्तुम् ईशस्य तत्त्वतः
vāsudeva uvāca
na gatiḥ karmaṇāṃ śakyā vettum īśasya tattvataḥ
- 7
हिरण्यगर्भप्रमुखा देवाः सेन्द्रा महर्षयः
न विदुर्यस्य निधनम् आदिं वा सूक्ष्मदर्शिनः
स कथं नरमात्रेण शक्यो ज्ञातुं सतां गतिः
hiraṇyagarbhapramukhā devāḥ sendrā maharṣayaḥ
na viduryasya nidhanam ādiṃ vā sūkṣmadarśinaḥ
sa kathaṃ naramātreṇa śakyo jñātuṃ satāṃ gatiḥ
- 8
तस्याहम् असुरघ्नस्य कांश्चिद्भगवतो गुणान्
भवतां कीर्तयिष्यामि व्रतेशाय यथातथम्
tasyāham asuraghnasya kāṃścidbhagavato guṇān
bhavatāṃ kīrtayiṣyāmi vrateśāya yathātatham
- 9
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा तु भगवान्गुणांस्तस्य महात्मनः
उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा कथयामास धीमतः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tu bhagavānguṇāṃstasya mahātmanaḥ
upaspṛśya śucirbhūtvā kathayāmāsa dhīmataḥ
- 10
वासुदेव उवाच
शुश्रूषध्वं ब्राह्मणेन्द्रास्त्वं च तात युधिष्ठिर
त्वं चापगेय नामानि निशामय जगत्पतेः
vāsudeva uvāca
śuśrūṣadhvaṃ brāhmaṇendrāstvaṃ ca tāta yudhiṣṭhira
tvaṃ cāpageya nāmāni niśāmaya jagatpateḥ
- 11
यद् अवाप्तं च मे पूर्वं साम्बहेतोः सुदुष्करम्
यथा च भगवान्दृष्टो मया पूर्वं समाधिना
yad avāptaṃ ca me pūrvaṃ sāmbahetoḥ suduṣkaram
yathā ca bhagavāndṛṣṭo mayā pūrvaṃ samādhinā
- 12
शम्बरे निहते पूर्वं रौक्मिणेयेन धीमता
अतीते द्वादशे वर्षे जाम्बवत्यब्रवीद्धि माम्
śambare nihate pūrvaṃ raukmiṇeyena dhīmatā
atīte dvādaśe varṣe jāmbavatyabravīddhi mām
- 13
प्रद्युम्नचारुदेष्णादीन्रुक्मिण्या वीक्ष्य पुत्रकान्
पुत्रार्थिनी माम् उपेत्य वाक्यम् आह युधिष्ठिर
pradyumnacārudeṣṇādīnrukmiṇyā vīkṣya putrakān
putrārthinī mām upetya vākyam āha yudhiṣṭhira
- 14
शूरं बलवतां श्रेष्ठं कान्तरूपम् अकल्मषम्
आत्मतुल्यं मम सुतं प्रयच्छाच्युत माचिरम्
śūraṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ kāntarūpam akalmaṣam
ātmatulyaṃ mama sutaṃ prayacchācyuta māciram
- 15
न हि ते ऽप्राप्यम् अस्तीह त्रिषु लोकेषु किंचन
लोकान्सृजेस्त्वम् अपरान् इच्छन्यदुकुलोद्वह
na hi te 'prāpyam astīha triṣu lokeṣu kiṃcana
lokānsṛjestvam aparān icchanyadukulodvaha
- 16
त्वया द्वादश वर्षाणि वायुभूतेन शुष्यता
आराध्य पशुभर्तारं रुक्मिण्या जनिताः सुताः
tvayā dvādaśa varṣāṇi vāyubhūtena śuṣyatā
ārādhya paśubhartāraṃ rukmiṇyā janitāḥ sutāḥ
- 17
चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः
चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शंभुर् एव च
cārudeṣṇaḥ sucāruśca cāruveṣo yaśodharaḥ
cāruśravāścāruyaśāḥ pradyumnaḥ śaṃbhur eva ca
- 18
यथा ते जनिताः पुत्रा रुक्मिण्याश्चारुविक्रमाः
तथा ममापि तनयं प्रयच्छ बलशालिनम्
yathā te janitāḥ putrā rukmiṇyāścāruvikramāḥ
tathā mamāpi tanayaṃ prayaccha balaśālinam
- 19
इत्येवं चोदितो देव्या ताम् अवोचं सुमध्यमाम्
अनुजानीहि मां राज्ञि करिष्ये वचनं तव
सा च माम् अब्रवीद्गच्छ विजयाय शिवाय च
ityevaṃ codito devyā tām avocaṃ sumadhyamām
anujānīhi māṃ rājñi kariṣye vacanaṃ tava
sā ca mām abravīdgaccha vijayāya śivāya ca
- 20
ब्रह्मा शिवः काश्यपश्च नद्यो देवा मनोनुगाः
क्षेत्रौषध्यो यज्ञवाहाच्छन्दांस्य् ऋषिगणा धरा
brahmā śivaḥ kāśyapaśca nadyo devā manonugāḥ
kṣetrauṣadhyo yajñavāhācchandāṃsy ṛṣigaṇā dharā
- 21
समुद्रा दक्षिणा स्तोभा ऋक्षाणि पितरो ग्रहाः
देवपत्न्यो देवकन्या देवमातर एव च
samudrā dakṣiṇā stobhā ṛkṣāṇi pitaro grahāḥ
devapatnyo devakanyā devamātara eva ca
- 22
मन्वन्तराणि गावश्च चन्द्रमाः सविता हरिः
सावित्री ब्रह्मविद्या च ऋतवो वत्सराः क्षपाः
manvantarāṇi gāvaśca candramāḥ savitā hariḥ
sāvitrī brahmavidyā ca ṛtavo vatsarāḥ kṣapāḥ
- 23
क्षणा लवा मुहूर्ताश्च निमेषा युगपर्ययाः
रक्षन्तु सर्वत्र गतं त्वां यादव सुखावहम्
अरिष्टं गच्छ पन्थानम् अप्रमत्तो भवानघ
kṣaṇā lavā muhūrtāśca nimeṣā yugaparyayāḥ
rakṣantu sarvatra gataṃ tvāṃ yādava sukhāvaham
ariṣṭaṃ gaccha panthānam apramatto bhavānagha
- 24
एवं कृतस्वस्त्ययनस्तयाहं ताम् अभ्यनुज्ञाय कपीन्द्रपुत्रीम्
पितुः समीपे नरसत्तमस्य मातुश्च राज्ञश्च तथाहुकस्य
evaṃ kṛtasvastyayanastayāhaṃ tām abhyanujñāya kapīndraputrīm
pituḥ samīpe narasattamasya mātuśca rājñaśca tathāhukasya
- 25
तम् अर्थम् आवेद्य यद् अब्रवीन्मां विद्याधरेन्द्रस्य सुता भृशार्ता
तान् अभ्यनुज्ञाय तदातिदुःखाद्गदं तथैवातिबलं च रामम्
tam artham āvedya yad abravīnmāṃ vidyādharendrasya sutā bhṛśārtā
tān abhyanujñāya tadātiduḥkhādgadaṃ tathaivātibalaṃ ca rāmam
- 26
प्राप्यानुज्ञां गुरुजनाद् अहं तार्क्ष्यम् अचिन्तयम्
सो ऽवहद्धिमवन्तं मां प्राप्य चैनं व्यसर्जयम्
prāpyānujñāṃ gurujanād ahaṃ tārkṣyam acintayam
so 'vahaddhimavantaṃ māṃ prāpya cainaṃ vyasarjayam
- 27
तत्राहम् अद्भुतान्भावान् अपश्यं गिरिसत्तमे
क्षेत्रं च तपसां श्रेष्ठं पश्याम्य् आश्रमम् उत्तमम्
tatrāham adbhutānbhāvān apaśyaṃ girisattame
kṣetraṃ ca tapasāṃ śreṣṭhaṃ paśyāmy āśramam uttamam
- 28
दिव्यं वैयाघ्रपद्यस्य उपमन्योर्महात्मनः
पूजितं देवगन्धर्वैर्ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितम्
divyaṃ vaiyāghrapadyasya upamanyormahātmanaḥ
pūjitaṃ devagandharvairbrāhmyā lakṣmyā samanvitam
- 29
धवककुभकदम्बनारिकेलैः कुरबककेतकजम्बुपाटलाभिः
वटवरुणकवत्सनाभबिल्वैः सरलकपित्थप्रियालसालतालैः
dhavakakubhakadambanārikelaiḥ kurabakaketakajambupāṭalābhiḥ
vaṭavaruṇakavatsanābhabilvaiḥ saralakapitthapriyālasālatālaiḥ
- 30
बदरीकुन्दपुन्नागैर् अशोकाम्रातिमुक्तकैः
भल्लातकैर्मधूकैश्च चम्पकैः पनसैस्तथा
badarīkundapunnāgair aśokāmrātimuktakaiḥ
bhallātakairmadhūkaiśca campakaiḥ panasaistathā

